Алматыда 2028 жылдың соңына қарай Көкжайлау аумағында Almaty SuperSki тау шаңғысы курортын ашу жоспарланып отыр. Қалаға жақын орналасқан тау бөктерін қысқы туризм орталығына айналдыру жобасы Алматының туристік әлеуетін арттыруға бағытталған. Бұл ретте Еуропада таулы туризмді қалалық өмірмен үйлестірген қалалардың тәжірибесі ерекше назар аудартады. Солардың бірі – Аустрияның Инсбрук қаласы. Мұнда қала орталығынан небәрі 20-25 минутта биік таулы шыңдарға көтеріліп, шаңғы тебуге болады.
Инсбрук – таулармен тыныстаған қала
Аустрияның Тироль федералдық жерінің орталығы саналатын Инсбрук Альпі тауларының арасында орналасқан. Қаланың қай нүктесінен қарасаңыз да, биік шыңдарды көруге болады. Тарихи ғимараттарымен, әйгілі Алтын шатырлы алаңымен және Инн өзенінің жағасындағы түрлі түсті үйлерімен танымал қала қысқы маусымда ерекше көрініске ие болады.
Инсбрук екі рет – 1964 және 1976 жылдары қысқы Олимпиада ойындарын қабылдаған. Содан бері ол қысқы спорт түрлерінің маңызды орталықтарының біріне айналды. Қаланың үстінен Бергизель трамплині көрініп тұрса, тау шаңғысы трассалары қала шетіне дейін созылады.
Инсбруктың басты ерекшелігі – тауға жету үшін ұзақ жол жүрудің қажеті жоқ. Таңертең қала орталығында кофе ішіп, аз уақыттан кейін-ақ екі мың метр биіктікте шаңғы тебуге болады.
Тауға шығу идеясы қалай жүзеге асты?
Инсбрукта қала тұрғындарын тауға көтеру идеясы XX ғасырдың басында пайда болған. 1906 жылы жеке кәсіпкерлер Хунгербург үстіртіне дейін баратын тау трамвайын салған. Ал 1909 жылы одан әрі биік шыңдарға аспалы жол тарту жоспарланғанымен, Бірінші дүниежүзілік соғыс бұл жобаны кейінге қалдырды.
Құрылыс жұмыстары тек 1920-жылдары қайта қолға алынды. 1927 жылдың жазында басталған құрылыс оңай болған жоқ. Ол кезде ауыр материалдарды тауға жеткізетін заманауи техника жеткіліксіз еді. Сондықтан құрылысшылар жүктерді өз күштерімен тасымалдауға мәжбүр болды.
Он адамнан тұратын жүк тасушылар тобы күніне екі рет тауға 70–80 келіден жүк көтерген. Кейбір құрылыс материалдары ұшақпен парашют арқылы жеткізілген.
Соған қарамастан, алғашқы учаске 1928 жылдың шілдесінде пайдалануға берілді. Көп ұзамай аспалы жол Хафелекар шыңына дейін жалғасты. Бекеттердің жобасын жас сәулетші Франц Бауман әзірлеген. Бүгінде бұл нысандар сәулет ескерткіштері ретінде қорғалады.
Қала орталығынан Альпі шыңдарына дейін
Инсбруктың басты туристік нысандарының бірі – Nordkettenbahnen аспалы жолдар жүйесі. Оның төменгі бекеті қала орталығында, конгресс орталығының жанында орналасқан. Мұнда туристер де, жергілікті тұрғындар да шаңғы жабдықтарымен еш қиындықсыз келе алады.
Алғашқы бағытта жолаушыларды фуникулер тасымалдайды. Оның бекеттерін әйгілі сәулетші Заха Хадид жобалаған. Шыныдан жасалған иілген шатырлар мұз кристалдары мен қар толқындарын еске түсіреді.
Фуникулер шамамен сегіз минутта Хунгербургке жеткізеді. Одан кейін аспалы жол арқылы Зеегрубе бекетіне, шамамен 1900 метр биіктікке көтерілуге болады. Тағы бірнеше минуттан соң Хафелекар шыңына жетуге мүмкіндік бар. Оның биіктігі – 2256 метр.
Осылайша, қала орталығынан Альпі шыңына дейінгі жол шамамен 25 минутты алады. Ашық күндері бұл жерден 400-ден астам тау шыңын көруге болады.
Шаңғы тебуге арналған ерекше аймақ
Nordkette тау шаңғысы аймағының көлемі аса үлкен емес. Мұнда шамамен 14 шақырым трасса мен алты көтергіш жұмыс істейді. Алайда бұл курорт күрделі тау бөктерлерімен танымал.
Трассалардың басым бөлігі орташа деңгейдегі шаңғышыларға арналған. Сонымен қатар тәжірибелі спортшылар үшін дайындалмаған табиғи бағыттар да бар.
Курорттың ең танымал бөліктерінің бірі – Карринне деп аталатын тік тау бөктері. Оның еңіс бұрышы 70 градусқа дейін жетеді. Бұл бағыт тәжірибелі шаңғышыларға арналған және Еуропадағы ең күрделі спусктердің бірі ретінде белгілі.
Ал жаңадан үйренушілер үшін балалар аймағы мен жеңіл еңісті трассалар қарастырылған. Жастарға арналған арнайы сноупаркта трамплиндер мен түрлі кедергілер бар.
Бір қызығы, Nordkette аумағында жасанды қар өндіретін қар зеңбіректері қолданылмайды. Шаңғы маусымы табиғи қарға байланысты.
Бір билетпен 12 тау шаңғысы курортына баруға болады
Инсбруктың туристік артықшылығы тек бір ғана тау шаңғысы аймағымен шектелмейді. Қаланың айналасында бірнеше курорт орналасқан. Бірыңғай шаңғы абонементі арқылы Инсбрук маңындағы және Штубай аңғарындағы 12 тау шаңғысы аймағына баруға болады.
Олардың жалпы трассаларының ұзындығы 265 шақырымға жуықтайды. Бірыңғай билетке кейбір бағыттардағы тегін шаңғы автобустары мен қалалық музейлерге кіру мүмкіндіктері де кіреді.
Бұл жүйе туристерге бір жерде ғана демалмай, бірнеше курортты аралап көруге жағдай жасайды. Сонымен қатар қаладағы қонақүйлер, мейрамханалар мен көлік қызметтерінің жұмысына да оң әсер етеді.
2025/2026 жылғы маусымда Nordkette аймағындағы ересектерге арналған бір күндік шаңғы абонементі 56 еуро, балаларға 33,6 еуро болған. Ал тауға шаңғысыз көтеріліп, қайта түсу билеті 44 еуро тұрған.
Таудағы гастрономия да туристерді қызықтырады
Инсбрук пен Тироль аймағының туристік тартымдылығы табиғатпен ғана шектелмейді. Мұнда жергілікті асхананың да өзіндік орны бар.
Таудағы мейрамханаларда тирольдік грёстль жиі ұсынылады. Бұл – қуырылған картоп, ет, пияз және жұмыртқадан дайындалатын тағам.
Ал тәтті тағамдардың ішінде кайзершмаррн ерекше танымал. Ол – табада пісіріліп, ұсақ бөліктерге бөлінетін тәтті құймақ. Үстіне қант ұнтағы себіліп, алма немесе қара өрік тосабымен беріледі.
Суық күндері туристерге германкнёдель деп аталатын буға піскен тәтті тоқаш, ірімшік қосылған сорпа және ыстық сусындар ұсынылады. Осылайша, тау шаңғысы курорттары спорттық демалыспен қатар гастрономиялық туризмді де дамытады.
Көкжайлау жобасы
Алматы маңында салынып жатқан Almaty SuperSki жобасы көлемі жағынан Nordkette курортынан әлдеқайда ауқымды болмақ. Жоспар бойынша, Көкжайлауда шамамен 60 шақырым тау шаңғысы трассасы, 11 аспалы жол және 6–7 мың орындық қонақүй инфрақұрылымы қарастырылған. Курорт тәулігіне шамамен 10 мың адамды қабылдауға есептелген.
Жобада аспалы жолдарды француздық POMA компаниясының орнатуы көзделген. Алдын ала бағалау бойынша, бір күндік шаңғы абонементінің ең жоғары құны шамамен 14 мың теңге болуы мүмкін. Оқушыларға тегін сырғанау мүмкіндігі, ал зейнеткерлер мен мүгедектігі бар азаматтарға жеңілдіктер қарастырылатыны айтылған.
Курортты 2028 жылдың соңына қарай ашу жоспарланып отыр.
Инсбрук тәжірибесінен Алматы не үйрене алады?
Инсбрук тәжірибесі таулы аймақты дамытуда тек шаңғы трассаларын салу жеткіліксіз екенін көрсетеді. Ең маңыздысы – қала мен курорт арасындағы қолжетімді байланысты қалыптастыру.
Біріншіден, қоғамдық көлік жүйесін дамыту қажет. Туристер мен қала тұрғындары тауға жеке автокөліксіз де оңай жете алуы тиіс. Бұл көлік кептелісін азайтып, табиғи аумаққа түсетін жүктемені төмендетеді.
Екіншіден, бірнеше тау шаңғысы курортын бірыңғай туристік жүйеге біріктіру маңызды. Алматыда Шымбұлақ, Медеу, Ой-Қарағай және болашақ Көкжайлау бағыттарын өзара байланыстыру арқылы туристерге кең таңдау ұсынуға болады.
Үшіншіден, қысқы туризммен қатар жазғы демалысты да дамыту қажет. Инсбрук тәжірибесінде таулар жыл бойы туристерді қабылдайды. Жазда жаяу серуендеу, велосипед тебу, тау бағыттарымен саяхаттау және табиғатты тамашалау мүмкіндіктері ұсынылады.
Төртіншіден, жергілікті кәсіпкерлікті қолдау маңызды. Қонақүйлер, дәмханалар, жабдықтарды жалға беру орындары, гид қызметтері мен көлік компаниялары курорт экономикасының ажырамас бөлігіне айналуы мүмкін.
Табиғатты сақтау – басты талап
Көкжайлау жобасына қатысты маңызды мәселелердің бірі – ұлттық парктің табиғи ортасын сақтау. Жоба аясында аумақтың Іле-Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің құрамында қалатыны, құрылысқа бөлінетін жер көлемі шектелетіні айтылған.
Сонымен қатар жеке виллалар мен шале салу жоспарланбағаны, кесілген әр ағаштың орнына он көшет отырғызу міндеттемесі қарастырылғаны хабарланған. 2026 жылдың қазан айында Көкжайлауға алғашқы екі мың Шренк шыршасы отырғызылғаны да айтылды.
Дегенмен табиғатты қорғау шаралары тек ағаш отырғызумен шектелмеуі керек. Су ресурстарын тиімді пайдалану, жануарлар мекендейтін ортаны сақтау, құрылыс қалдықтарын бақылау және туристік жүктемені реттеу де маңызды.
Тау туризмі – экономиканың маңызды саласы
Аустрия тәжірибесі тау шаңғысы курорттарының ел экономикасына қосатын үлесі зор екенін көрсетеді. 2024/2025 туристік жылында Инсбрук қаласы шамамен 1,7 миллион қонақты қабылдап, туристердің түнеу саны 3,8 миллионға жуықтаған.
Ал Аустриядағы 2022-2023 жылғы қысқы маусымда тау шаңғысы туризміне келген қонақтардың жалпы шығыны 12,6 миллиард еуроны құраған.
Бұл қаражаттың барлығы аспалы жолдарға немесе шаңғы билеттеріне жұмсалмайды. Туристердің шығыны қонақүйлерге, мейрамханаларға, көлікке, жабдықтарды жалға алуға, дүкендерге және спорт мектептеріне бөлінеді.
Сондықтан тау шаңғысы курортының экономикалық әсері оның өз табысынан әлдеқайда кең болуы мүмкін. Бір туристің келуі бірнеше саладағы кәсіпкерлерге қосымша табыс әкеледі және жаңа жұмыс орындарының ашылуына ықпал етеді.
Инсбрук тәжірибесі Алматы үшін қызықты үлгі бола алады. Қала мен тау арасындағы қысқа қашықтықты тиімді пайдалану, қоғамдық көлікті дамыту, бірнеше курортты бір жүйеге біріктіру және туризмді жыл бойы ұйымдастыру – осы тәжірибеден алынатын негізгі сабақтар.
Көкжайлаудағы Almaty SuperSki жобасының жүзеге асуы Алматының халықаралық туристік әлеуетіне әсер етуі мүмкін. Алайда оның нәтижесі құрылыс көлемімен ғана емес, табиғатты қорғау талаптарының орындалуымен, көлік қолжетімділігімен және жергілікті тұрғындар үшін қалыптасатын мүмкіндіктермен де өлшенеді.
Ең бастысы, Алматының тау туризмі табиғат пен қалалық өмірдің үйлесіміне негізделуі тиіс. Сонда ғана қала тұрғындары мен туристер үшін тауға шығу ерекше оқиға емес, күнделікті қолжетімді демалыс түріне айнала алады.
