Аз жер көріп, көп әсер алу: әлем неге «баяу саяхатқа» көшіп жатыр?

Туризм саласында соңғы жылдары slow travel немесе «баяу саяхат» ұғымы жиі айтыла бастады. Сарапшылар оны 2026 жылдың басты туристік трендтерінің бірі деп бағалап отыр, деп хабарлайды  El.kz интернет порталы.

Бұл бағыттың мақсаты – көп жерді қысқа уақытта аралап шығу емес, бір мекенде ұзақ қалып, оның табиғатын, мәдениетін және жергілікті тұрғындардың тұрмысын тереңірек тану

Бірақ бұл демалыс түрі шынымен бәріне қолжетімді ме? Әлде уақыт пен қаржысы жеткілікті адамдарға ғана арналған сәнге айналған тренд пе?

«Баяу саяхат» деген не?

Euronews басылымының жазуынша, «Баяу саяхат» – саяхат кезінде асықпай, барған жердің атмосферасын сезінуге, жергілікті мәдениетпен танысуға және табиғатпен үндесуге негізделген тәсіл. Мұнда басты мақсат – мүмкіндігінше көп туристік нысанды аралау емес, сапардың әр сәтінен ләззат алу.

Мәселен, бұрын Испаниядағы Санто-Доминго-де-Силос монастыріне жасалатын қарапайым жексенбілік серуен бүгінде «тыныштық мекеніне саяхат» ретінде ұсынылады. Ал Сьерра-Себольера ұлттық паркінде серуендеу «табиғат аясында өзіңді қайта табудың жолы» деп сипатталады.

Неліктен бұл бағыт танымал болып жатыр?

2025 жылы Испанияға 96,8 миллион турист келген. Бұл ел халқының санынан екі есеге жуық көп.

Осындай жүктемеден кейін Испания билігі туристерді тек Барселона, Канар және Балеар аралдары сияқты танымал бағыттарға емес, шағын қалалар мен ауылдық өңірлерге де тартуға күш салып отыр.

Мұндай саясаттың бірнеше мақсаты бар:

• танымал туристік орындардағы адамды азайту;
• шағын өңірлердің экономикасын дамыту;
• жергілікті тұрғындардың табысын арттыру;
• табиғатқа түсетін салмақты төмендету.

«Баяу саяхаттың» кең таралуына Instagram, TikTok сияқты әлеуметтік желілер де әсер етті.

Миллиондаған оқырманы бар блогерлер таңғы кофеден бастап жергілікті базардағы серуенге дейінгі өмір салтын әдемі кадрлар арқылы көрсетеді. Соның нәтижесінде саяхаттың өзі емес, оның эстетикасы жаңа трендке айналды.

Қазір көптеген туристік агенттік те дәл осы бағытта арнайы турлар ұсынып жатыр.

«Шынайы өмірді» көруге бола ма?

1976 жылы америкалық әлеуметтанушы Дин МакКаннелл туристік индустриядағы «инсценирленген шынайылық» ұғымын енгізді.

Ғалымның пікірінше, туристерге көрсетілетін жергілікті өмір көбіне арнайы ұйымдастырылған көрініс болуы мүмкін. Яғни саяхатшы шынайы өмірді емес, сол үшін дайындалған нұсқасын көреді. Дегенмен адамдар мұны біле тұра, сол атмосфераның бір бөлігі болуды қалайды.

Экологияға пайдасы бар ма?

«Баяу саяхаттың» басты артықшылықтарының бірі ретінде экологияға қамқорлық жиі айтылады.

Бұл бағытты қолдаушылардың пікірінше:

• адам бір өңірде ұзақ уақыт болғандықтан көлік аз пайдаланады;
• жергілікті кәсіпкерлердің қызметін көбірек тұтынады;
• табиғатты жауапкершілікпен тамашалайды.

Алайда зерттеушілер бұл пікірдің бәрі бірдей дәлелденбегенін айтады. Өйткені турист барған жеріне ұшақпен жетсе, көмірқышқыл газының негізгі бөлігі бәрібір әуе қатынасынан бөлінеді.

Бұл демалыс түрі бәріне қолжетімді ме?

Сарапшылардың пікірінше, «баяу саяхаттың» ең әлсіз тұсы – оның бағасы.

Мысалы, Еуропада пойызбен бірнеше апта саяхаттау немесе тарихи ауданда пәтер жалдап тұру көп адамның қалтасы көтере бермейді. Ал инфрақұрылымы әлсіз мемлекеттерде ұшақтан басқа балама көлік те жоқ.

Туризм мамандары мұндай жағдайда бір сапарда бірнеше қаланы аралаудың орнына, бір ғана бағытты таңдап, сол жерде көбірек уақыт өткізуді ұсынады. Бұл әрі шығынды азайтып, әрі жергілікті өмірді жақсырақ тануға мүмкіндік береді.

«Баяу саяхат» – сән бе, әлде қажеттілік пе?

Испанияда қызметкерлердің жыл сайынғы орташа еңбек демалысы – 22 күн. Оның тек 14,3 күні ғана саяхатқа жұмсалады. Ал елдегі медианалық жылдық жалақы 24,5 мың еуроны құрайды.

Сондықтан сарапшылар «баяу саяхат» идеясын құптағанымен, оның әр адамның мүмкіндігіне сай келе бермейтінін айтады. Біреулер үшін бұл – өмірдің қарқынын бәсеңдетіп, жаңа мәдениетті терең танудың жолы болса, енді біреулер үшін ұзақ демалысқа уақыт пен қаражаттың жетіспеуі бұл тәжірибені қолжетімсіз етеді.

Қысқасы, «баяу саяхат» бүгінде жай ғана туристік тренд емес. Ол демалысқа деген көзқарастың өзгергенін көрсетеді. Дегенмен оның шын мәнінде көпшілікке ортақ мүмкіндікке айналуы үшін уақыт, қаржы және қолжетімді инфрақұрылым мәселесі әлі де өзекті болып қала береді.