«Бар күшін салды»: Уильям ханзада Қазақстанды не үшін мақтады?

Ұлыбритания ханзадасы Уильям Қазақстандағы киік популяциясының қалпына келуін жоғары бағалады. Ол The Graham Norton Show бағдарламасында бір кездері жойылып кету қаупі төнген жануардың саны күрт өскеніне тоқталып, Қазақстан үкіметінің табиғатты қорғау ісіне қосқан үлесін атап өтті.

Бұл туралы The Times of Central Asia басылымы жазды. Ханзада Уильямның айтуынша, киік бұрын жойылып кету қаупі жоғары жануарлардың қатарында болған. Алайда қазір оның саны айтарлықтай көбейген.

Бұл бөкен түрі бір кездері жойылып кету қаупі төнген жануарлардың қатарында болған. Қазір оның саны қайтадан күрт көбейді. Қазақстан үкіметі елдің атақ-абыройы мен табиғатты қорғау ісінде осы жануардың маңызды екенін түсініп, оны сақтауға бар күшін салды, – деді ханзада Уильям.

Уильямның бұл пікірі Қазақстандағы табиғатты қорғау жұмыстарының халықаралық деңгейде де назар аударғанын көрсетеді. Әсіресе, киік популяциясының аз уақыт ішінде қалпына келуі – сирек кездесетін экологиялық жетістіктердің бірі.

Бір кездері жойылып кету қаупі төнген

Қазақстанда киік саны аз болғаны рас. Бұған браконьерлік, жануар мүйізіне деген сұраныстың көптігі және жұқпалы аурулар әсер етті.

2003 жылы елімізде небәрі 21 мың киік қалған. Жануардың жойылып кету қаупі күшейген тұста оны қорғау шаралары қолға алынды. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар құрылып, киіктердің мекен ету ортасын сақтау, санын есепке алу және браконьерлікпен күресу жұмыстары күшейтілді.

Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің мәліметінше, 2023 жылғы көктемгі санақта киік саны 1 миллион 915 мыңға жеткен. 2024 жылы бұл көрсеткіш 2 миллион 833,6 мың болды.

Ал 2026 жылғы көктемгі санақ қорытындысы бойынша Қазақстандағы киік саны 4 миллион 689 мың басқа жетті. Бұл – 2003 жылмен салыстырғанда 200 еседен астам өсім.

«Алтын дала» бастамасы 

Қазақстандағы киікті қорғау жұмыстарының маңызды бағыттарының бірі – «Алтын дала» табиғатты қорғау бастамасы.

Жоба киік популяциясын қалпына келтірумен қатар, дала экожүйесін сақтауға, жануарлардың көші-қон бағыттарын зерттеуге және олардың мекен ету аумағын қорғауға бағытталған. Бастама Қазақстанның мемлекеттік органдары, табиғатты қорғау ұйымдары және халықаралық серіктестердің ынтымақтастығымен жүзеге асырылады.

2024 жылы «Алтын дала» бастамасы ханзада Уильям негізін қалаған Earthshot Prize экологиялық сыйлығының «Табиғатты қорғау және қалпына келтіру» санатында жеңімпаз атанды. Жобаға табиғатты қорғау жұмыстарын кеңейту үшін 1 миллион фунт стерлинг көлемінде сыйақы берілді.

Осы жетістік арқылы Қазақстандағы киікті сақтау тәжірибесі халықаралық экологиялық жобалардың қатарына қосылды.

Киіктің Қызыл кітаптағы мәртебесі өзгерді

Қазақстандағы киік санының қалпына келуі халықаралық деңгейде де мойындалды.

2023 жылғы желтоқсанда Халықаралық табиғатты қорғау одағы киіктің жаһандық Қызыл тізімдегі мәртебесін «жойылып кету қаупі өте жоғары» санатынан «қауіпке жақын» санатына өзгертті.

Бұл шешім түрдің жойылып кету қаупі азайғанын көрсетеді. Дегенмен киікті қорғау жұмыстары аяқталды деген сөз емес. Оның популяциясына аурулар, ауа райы, тіршілік ету ортасының өзгеруі және адам әрекеті әлі де әсер етуі мүмкін.

Киік санының көбеюі жаңа міндеттер жүктейді

Киік санының артуы табиғатты қорғаудағы жетістік болғанымен, бұл үдерістің өзіндік қиындықтары да бар. Жануарлардың үлкен табындары ауыл шаруашылығы алқаптарына кіріп, егінге зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан мемлекет алдында киікті сақтау мен ауыл шаруашылығының мүддесін үйлестіру міндеті тұр.

Мамандар популяцияны ғылыми деректер негізінде басқарудың маңызын атап келеді. Ол үшін жануар санын тұрақты есепке алып, көші-қон бағыттарын зерттеп, табиғи жайылымдардың жағдайын бақылау қажет.

Ханзада Уильямның Қазақстандағы киік популяциясы туралы пікірі осы тұрғыдан да маңызды. Ол табиғатты қорғаудағы нақты нәтижеге назар аударып, мемлекеттің қолдауының рөлін атап өтті.

Бір кездері жойылып кету қаупіне ұшыраған киіктің саны 4,6 миллионнан асуы – ұзақ жылдық табиғат қорғау жұмыстарының нәтижесі. Қазақстан тәжірибесі табиғи байлықты сақтау үшін мемлекеттік қолдау, ғылыми зерттеу және халықаралық ынтымақтастықтың маңызын көрсетеді.