Басшылар саны қысқара ма? Үкімет ұлттық холдингтерге қатысты жаңа шешім әзірлеуде

Қазақстанда ұлттық және инвестициялық холдингтердің басқару жүйесіне өзгерістер енгізу жоспарланып отыр. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі әкімшілік-басқару персоналының штат санына қатысты бірыңғай нормативтерді алып тастауды ұсынды. Бұл компанияларға кадр саясатын дербес жүргізуге, басқару құрылымын оңтайландыруға және артық шығындарды қысқартуға мүмкіндік береді.

Бұған дейін квазимемлекеттік сектордағы әкімшілік-басқару қызметкерлерінің саны бірыңғай нормативтер негізінде реттеліп келген. Бұл талаптар қызмет бағыты мен бизнес-моделі әртүрлі компанияларға, соның ішінде IT ұйымдары мен ірі өндірістік кәсіпорындарға бірдей қолданылған.

Еңбек министрлігінің пікірінше, мұндай шектеулер холдингтердің нарықтағы өзгерістерге жедел бейімделуіне, білікті мамандарды жұмысқа тартуына және инвестициялық міндеттерді тиімді орындауына кедергі келтіреді.

«Жоспарланып отырған өзгерістердің басты мақсаты – ұлттық холдингтердің операциялық тиімділігі мен институционалдық дербестігін арттыру. Штат құрылымын икемді қалыптастыру басқарушыларға нарық талаптарына тез бейімделуге, инвестициялық міндеттерді жедел шешуге және ескірген бюрократиялық буындарды ұстауға жұмсалатын шығындарды азайтуға мүмкіндік береді», – деп түсіндірді министрлік.

Жаңа тәртіп қабылданған жағдайда компаниялар қажетті қызметкерлер санын және басқару функцияларын бөлуді өздері анықтай алады.

Министрлік өкілдерінің айтуынша, реформаның мақсаты – әкімшілік аппаратты ұлғайту емес, керісінше, басқару тиімділігін арттыру.

Ұлттық холдингтердің директорлар кеңесіне ұйымның ішкі құрылымын қайта қарау, қайталанатын функцияларды жою, артық басқарушылық буындарды қысқарту және қызметкерлер арасындағы міндеттерді қайта бөлу мүмкіндігі беріледі.

Бұл ретте шешімдер компаниялардың негізгі тиімділік көрсеткіштерін (KPI) ескере отырып қабылдануы тиіс.

Алайда штат санын дербес белгілеу құқығы холдингтерге шығындарды бақылаусыз көбейтуге рұқсат берілетінін білдірмейді.

Қызметкерлер саны мен еңбекақы қорына жұмсалатын қаражаттың негізділігі үшін корпоративтік басқару органдары жауапты болады.

Шығындарды кім бақылайды?

Бірыңғай нормативтер алынып тасталғанымен, ұлттық холдингтердің қызметіне бақылау сақталады. Негізгі жауапкершілік директорлар кеңестері мен бақылау кеңестеріне жүктеледі.

Штат құрылымы мен шығындардың негізділігі бірнеше тетік арқылы бағаланады:

• Бюджет және дивиденд саясатының талаптары, сондай-ақ «Акционерлік қоғамдар туралы» және «Мемлекеттік мүлік туралы» заңдар;

• Жыл сайынғы тәуелсіз аудиторлық тексерулер мен ішкі аудит қызметтерінің бақылауы;

• Мемлекеттік жоспарлау және мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі уәкілетті органның қадағалауы.

Сонымен қатар Ұлттық статистика бюросы қызметкерлер саны мен еңбекақы қоры туралы мәліметтерді жинауды және талдауды жалғастырады.

Қажет болған жағдайда Еңбек министрлігі бұл ақпаратты ведомствоаралық өзара іс-қимыл аясында сұрата алады.

Қызметкерлер қысқартылса, қандай кепілдіктер беріледі?

Басқару құрылымын қайта ұйымдастыру барысында кейбір лауазымдар қысқартылуы мүмкін. Дегенмен министрлік мұндай жағдайда қызметкерлердің құқықтары Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сәйкес қорғалатынын мәлімдеді.

Атап айтқанда, жұмыстан босатылатын қызметкерлерге заңда белгіленген мерзімде алдын ала хабарлама берілуі және тиісті өтемақылар төленуі тиіс.

Ұжымдық шарттарда қосымша кепілдіктер қарастырылған болса, олар да сақталуы қажет.

Сондай-ақ ұйымда бос жұмыс орындары болған жағдайда қызметкерлерге басқа лауазымдар ұсынылуы мүмкін.

Осылайша, реформа кадрлық қысқартуларды жоққа шығармайды, бірақ барлық өзгеріс еңбек заңнамасының талаптарын сақтай отырып жүргізілуі керек.

Жаңа ережелер қашан күшіне енеді?

Қазіргі уақытта тиісті бұйрық жобасы «Ашық НҚА» порталында қоғамдық талқылаудан өтіп жатыр. Талқылау 19 қазанға дейін жалғасады.

Құжат қабылданған жағдайда жаңа талаптар бұйрық алғаш ресми жарияланған күннен кейін күнтізбелік он күн өткен соң күшіне енеді.

Дегенмен ұлттық холдингтердің штаттық құрылымы бірден өзгермейді. Компанияларға ішкі регламенттерді қайта қарау, құжаттарды жаңарту және жаңа ұйымдық құрылымдарды бекіту үшін өтпелі кезең беріледі.

Ұсынылып отырған өзгерістер ұлттық холдингтердегі басқару жүйесін икемді әрі тиімді етуге бағытталған.

Бір жағынан, компаниялар артық бюрократиялық құрылымдардан арылып, басқару шығындарын азайта алады. Екінші жағынан, штат санын дербес белгілеу өкілеттігі тиісті бақылау болмаған жағдайда әкімшілік шығындардың өсуіне де әкелуі мүмкін.

Сондықтан реформаның нақты нәтижесі директорлар кеңестерінің жауапкершілігіне, корпоративтік басқару сапасына және қаржылық бақылау тетіктерінің тиімділігіне байланысты болмақ.

Басты мәселе – ұлттық холдингтер берілетін дербестікті басшылар санын негізсіз көбейтуге емес, басқару аппаратын оңтайландыруға және мемлекеттік активтерді тиімді пайдалануға бағыттай ала ма?