20 мың теңге: Қазақстанда тұрғын үйді табиғи апаттардан сақтандыру ұсынылды

Қазақстанда азаматтардың тіркелген тұрғын үйлерін табиғи апаттардан міндетті сақтандыру жүйесін енгізу жоспарланып отыр. Жаңа бастама жер сілкінісі, су тасқыны және табиғи сипаттағы орман өрттері салдарынан баспанасы бүлінген азаматтарға қаржылай қолдау көрсетуге бағытталған.

Неліктен міндетті сақтандыру енгізілмек?

Бұл ұсыныс 2030 жылға дейінгі сақтандыру нарығын дамыту бағдарламасының жобасында қарастырылған. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, жаңа жүйенің негізгі мақсаты – табиғи апат болған жағдайда азаматтарға кепілдендірілген қаржылық қолдау тетігін қалыптастыру.

Қазір ірі табиғи апаттардың салдарын жоюға жұмсалатын шығын негізінен мемлекеттік бюджет есебінен немесе зардап шеккен азаматтардың өз қаражаты арқылы өтеледі.

Алайда ауқымды жер сілкінісі, су тасқыны немесе өрт мыңдаған үйге зиян келтіруі мүмкін. Мұндай жағдайда мемлекетке түсетін қаржылық салмақ та айтарлықтай артады.

Сондықтан жаңа жүйеде табиғи апат тәуекелдерін азаматтар, сақтандыру компаниялары және арнайы қор арасында бөлу көзделіп отыр. Бұл ретте Түркия, Испания және Франция сияқты елдердің тәжірибесі негізге алынбақ.

Жылына 2 мыңнан 20 мың теңгеге дейін төлем жасалуы мүмкін

Жоба бойынша тұрғын үй иелерінің жыл сайынғы сақтандыру жарнасы шамамен 2 мыңнан 20 мың теңгеге дейін болуы мүмкін.

Нақты сома азамат тұратын өңірдің табиғи апаттарға қаншалықты бейім екеніне байланысты белгіленеді. Яғни жер сілкінісі немесе су тасқыны қаупі жоғары аймақтарда жарна мөлшері көбірек болуы ықтимал.

Жүйе бастапқыда пилоттық режимде табиғи апат қаупі жоғары үш өңірде сынақтан өткізіледі. Кейін оны елдің тағы 16 облысына тарату жоспарланып отыр.

Зардап шеккендер қанша ақша алады?

Жобада сақтандыру жағдайы расталған кезде азаматтарға төлем жасау қарастырылған. Алдын ала ұсыныс бойынша, төлем мөлшері енгізілген сақтандыру жарнасының 500 есесіне дейін жетеді.

Мысалы, азамат жылына 10 мың теңге жарна төлесе, сақтандыру жағдайы болған кезде қордан 5 млн теңгеге дейінгі төлем қарастырылуы мүмкін. Қаражат төтенше жағдай расталғаннан кейін бес күн ішінде аударылуы тиіс.

Бастапқы кезеңде бұл ақша тұрғындардың ең қажетті шығындарын – уақытша баспана, жөндеу жұмыстары және басқа да шұғыл қажеттіліктерін өтеуге бағытталмақ. Ал жүйеде жеткілікті капитал жинақталғаннан кейін төлем көлемін ұлғайтып, үйді толық жөндеуге немесе жаңа баспана сатып алуға мүмкіндік беру жоспарланып отыр.

Арнайы қор құрылады

Жаңа жүйені басқару үшін Міндетті тұрғын үйді сақтандыру қоры құрылады. Қордың негізгі міндеттері:

• азаматтардың сақтандыру жарналарын жинау;
• қаржылық резервтер қалыптастыру;
• табиғи апат тәуекелдерін қайта сақтандыру;
• зардап шеккен азаматтарға төлем жасау.

Осылайша, табиғи апаттан келген шығынды өтеу бір ғана мемлекеттік бюджетке тәуелді болмайды.

Жүйе бірден іске қосылмайды

Жоба бойынша жаңа жүйені енгізуге дейін үш жылдық кейінге қалдыру кезеңі қарастырылған. Осы уақыт ішінде арнайы қордың бастапқы капиталы қалыптастырылады. Ол акционерлік қаражат пен қайта сақтандыру сыйлықақылары есебінен жинақталмақ.

Тек осы дайындық кезеңінен кейін азаматтар тұрақты түрде міндетті жарна төлей бастайды және сақтандыру төлемдерін алуға мүмкіндік алады.

Ерікті сақтандыру полистері барларға не болады?

Жоба ерікті түрде тұрғын үйін сақтандырып қойған азаматтарға да қатысты өзгерістерді қарастырады.

Табиғи апаттардан болатын тәуекелдер жылжымайтын мүлікті ерікті сақтандыру туралы барлық шарттарға автоматты түрде енгізілмек. Бұл жағдайда азаматтар төтенше жағдай орын алса, екі түрлі төлем, яғни міндетті сақтандыру қорынан белгіленген соманы және өзінің коммерциялық сақтандыру компаниясынан тиісті өтемақыны ала алады.

Сақтандыру компаниялары да алынған сыйлықақылардың бір бөлігін арнайы қорға аударып отырады.

Басты мақсат – азаматты да, бюджетті де қорғау

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің пікірінше, жаңа жүйе табиғи апаттан зардап шеккен азаматтарға қаржылай көмекті жылдам жеткізуге мүмкіндік береді.

Сонымен бірге мемлекетке түсетін қаржылық жүктемені азайтып, азаматтардың баспанасын қалпына келтіруге арналған тұрақты қаржылық механизм қалыптастыру көзделіп отыр.

Дегенмен әзірге бұл – жоба. Міндетті сақтандырудың нақты тәртібі, жарна көлемі, пилоттық өңірлердің тізімі және төлем шарттары тиісті құжаттар бекітілгеннен кейін нақтыланады.