«Бас киім кимесең, менингит боласың»: бұл рас па, әлде миф пе?

«Бас киім кимесең, менингит болып қаласың» деген ескертуді көпшілік бала кезінен естіп өсті. Бұл пікір ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқанымен, оның ғылыми негізі бар ма? Мамандардың айтуынша, суық ауа райы мен менингиттің арасында тікелей байланыс жоқ. Алайда бұл қыста бас киімсіз жүрудің еш қаупі жоқ дегенді білдірмейді.

Менингит қалай пайда болады?

Менингит – ми мен жұлынды қоршап тұрған қабықтардың қабынуы. Бұл аурудың негізгі себебі – инфекция.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) мәліметінше, менингиттің ең жиі кездесетін түрлері – вирустық және бактериялық. Кей жағдайда ауруды саңырауқұлақтар, паразиттер, жарақат немесе басқа да патологиялық өзгерістер туындатуы мүмкін.

Аурудың дамуы үшін қоздырғыш ағзаға еніп, қан арқылы немесе тікелей байланыс арқылы ми қабықтарына жетуі қажет.

Сондықтан суық ауа немесе бас киімсіз жүру өздігінен менингит тудырмайды. Аяз адамның басын тоңдырғанымен, бактерия немесе вирусты «пайда қыла» алмайды.

Неліктен менингит қыста жиі кездеседі?

Менингиттің қыс мезгілінде жиі тіркелетіні рас. Бірақ бұл адамдардың бас киім кимеуінен емес.

Мамандардың айтуынша, қыс кезінде адамдардың көбі жабық ғимараттарда ұзақ уақыт болады. Мектеп, кеңсе, қоғамдық көлік сияқты орындарда адамдар бір-бірімен жақын қарым-қатынаста болғандықтан, инфекцияның таралу қаупі артады.

Әсіресе менингококк бактериясы мұрын-жұтқыншақ бөлінділері арқылы жұғатындықтан, желдетуі нашар жабық кеңістіктер оның таралуына қолайлы жағдай жасайды.

Бұл миф қайдан шыққан?

«Бас киім кимесең – менингит боласың» деген түсінік микробиология ғылымы дамымай тұрған кезеңнен қалған.

Ертеде көптеген аурудың себебі суық, ызғар немесе сыз деп есептелген. Кейін ғылым вирустар мен бактериялардың негізгі рөл атқаратынын дәлелдегенімен, бұл түсінік халық арасында сақталып қалды.

Мамандардың пікірінше, ата-аналар балаларын бас киім киюге көндіру үшін осы қорқынышты мысалды жиі пайдаланған. Уақыт өте келе ол ғылыми дерек емес, тұрмыстық мифке айналды.

Қыста бас киімсіз жүрудің қандай қаупі бар?

Менингиттің қаупі болмаса да, аязда бас киімсіз жүру денсаулыққа зиянсыз емес.

Ең алдымен, қатты суық қан тамырларының тарылуына әкеліп, суықтан болатын бас ауруын тудыруы мүмкін.

Сонымен қатар құлақта май қабаты өте жұқа болғандықтан, ол үсікке тез шалдығады. Алғашында шаншу, кейін ұю және сезімталдықтың төмендеуі байқалса, дереу жылы жерге кіру қажет.

Бұдан бөлек, қатты тоңу ағзаның жергілікті иммундық қорғанысын уақытша әлсіретеді. Егер осы кезде адам ағзасында вирус немесе бактерия болса, аурудың дамуына қолайлы жағдай тууы мүмкін. Яғни суық инфекцияны тудырмайды, бірақ ағзаның оған қарсы тұру қабілетін уақытша төмендетуі ықтимал.

Менингиттің негізгі белгілері қандай?

Бактериялық менингит өте жылдам дамуы мүмкін. Сондықтан алғашқы белгілер байқалған жағдайда өздігінен емделуге болмайды.

Дәрігерлер төмендегі белгілердің бірнешеуі қатар байқалса, дереу жедел жәрдем шақыруға кеңес береді:

• дене қызуының күрт көтерілуі;
• өте қатты бас ауруы;
• мойын бұлшықеттерінің сіресуі, иекті кеудеге тигізе алмау;
• жарыққа және қатты дыбысқа төзбеушілік;
• сананың шатасуы, ұйқышылдық немесе құрысу;
• денеде күлгін немесе жұлдызша тәрізді бөртпенің пайда болуы.

Мамандардың айтуынша, менингококкты инфекция кезінде бөртпе әрдайым бола бермейді. Сондықтан оның шығуын күтпей, алғашқы қауіпті белгілер байқалған сәтте дәрігерге жүгіну қажет.

«Қыста бас киім кимесең, міндетті түрде менингитке шалдығасың» деген пікірдің ғылыми дәлелі жоқ. Менингитті суық емес, бактериялар, вирустар және басқа инфекциялық қоздырғыштар тудырады.

Дегенмен аязда бас киімсіз жүру бас ауруына, құлақтың үсуіне және ағзаның қорғаныс қабілетінің әлсіреуіне себеп болуы мүмкін. Сондықтан қыста жылы киіну – менингиттен емес, суықтың басқа да жағымсыз әсерлерінен қорғанудың тиімді жолы.