Әлемде тұщы суды ең көп алатын ел – Үндістан. Ел жыл сайын табиғи көздерден шамамен 761 млрд текше метр су алады. Оның басым бөлігі ауыл шаруашылығына жұмсалады. Бұл мәліметтер БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) AQUASTAT дерекқоры мен Дүниежүзілік банктің мәліметтеріне негізделген.
Үндістан көш бастап тұр
Су ресурстарына түсетін қысым халық санына, климатқа және экономиканың құрылымына қарай әр елде әртүрлі. Кейбір мемлекеттерде судың негізгі бөлігі егін суаруға бағытталса, өзгелерінде өнеркәсіп пен энергетика саласының үлесі жоғары.
Зерттеуде көрсетілген деректер бойынша, Үндістан жылына шамамен 761 млрд текше метр тұщы су алады. Оның 688 млрд текше метрге жуығы ауыл шаруашылығына пайдаланылады.
Тұщы су алудың жалпы көлемі бойынша екінші орында Қытай тұр. Мұнда бұл көрсеткіш шамамен 581 млрд текше метр.
Үшінші орында — АҚШ. Елдің жыл сайынғы тұщы су алуы шамамен 444 млрд текше метрге жетеді.
Алғашқы бестікті Индонезия — 223 млрд текше метр және Пәкістан — 183 млрд текше метр көрсеткіштерімен толықтырады.
Тұщы суды ең көп алатын елдер:
- Үндістан – 761 млрд м³.
- Қытай – 581 млрд м³.
- АҚШ – 444 млрд м³.
- Индонезия –223 млрд м³.
- Пәкістан – 183 млрд м³.
Үндістанда судың 90 пайыздан астамы ауыл шаруашылығына жұмсалады
Елдер арасындағы айырмашылық тек су алу көлемінен ғана емес, оның қандай мақсатқа пайдаланылатынынан да байқалады.
Үндістанда алынатын тұщы судың 90,4 пайызы ауыл шаруашылығына тиесілі. Пәкістанда бұл көрсеткіш 94,3 пайызға, Иранда 92,2 пайызға, Индонезияда 92,1 пайызға жетеді.
Он елдің ішінде ауыл шаруашылығына суды пайдалану үлесі ең жоғары мемлекет – Вьетнам. Мұнда алынатын судың 94,8 пайызы ауыл шаруашылығына бағытталады. Елдің жалпы жылдық су алуы шамамен 82 млрд текше метрді құрайды.
FAO AQUASTAT жіктеуінде ауыл шаруашылығына арналған суға, соның ішінде, егістікті суару мен мал шаруашылығына пайдаланылатын су жатады.
АҚШ-та жағдай өзгеше
АҚШ-та тұщы суды пайдалану құрылымы Үндістан мен басқа да аграрлық экономикалардан айтарлықтай ерекшеленеді.
Елде жалпы су алудың 45,3 пайызы өнеркәсіпке, 39,7 пайызы ауыл шаруашылығына, ал 15 пайызы тұрмыстық қажеттіліктерге жұмсалады. Яғни АҚШ-та өнеркәсіптің су ресурстарына түсіретін жүктемесі жоғары.
Қытай бұл көрсеткіш бойынша аралық орында тұр. Елдегі тұщы судың 62,1 пайызы ауыл шаруашылығына, 20,1 пайызы өнеркәсіпке, ал 17,8 пайызы тұрмыстық қажеттіліктерге пайдаланылады.
Жапонияда тұрмыстық қажеттіліктің үлесі жоғары
Тұрмыстық мақсатқа жұмсалатын су көлемінің үлесі қарастырылған елдердің ішінде Жапония алда тұр. Мұнда жалпы алынған тұщы судың 18,9 пайызы тұрмыстық қажеттіліктерге пайдаланылады. Дегенмен ауыл шаруашылығының үлесі де жоғары – 68 пайыз.
Бұл көрсеткіштер елдердің экономикалық құрылымы мен су ресурстарын пайдалану ерекшеліктері арасында тікелей байланыс бар екенін көрсетеді.
Су алу мен суды тұтыну – бір ұғым емес
Маңызды мәселенің бірі – статистикадағы «су алу» көрсеткішін «суды қайтарымсыз тұтынумен» шатастырмау.
Су алу дегеніміз – өзендерден, көлдерден және жерасты су қабаттарынан суды кейін пайдалану үшін алу. Ал алынған судың барлығы бірдей қайтарымсыз жұмсалмайды. Оның белгілі бір бөлігі кейін қоршаған ортаға қайта түседі.
Сондықтан жоғары су алу көрсеткіші автоматты түрде елдің дәл сондай көлемдегі суды қайтарымсыз тұтынатынын білдірмейді.
Су ресурстарын пайдалану ел экономикасына байланысты
Әлем елдеріндегі көрсеткіштер судың әртүрлі салаларда қолданылатынын көрсетеді. Бір мемлекетте негізгі су тұтынушы ауыл шаруашылығы болса, басқа елде өнеркәсіп, тұрмыстық сектор немесе энергетика басым болуы мүмкін.
Үндістан, Пәкістан, Иран және Индонезия сияқты елдерде судың негізгі бөлігі ауыл шаруашылығына бағытталса, АҚШ-та өнеркәсіптің үлесі жоғары. Қытайда бірнеше сектор арасында салыстырмалы түрде бөлінген құрылым қалыптасқан.
Осылайша тұщы су ресурстарын пайдалану көлемі елдің халық санына ғана емес, ауыл шаруашылығының ауқымына, өнеркәсіптік өндірісіне, климаттық жағдайына және экономикалық моделіне де байланысты.
