Елімізде емхана ауыстыру тәртібі өзгерді: енді күзді күтудің қажеті жоқ

Қазақстанда емханаға тіркелу тәртібі өзгерді. Енді азаматтарға басқа медициналық ұйымды таңдау үшін күздегі арнайы тіркеу науқанын күтудің қажеті жоқ. 2026 жылғы 12 қыркүйектен бастап емхананы жыл бойы ауыстыруға мүмкіндік беретін жаңа ереже күшіне енді. Алайда еркін таңдау құқығын пайдаланып, өз қалауымен басқа емханаға ауысуға жылына бір рет қана рұқсат етіледі.  El.kz тілшісі жаңа тәртіптің қарапайым азаматтарға қалай әсер ететінін түсіндіреді.

Күзгі тіркеу науқаны болмайды

Бұған дейін Қазақстанда емхананы еркін таңдау үшін жыл сайын арнайы тіркеу науқаны өткізілетін. 2026 жылы да 1 қыркүйекте басталған науқан 1 қарашаға дейін жалғасуы тиіс еді. Осы кезеңде басқа емхананы таңдаған азамат жаңа медициналық ұйымнан келесі жылдың 1 қаңтарынан бастап қызмет алатын.

Алайда Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 27 тамыздағы №95 бұйрығымен емханаға тіркелу қағидалары жаңа редакцияда бекітілді. Құжат 28 тамызда Әділет министрлігінде №39706 болып тіркеліп, алғашқы ресми жарияланғаннан кейін он күнтізбелік күн өткен соң, яғни 12 қыркүйекте күшіне енді.

Жаңа қағидада 1 қыркүйек пен 1 қараша аралығындағы жыл сайынғы тіркеу науқаны жеке негіз ретінде қарастырылмайды. Яғни азамат басқа емхананы таңдағысы келсе, енді қыркүйек-қазан айларын күтпейді. Мұны жылдың кез келген уақытында жасауға болады.

Денсаулық сақтау министрлігіне қарасты Салидат Қайырбекова атындағы Ұлттық денсаулық сақтауды дамыту орталығының өкілі Нұргүл Аждарованың түсіндіруінше, бұрын азамат тіркеу науқаны кезінде емхананы таңдағанымен, жаңа медициналық ұйым оған келесі жылдың басынан ғана қызмет көрсете бастайтын. Енді жаңа емханаға тіркелу расталғаннан кейін қызмет алу үшін бірнеше ай күтудің қажеті жоқ.

Емхананы жылына неше рет ауыстыруға болады?

Жаңа тәртіптегі маңызды шарттың бірі – емхананы еркін таңдау құқығын пайдалану жиілігі.

2026 жылғы жаңа қағидаға сәйкес, азамат бір әкімшілік-аумақтық бірлік шегінде медициналық-санитариялық алғашқы көмек көрсететін ұйымды еркін таңдай алады. Бірақ өз қалауымен басқа емханаға ауысу құқығын күнтізбелік жыл ішінде бір реттен артық пайдалануға болмайды.

Мысалы, азамат қаңтарда өз қалауымен басқа емхананы таңдап, соған тіркелсе, бірнеше айдан кейін тағы бір медициналық ұйымға жай ғана қалауы бойынша ауыса алмайды.

Бірақ «жылына бір рет» деген шектеу барлық жағдайға бірдей қолданылмайды. Қағидада емханаға тіркелудің өзге де негіздері қарастырылған. Соның бірі – тұрақты немесе уақытша тұрғылықты жердің өзгеруі. Сондықтан адам басқа ауданға немесе қалаға көшсе, бұрын сол жылы еркін таңдау құқығын пайдаланып қойғанына қарамастан, жаңа тұрғылықты жеріне байланысты тіркелу мәселесі бөлек қаралады. Медициналық ұйымның жұмысын тоқтатуы немесе қайта ұйымдастырылуы секілді жағдайларда да басқа негіздер қолданылады.

Кез келген қаладағы емхананы таңдауға бола ма?

Жыл бойы ауысуға мүмкіндік берілуі азамат Қазақстандағы кез келген емхананы таңдай алады дегенді білдірмейді.

Жаңа қағида бойынша азамат тұрақты немесе уақытша тіркелген жерін ескере отырып, бір әкімшілік-аумақтық бірлік шегінде емхананы еркін таңдайды. Мұнда медициналық көмектің аумақтық қолжетімділігі де ескеріледі.

Мұның практикалық маңызы бар. Өйткені емхана тек пациент дәрігер қабылдауына баратын мекеме емес. Алғашқы медициналық-санитариялық көмек жүйесіне профилактикалық бақылау, учаскелік қызмет, патронаж және қажет болған жағдайда үйге барып медициналық көмек көрсету де кіреді.

Сондықтан жаңа тәртіп «елдің кез келген нүктесіндегі кез келген емхананы таңдау» қағидасын енгізіп отырған жоқ. Негізгі өзгеріс – емхананы еркін таңдау үшін енді белгілі бір маусымды күтудің қажеті болмауында.

Мемлекеттік пе, жекеменшік пе?

Қағидада азаматтың ЖСН бойынша меншік нысанына қарамастан бір ғана медициналық-санитариялық алғашқы көмек ұйымына тіркелетіні көрсетілген. Демек талаптарға сәйкес келетін мемлекеттік немесе жекеменшік медициналық ұйымды таңдауға болады.

Бірақ бір уақытта екі емханаға қатар тіркелу мүмкін емес. Жаңа ұйымға тіркелген кезде бұрынғы емханадан шығару автоматты түрде жүзеге асырылады. Сондықтан азаматқа бұрынғы емханасына барып, жеке өтініш жазып, тіркеуден шығудың қажеті жоқ.

МӘМС аясында қызмет алу үшін таңдалатын медициналық ұйымның тиісті медициналық қызметтерді көрсету бойынша Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорымен жұмыс істеуі де маңызды.

Балаларды тіркеу тәртібі өзгерді

Жаңа қағидада балаларға қатысты тәртіп нақтыланды. Енді 0-ден 17 жасқа дейінгі балалар тұрғылықты жері бойынша тіркеуінің бар-жоғына қарамастан, нақты тұрып жатқан жері бойынша емханаға тіркеледі. Яғни баланың ресми тіркелген мекенжайы бір жерде болып, іс жүзінде басқа жерде тұратын болса, медициналық қызмет алу кезінде оның нақты тұратын жері ескеріледі.

Егер баланың және оның заңды өкілінің тіркелген емханалары сәйкес келмесе, медициналық ұйым мен учаскені анықтау кезінде баланың тіркелген жеріне басымдық беріледі. Заңды өкіл қаласа, баласы тіркелген емхана мен сол учаскеге өзі де тіркеле алады.

Бұл өзгеріс әсіресе жалдамалы пәтерде тұратын, басқа ауданға уақытша көшкен немесе тіркелген мекенжайынан бөлек жерде тұратын отбасылар үшін маңызды.

Жүкті әйелдер мен босанған әйелдерге қандай тәртіп қолданылады?

Жаңа ережеде жүкті әйелдермен қатар босанған әйелдердің де емханаға тіркелу тәртібі нақты көрсетілген. Олар медициналық-санитариялық алғашқы көмек ұйымына нақты тұрып жатқан жері бойынша тіркеледі.

Бұл жерде нақты тұрғылықты жердің ескерілуі патронаж бен үй жағдайындағы медициналық бақылауды ұйымдастыру үшін маңызды.

Студенттерге не өзгереді?

Студенттер, курсанттар және діни білім беру ұйымдарында оқитын 18 жастан асқан азаматтар да жаңа қағидада жеке қарастырылған.

Олар өздері тұратын әкімшілік-аумақтық бірлік шегінде және медициналық ұйымның жаяу қолжетімділігін ескере отырып, емхананы өздері таңдап тіркеле алады.

Бұл басқа қалаға оқуға келген жастар үшін маңызды. Өйткені медициналық көмек алу үшін бұрынғы тұрғылықты жеріндегі емханаға тәуелді болып қалмай, оқу кезеңінде өзіне қолжетімді медициналық ұйымды таңдауға мүмкіндік бар.

Мерзімді әскери қызметшілерге жеке тәртіп енгізілді

Мерзімді әскери қызметшілер үшін де тіркелу механизмі егжей-тегжейлі жазылған.

Әскери қызметші бөлімнің жеке құрамына қабылданғаннан кейін тиісті медициналық ұйымға тіркеледі. Басқа әскери бөлімге ауыстырылған жағдайда жаңа қызмет орны бойынша тіркеу жүргізіледі. Ал мерзімді әскери қызмет аяқталғаннан кейін оның бұрынғы емханадағы тіркелуі автоматты түрде қалпына келтіріледі.

Емхананы қалай ауыстыруға болады?

Азаматтар емханаға тіркелу қызметін электронды түрде пайдалана алады. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі, өтінішті қарау мерзімі – бір жұмыс күні.

Онлайн өтініш беру үшін eGov арқылы «Алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсететін медициналық ұйымға тіркелу» қызметін таңдап, қажетті мәліметтерді толтыру қажет. Өтініш қаралғаннан кейін тіркелгені туралы хабарлама немесе бас тартудың себебі жеке кабинетке келеді.

Жаңа емхана өтінішті қабылдаған жағдайда бұрынғы медициналық ұйымнан тіркеуден шығару автоматты түрде жасалады.

Емхана өтінішті қабылдамай қоюы мүмкін бе?

Емхананы таңдау құқығы абсолютті емес. Медициналық ұйым заңда көзделген жағдайларда тіркеуден бас тарта алады.

Мысалы, ұсынылған мәліметтер дұрыс болмаса немесе азаматтың жағдайы тіркелу талаптарына сәйкес келмесе, дәлелді бас тарту берілуі мүмкін. Бұған қоса медициналық ұйымды таңдау кезінде аумақтық қолжетімділік пен емхананың қызмет көрсету мүмкіндігі ескеріледі. Мемлекеттік қызмет нәтижесінде азаматқа тіркелгені туралы электрондық хабарлама немесе бас тартудың нақты себебі берілуге тиіс.

«Белсенді емес тіркелу» деген не?

2026 жылғы өзгерістердің тағы бірі – тіркелудің белсенділігіне қатысты тетіктің енгізілуі.

Денсаулық сақтау саласының мамандарының түсіндіруінше, адамның емханадағы тіркелуі белгілі бір жағдайларда белсенді емес мәртебеге ауысуы мүмкін. Бұл, ең алдымен, медициналық ұйымдарды қаржыландыруға қатысты есепке әсер етеді.

Мұндай мәртебе үш жағдай қатар орындалғанда қолданылады: адамның Қазақстан аумағында тіркеуі болмаса, жеке басын куәландыратын құжатының мерзімі өтіп кетсе және ол үш жылдан астам уақыт медициналық көмекке жүгінбесе. Үш талаптың біреуі ғана орындалса, мысалы азамат үш жыл дәрігерге бармаса, бірақ тіркеуі мен жарамды құжаты болса, оның емханадағы тіркелуі автоматты түрде белсенді емес болып қалмайды.

Қазіргі емханам ұнаса, қайта тіркелу керек пе?

Жоқ. Азамат жаңа медициналық ұйымды таңдамаса, бұрын қызмет алып жүрген емханасында қала береді.

Қағидада еркін таңдау құқығын пайдаланбаған адамның бұрын қызмет алған медициналық-санитариялық алғашқы көмек ұйымында тіркелген күйінде қалатыны нақты жазылған. Сондықтан жаңа ереже күшіне енді екен деп қайтадан өтініш берудің қажеті жоқ.

Жаңа тәртіп азаматқа не береді?

Негізгі өзгеріс – емхана таңдауды белгілі бір екі айлық кезеңге байлау тоқтатылды. Бұрын азамат күзгі науқан кезінде таңдау жасап, жаңа емханада келесі жылдың қаңтарынан бастап қана қызмет алса, енді шешімді жылдың кез келген уақытында қабылдай алады.

Сонымен бірге жүйеде белгілі бір шектеулер сақталып отыр: өз қалауымен емхананы жылына бір рет қана ауыстыруға болады, аумақтық қолжетімділік ескеріледі және адам бір мезетте бір ғана алғашқы медициналық-санитариялық көмек ұйымына тіркеледі. Ал көшу, медициналық ұйымның жұмысын тоқтатуы секілді объективті жағдайлар еркін таңдау құқығынан бөлек негіз ретінде қарастырылады.

Осылайша, 2026 жылғы өзгерістер емхана таңдауды азаматтың нақты қажеттілігіне жақындатты: енді басқа медициналық ұйымға ауысу үшін күзді немесе жаңа жылдың басталуын күтудің қажеті жоқ.