Бала көргенін қайталайды: танымал мультфильмдерді көрсеткенде ата-ана нені ескеруі керек

Бала тыныш отырсын деп телефоннан немесе теледидардан мультфильм қосып қою – қазіргі ата-аналар үшін қалыпты жағдайға айналды. Алайда экрандағы кез келген анимация балаға арналған деген сөз емес.

Әсіресе 2-5 жас аралығы маңызды кезең. Бұл уақытта баланың сөйлеуі, эмоцияны түсінуі, мінез-құлқы мен қоршаған ортаны қабылдауы белсенді қалыптасады. Сондықтан ата-ана үшін «қанша уақыт көрді?» деген сұрақпен қатар «нені көрді?» деген сұрақ та маңызды.

Америкалық педиатрия академиясы 2-5 жасар балалардың экран уақытын күніне шамамен бір сағатпен шектеуді және сапалы, білім беретін, зорлық-зомбылығы аз контентті таңдауды ұсынады. Мамандар ата-аналарға баламен бірге көруге және көргенін талқылауға кеңес береді.

«Маша мен Аю»: бала кейіпкердің әрекетін қайталай ма?

«Маша мен Медведь» – ТМД елдерінен бөлек, әлемнің көптеген елінде танымал анимациялық сериал.

Басты кейіпкер Маша – өте белсенді, қызыққұмар әрі тентек қыз. Ол орманды аралап, түрлі тәжірибе жасап, Аюдың үйін астан-кестен етеді. Көп жағдайда оның әрекеті күлкілі жағдаймен аяқталады. Мәселе де осында.

2-5 жастағы бала кейіпкердің іс-әрекетінің астарындағы әзілді немесе сюжеттік себепті толық түсінбеуі мүмкін. Ол үшін экрандағы кейіпкер – мінез-құлықтың үлгісі.

Балалар психологтары мұндай жаста бала кейіпкердің әрекетін қайталауға бейім болатынын ескертеді. Сондықтан Маша сияқты тентек кейіпкерлері бар мультфильмдерді ата-анамен бірге көріп, «бұлай жасауға болмайды» дегенді түсіндірген дұрыс.

Бұл «Маша мен Аюды балаларға көрсетуге болмайды» дегенді білдірмейді. Керісінше, баланың жасына және жеке ерекшелігіне қарай көру маңызды.

«Ум мен Хрум»: эмоцияны қалай қабылдайды?

ТМД кеңістігінде танымал балалар контентінің тағы бір мысалы – «Ум и Хрум».

Мультфильмдегі кейіпкерлердің мінездері әртүрлі. Кейбірі өте белсенді, қырсық немесе эмоциясын қатты көрсетеді.

Балалар психологтары мұндай кейіпкерлердің мінез-құлқы кішкентай көрерменге әсер етуі мүмкін екенін атап өтеді. Себебі мектепке дейінгі бала жақсы мен жаманды толық ажыратып, кейіпкер әрекетінің салдарын әрдайым бағалай алмайды.

Сондықтан баланың мультфильмнен кейінгі әрекетіне назар аударған жөн. Егер бала кейіпкердің сөзін, дауыс ырғағын немесе қылығын жиі қайталай бастаса, экран уақытын қысқартып, басқа контентке ауыстыруға болады.

«Үш мысық»: тым жылдам контент

«Три кота» – мектепке дейінгі балалар арасында кең тараған мультфильмдердің бірі. Сюжеттері қарапайым, кейіпкерлері көңілді және көбіне күнделікті өмірдегі мәселелерді көрсетеді.

Алайда бұл мультфильмнің визуалды қарқыны кейбір балалар үшін тым белсенді болуы мүмкін. Кадрлар жиі ауысады, кейіпкерлер көп қозғалады, оқиға тез дамиды.

Мұндай контенттен кейін кейбір балалардың қайта тынышталуы қиындауы мүмкін. Мысалы, мультфильмді тоқтатқаннан кейін бірден басқа ойынға көңіл бөле алмай, ашулануы немесе экранды қайта сұрауы ықтимал.

Бұл «жылдам кадрлар баланың миын бұзады» дегенді білдірмейді. Ғылыми тұрғыдан жылдам монтаждың аутизм тудыратыны дәлелденбеген.

Сондықтан ата-ана баланың жеке реакциясына қарағаны дұрыс.

«Смешарики»: баланың жасына ауыр тақырыптар

«Смешарики» сырттай қарағанда қарапайым әрі көңілді мультфильм сияқты көрінеді. Бірақ оның кейбір серияларында мектепке дейінгі бала үшін күрделі тақырыптар қозғалады.

Өлім, жалғыздық, қорқыныш, жауапкершілік, достық, өмірдің мәні сияқты философиялық мәселелер мультфильмнің кейбір эпизодтарында кездеседі.

Ересек адам мұндай сюжетті әзіл немесе философиялық астары бар шығарма ретінде қабылдауы мүмкін. Ал 2-3 жастағы бала оны басқаша түсінеді.

Сондықтан «Смешарикидің» барлық сериясын бірдей жас ерекшелігіне қарамай көрсету дұрыс емес. Ата-ана алдымен эпизодтың мазмұнымен танысып, содан кейін балаға ұсынғаны жөн.

 «Ми-ми-мишки»: кішкентай бала бәрін бірдей түсіне ме?

«Ми-ми-мишки» де мектепке дейінгі балалар арасында танымал.

Мультфильмде достық, табиғат, қарым-қатынас және күнделікті өмірдегі түрлі жағдайлар көрсетіледі. Бірақ кейіпкерлердің белсенділігі мен сюжеттің қарқыны өте кішкентай балалардың бәріне бірдей сәйкес келе бермеуі мүмкін.

Психологтар баланың жасын ғана емес, оның жеке ерекшелігін де ескеруді ұсынады. Бір бала мультфильмнен кейін тыныш ойнаса, екіншісі қатты қозып кетуі мүмкін. Сондықтан «бұл мультфильм 3 жастан бастап» деген белгіге ғана сүйену жеткіліксіз.