33 шетелдік университет филиалы: Қазақстан студенттері үшін жеті жылда не өзгерді?

Соңғы жеті жылда Қазақстанның жоғары білім беру жүйесінде елеулі өзгерістер болды. Мемлекет білім гранттарына бөлінетін қаржыны арттырып, студенттердің шәкіртақысын көтерді, ғылыми зерттеулерді қаржыландыруды ұлғайтты. Сонымен қатар студенттерді жатақханамен қамту мәселесі айтарлықтай шешіліп, шетелдік жоғары оқу орындарымен халықаралық ынтымақтастық кеңейді.

Білім гранттарына 1,5 трлн теңге бөлінді

Ғылым және жоғары білім министрлігінің деректеріне сәйкес, жеті жыл ішінде білім гранттарына 1,5 трлн теңге бағытталып, 655 680 грант бөлінген. Ал ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын ішкі шығын 3,6 есеге өскен.

Соңғы жеті жылдағы негізгі өзгерістердің бірі — жоғары білімнің қолжетімділігін арттыруға бағытталған мемлекеттік қолдаудың кеңеюі.

Осы кезеңде Қазақстанда 655 680 білім гранты бөлініп, оған жалпы 1,5 трлн теңге жұмсалды.

Мемлекеттік білім гранты талапкерге жоғары білімді бюджет қаражаты есебінен алуға мүмкіндік беріп қана қоймай, елдің болашақ кадрлық әлеуетін қалыптастыруға ықпал етеді.

Мемлекеттік білім беру тапсырысы арқылы экономика мен стратегиялық маңызы бар салаларға қажетті мамандарды даярлауға жағдай жасалады. Сондықтан грант санының артуы жоғары білімнің қолжетімділігін кеңейтумен қатар, еңбек нарығына қажетті кадрларды қалыптастыруға бағытталған.

Бұл қолдау әсіресе оқу ақысы отбасы бюджетіне салмақ түсіретін жастар үшін маңызды. Дегенмен алдағы кезеңдегі басты міндеттердің бірі — бөлінген қаржының тиімділігін арттыру. Яғни білім беру бағдарламаларының сапасы, түлектердің жұмысқа орналасуы және мамандар даярлаудың экономика қажеттіліктеріне сәйкестігіне басымдық беру қажет.

Студенттер шәкіртақысы 2,5 есеге өсті

Мемлекеттік қолдау студенттердің күнделікті әлеуметтік жағдайын жақсартуға да бағытталды. 2019 жылы студенттердің базалық шәкіртақысы 20 949 теңге болса, бүгінде ол 52 372 теңгеге жетті. Осылайша жеті жыл ішінде негізгі студенттік шәкіртақы шамамен 2,5 есеге өсті.

Педагогикалық бағытта білім алып жатқан студенттерге ерекше қолдау көрсетіледі. Бұл санаттағы шәкіртақы мөлшері 84 мың теңгені құрайды.

Магистранттардың шәкіртақысы 117 098 теңге, ал докторанттарға төленетін шәкіртақы 262 500 теңгеге жетті.

Шәкіртақы көлемінің өсуі студенттердің оқу барысындағы қаржылық жүктемесін азайтуға мүмкіндік береді. Әсіресе магистратура мен докторантура деңгейіндегі қолдау жас зерттеушілерді ғылымға тарту тұрғысынан маңызды.

Жоғары білімнің қолжетімділігі тек оқу ақысына байланысты емес. Студенттер үшін баспана, тамақтану, жол ақысы және басқа да күнделікті шығындар маңызды фактор болып қала береді. Сондықтан грант пен шәкіртақыдан бөлек, студенттік инфрақұрылымды дамыту да мемлекеттік саясаттың маңызды бөлігіне айналды.

Жатақхана тапшылығы 82 мыңнан 5,2 мың орынға дейін қысқарды

Соңғы жеті жылдағы ең маңызды инфрақұрылымдық нәтижелердің бірі — студенттік жатақхана мәселесінің айтарлықтай жеңілдеуі.

Осы кезеңде Қазақстанда 267 студенттік жатақхана ашылып, жалпы 66 104 орын пайдалануға берілді. Нәтижесінде жатақхана тапшылығы 82 мың орыннан 5,2 мың орынға дейін қысқарды.

Бұған дейін жатақхана тапшылығы жоғары білім беру жүйесіндегі өзекті мәселелердің бірі болатын. Әсіресе басқа өңірлерден ірі қалаларға оқуға келген студенттер үшін баспана мәселесі үлкен қаржылық жүктеме қалыптастырды.

Білім грантын иелену студенттің барлық шығынын өтемейді. Егер студент өзге қалада пәтер жалдауға мәжбүр болса, оның отбасы үшін қосымша шығын пайда болады. Сондықтан жаңа жатақханалардың салынуы білімнің қолжетімділігін арттырудың маңызды тетігіне айналды.

267 жатақхананың іске қосылып, 66 мыңнан астам орынның құрылуы ондаған мың студенттің тұрмыс жағдайына тікелей әсер етті.

Соған қарамастан мәселе толық шешілген жоқ. 5,2 мың орын көлеміндегі тапшылық әлі де сақталып отыр. Сондықтан алдағы уақытта жатақханаға сұраныс жоғары қалалар мен университеттерде жаңа нысандар салу маңызды.

Бұл ретте мәселе тек орын санымен шектелмейді. Заманауи жатақхана студенттердің тұруына ғана емес, оқуына, демалуына және әлеуметтік орта қалыптастыруына қолайлы жағдай жасауы тиіс.

Ғылымды қаржыландыру 3,6 есеге артты

Жоғары біліммен қатар ғылыми зерттеулерді қолдау көлемі де өсті.

2018 жылы Қазақстандағы ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалған ішкі шығын 72,2 млрд теңге болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 261,5 млрд теңгеге жетті. Яғни жеті жыл ішінде ғылымға жұмсалатын ішкі шығын көлемі 3,6 есеге артқан.

Өсу соңғы бес жылда да айқын байқалады. 2020 жылы НИОКР-ға жұмсалған қаражат 89 млрд теңгені құраса, 2025 жылы 261,5 млрд теңгеге жетті. Осы кезеңде көрсеткіш шамамен 2,9 есеге артты.

Ғылымды қаржыландырудың өсуі зерттеулер жүргізуге, жаңа технологиялар әзірлеуге және ғылыми жобаларды жүзеге асыруға қосымша мүмкіндік береді.

Алайда қаржы көлемінің өсуі — түпкі нәтиже емес. Ең маңызды мәселе — бөлінген қаражаттың нақты ғылыми нәтижелерге, технологияларға, әзірлемелерге және экономикада қолданылатын шешімдерге айналуы.

Бұл жерде университеттік ғылымның рөлі ерекше. Қазіргі заманғы университет тек маман даярлайтын білім беру ұйымы емес, сонымен қатар зерттеу, инновация және технологиялық даму орталығы болуы тиіс.

Ғылымды қаржыландырудың 72,2 млрд теңгеден 261,5 млрд теңгеге дейін өсуі Қазақстандағы ғылыми қызметтің қаржылық базасын айтарлықтай кеңейтті. Келесі кезеңдегі міндет — осы инвестициялардың тиімділігін арттырып, нақты ғылыми және экономикалық нәтижеге айналдыру.

Қазақстанда 33 шетелдік университет филиалы жұмыс істейді

Қазақстанның жоғары білім жүйесінде халықаралық ынтымақтастық та жаңа деңгейге көтерілді. 2025 жылы Қазақстанда Ұлыбритания, АҚШ, Италия, Оңтүстік Корея және Ресейдің жоғары оқу орындарының 9 филиалы ашылды.

Бүгінде елімізде шетелдік университеттердің 33 филиалы жұмыс істейді. 2025 жылдың қыркүйегінде Cardiff University, Coventry University, Woosong University, Anhalt, Politecnico della Marche және МГИМО филиалдары өз жұмысын бастады.

Шетелдік университеттердің Қазақстанда болуы студенттерге халықаралық білім беру бағдарламаларына елден шықпай-ақ қол жеткізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл отандық жоғары білім жүйесіне жаңа академиялық тәжірибе мен білім беру тәсілдерінің келуіне жол ашады.

Қазақстандық университеттер де шетелге шығып жатыр

Халықаралық ынтымақтастық бір бағытпен ғана шектелмейді. Қазақстандық жоғары оқу орындары да шетелде филиалдарын ашып, серіктестік желісін кеңейтуде. Соңғы үш жылда шетелде қазақстандық жоғары оқу орындарының 5 филиалы ашылды.

2022 жылы Бішкекте әл-Фараби атындағы ҚазҰУ филиалы ашылса, Қырғызстандағы Ош мемлекеттік университеті базасында Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің филиалы жұмысын бастады.

Келесі жылы Әуезов университетінің Өзбекстанның Шыршық қаласындағы филиалы ашылды. Сонымен қатар Душанбе қаласындағы Тәжік мемлекеттік университетінде Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың ақпараттық технологиялар жөніндегі бірлескен факультеті іске қосылды.

2025 жылы Ресейдегі Омбы мемлекеттік университетінің базасында әл-Фараби атындағы ҚазҰУ филиалы жұмысын бастады.

40 стратегиялық серіктестік орнатылды

Шетелдік жоғары оқу орындарымен ынтымақтастық филиалдар ашумен ғана шектелмейді.

2021 жылдан бері Қазақстанда филиалдар, франшизалар, серіктестіктер, жаһандық кампустар және консорциумдар форматында 40 стратегиялық серіктестік орнатылды.

Олардың аясында Ұлыбритания, Ресей, АҚШ, Қытай, Оңтүстік Корея, Германия, Франция, Италия, Венгрия және Польша университеттерінің 33 филиалы ашылды. Тағы 10 стратегиялық серіктестік бойынша жұмыс жүргізілуде.

2025 жылы Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ мен Алматыдағы Қазақстанның логистика және көлік академиясының базасында Лу Бан шеберханаларының екінші және үшінші нысандарын ашу туралы келісімге қол жеткізілді.

Жаңа университеттер мен жаңа бағыттар

Қазақстанның жоғары білім беру жүйесі жаңа бағыттармен де толықты. 2026 жылы Қазақстан ұлттық спорт университеті (ҚҰСУ) және Qazaq AI Research University (QAIRU) өз жұмысын бастады.

Жаңа жоғары оқу орындарының ашылуы елдегі білім беру бағыттарын әртараптандыруға мүмкіндік береді. Әсіресе спорт, жасанды интеллект және заманауи технологиялар секілді болашағы зор салаларға маман даярлау қажеттілігі артып келеді.

Жеті жылдағы негізгі көрсеткіштер қандай?

Соңғы жеті жылдағы өзгерістерді негізгі сандар арқылы қорытындыласақ:

• 655 680 білім гранты бөлінді;
• гранттарға 1,5 трлн теңге бағытталды;
• базалық студенттік шәкіртақы 20 949 теңгеден 52 372 теңгеге дейін өсті;
• педагогикалық бағыттағы студенттердің шәкіртақысы 84 мың теңгеге жетті;
• магистранттар 117 098 теңге, докторанттар 262 500 теңге шәкіртақы алады;
• 267 жатақхана ашылып, 66 104 орын құрылды;
• жатақхана тапшылығы 82 мыңнан 5,2 мың орынға дейін қысқарды;
• НИОКР-ға жұмсалатын ішкі шығын 72,2 млрд теңгеден 261,5 млрд теңгеге дейін өсті;
• Қазақстанда 33 шетелдік университет филиалы жұмыс істейді;
• 2021 жылдан бері 40 стратегиялық халықаралық серіктестік орнатылды.

Қолжетімділіктен сапаға қарай

Соңғы жеті жылдағы көрсеткіштер Қазақстанның жоғары білім беру жүйесінде ауқымды өзгерістер болғанын көрсетеді. Мемлекет білім алуға қолжетімділікті гранттар мен шәкіртақылар арқылы кеңейтіп, студенттік инфрақұрылымды дамытуға қаржы бөлді. Сонымен бірге ғылымға салынатын инвестиция көлемі артты және халықаралық ынтымақтастық жаңа деңгейге көтерілді.

Ендігі міндет — сандық көрсеткіштерді сапалы нәтижеге айналдыру. Яғни мәселе тек қанша грант бөлінгенінде немесе қанша жатақхана салынғанында емес. Маңыздысы — студенттердің сапалы білім алуы, түлектердің еңбек нарығында сұранысқа ие болуы, ғылыми зерттеулердің нақты нәтижеге айналуы және университеттердің ел экономикасының дамуына тікелей үлес қосуы.

Осы тұрғыдан алғанда, соңғы жеті жыл жоғары білімге мемлекеттік қолдаудың ауқымы артқан кезең болды. Ал келесі кезеңнің басты көрсеткіші — осы мүмкіндіктердің қаншалықты тиімді пайдаланылатыны болмақ.