Қазақстандық велошабандоз Алексей Луценко Аичи-Нагояда өтіп жатқан 2026 жылғы Азия ойындарында алтын дубль жасап, құрлықтық додадағы алтын медальдарының санын алтыға жеткізді. 34 жастағы спортшы үшін бұл жай ғана кезекті жеңіс емес. Бұл – бала күнінде ауылдағы гаражда жаттыққан, әлемдік велоспорттың ең ірі жарыстарында бақ сынаған және енді мансабын аяқтауға жақын тұрған спортшының үлкен жолындағы маңызды нүкте.
Алексей Луценконың есімі қазақстандық велоспорт жанкүйерлеріне бұрыннан таныс. Ол Азия ойындарында 2014 жылдан бері жеңіске жетіп келеді. 2026 жылғы Азиадада алдымен жекелей уақытқа жарыста топ жарып, 41 минут 24,05 секунд нәтиже көрсетті. Бұл жеңіс оның Азия ойындарындағы бесінші алтыны еді.
Ал бүгін, 23 қыркүйекте, Луценко ерлер арасындағы 160,5 шақырымдық топтық жарыста да бірінші болып мәреге жетіп, екінші алтын медалін иеленді. Қазақстан құрамасы бұл сында бірден екі жүлде алды: Евгений Федоров күміс медаль жеңіп алды. Осылайша Луценконың Азия ойындарындағы алтындарының саны алтыға жетті.
Бәрі ауылдан басталды
Алексей Луценко Солтүстік Қазақстан облысының Қызылжар ауданындағы Үлкен Малышка ауылында дүниеге келген. Петропавлдан небәрі бірнеше шақырым жерде орналасқан бұл ауылдан әлемдік велоспортқа шығатын спортшыны сол кезде ешкім елестете қоймаған шығар. Луценконың өзі велоспортқа бастапқыда үлкен мақсатпен келген жоқ.
Оның айтуынша, ауыл баласы ретінде велосипед тебуге қызығып, спорт секцияларына қатыса бастаған. Бұған дейін каратэмен, баскетболмен және жеңіл атлетикамен айналысқан. Тіпті каратэде жасыл белбеуге дейін жеткен. Алайда оның өмірін өзгерткен спорт – велоспорт болды.
Бұл жолда оған Солтүстік Қазақстан облысында жас таланттарды іздеген жаттықтырушы Виктор Потапов көмектесті. Потапов Луценконың бойындағы мүмкіндікті ерте байқап, ата-анасын баласын Петропавлға жіберуге көндірген. Кейін жас спортшы кәсіби дайындық үшін Талдықорғандағы Олимпиадалық даярлау орталығына ауысты.
Гараждағы жаттығу және ерекше әдіс
Луценконың балалық шағындағы жаттығу жағдайлары қазіргі кәсіби спортшылардың жағдайымен салыстыруға келмейді. Петропавлда спортшылар гаражда жаттыққан. Қыста суық болса да, жаттығу тоқтаған жоқ.
Жаттықтырушы Виктор Потапов спортшыларға биіктік жағдайына бейімделуді қолдан жасау үшін ерекше әдіс пайдаланған. Жаттығу кезінде газтұтқыш (противогаз) қолданылған.
Бұл әдіс бүгінгі көзқараспен ерекше көрінуі мүмкін. Бірақ сол кездегі жағдайдың өзі Луценконың спортқа қалай келгенін көрсетеді: дайын инфрақұрылым мен мінсіз жағдай болмағанымен, жаттығу тоқтамаған.
Луценко жыл сайын нәтижесін жақсартып отырды. Велоспортпен айналыса бастағанына жеті жыл болғанда, ол 23 жасқа дейінгі спортшылар арасындағы әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алды. Бұл Қазақстан үшін тарихи жетістік еді.
Әлемдік велоспорттағы алғашқы үлкен жеңістер
2012 жылы Луценко жастар арасындағы әлем чемпионатында жеңіске жетті. Кейін ол кәсіби деңгейге көтеріліп, 2013 жылдан бастап «Астана» командасының сапында өнер көрсетті. Осы командада ол 12 жылға жуық уақыт өткізді және ондаған жарыста жеңіске жетті.
Луценконың мансабындағы маңызды жетістіктердің қатарында әлемдегі ең беделді көпкүндік жарыстардағы жеңістер бар. Ол 2017 жылы «Вуэльта Испанияның» бір кезеңінде, ал 2020 жылы «Тур де Франстың» бір кезеңінде жеңіске жетті.
2020 жылғы «Тур де Франста» оның жалпы есептегі ең жоғары көрсеткіші – жетінші орын болды. Бір жылдан кейін ол сегізінші орын алды.
Бұл нәтижелер Луценконың Азиядағы мықты велошабандоз ғана емес, әлемдік деңгейдегі көпкүндік жарыстарда бәсекеге қабілетті спортшы екенін көрсетті.
«Астана» – мансаптың маңызды бөлігі
Луценконың кәсіби мансабының үлкен бөлігі «Астана» командасымен байланысты. 2024 жылы ол командадан кетіп, жаңа ортада өзін сынауға шешім қабылдады. Сол кезде спортшы жаңа мақсаттарға жету үшін қалыптасқан ортасынан шығу қажеттігін айтқан.
Кейін ол Israel-Premier Tech командасына қосылды. 2026 жылы команданың атауы мен орналасуы өзгеріп, ол NSN Cycling Team ретінде жарыстарға қатыса бастады.
Осы жылдар ішінде Луценко халықаралық велоспорттағы тәжірибесін арттырып, Қазақстан құрамасының негізгі көшбасшыларының біріне айналды.
Азиядағы ерекше рекорд
Луценконың спорттық жолындағы ең әсерлі жетістіктердің бірі – Азия ойындарындағы нәтижесі.
Ол 2014 жылы Инчхонда жекелей уақытқа жарыста алтын медаль жеңіп алды. 2018 жылы Джакартада жекелей және топтық жарыстарда екі рет чемпион атанды. Ал Ханчжоудағы Азия ойындарында жекелей сында тағы да алтын алып, топтық жарыста күміс жүлдеге ие болды. 2026 жылғы Азиадада ол жекелей және топтық жарыста тағы екі алтын қосты.
Осылайша оның құрлықтық додадағы алтындарының саны алтыға жетті. Бұл нәтиже Луценконы Қазақстанның Азия ойындарындағы ең табысты спортшыларының біріне айналдырады.
Бір қызығы, 2023 жылғы Ханчжоу ойындарында Луценко топтық жарыста алтын алуға мүмкіндігі бола тұра, командаласы Евгений Федоровқа жол берген еді. Сол кезде Федоров өзінің алғашқы Азия ойындарының алтынын жеңіп алды. Ал 2026 жылы бұл екі спортшы қайтадан тұғырдың алғашқы екі сатысын бөлісті: Луценко – алтын, Федоров – күміс.
Олимпиададағы сәтсіздік және қайта оралу
Луценконың мансабында жеңістермен қатар, үлкен жарыстардан тыс қалған кезеңдер де болды. 2016 жылғы Рио Олимпиадасы алдында ол Франциядағы соңғы жаттығу кезінде көлікпен соқтығысып, жарақат алды. Соның салдарынан Олимпиадаға қатыса алмады.
Кейін Луценко Токио және Париж Олимпиадаларына қатысты. Алайда Олимпиададағы нәтижелері Азия ойындары мен әлемдік көпкүндік жарыстардағы жетістіктерімен салыстырғанда төмен болды.
Бұл оның мансабындағы ең маңызды сабақтардың бірі болуы мүмкін: кәсіби спортта жеңіс әрдайым тұрақты болмайды, ал үлкен спортшының деңгейі сәтсіздіктен кейін қайта орала білуімен де өлшенеді.
Велоспорт – жеке жарыс болғанымен, командалық спорт
Луценконың өзі велоспортты командалық спорт деп санайды. Сырт көзге жарыста бір ғана спортшы жеңімпаз болып көрінеді. Бірақ тасжолдағы велоспортта командаластардың жұмысы, тактика, шабуылды ұйымдастыру және көшбасшыны соңғы кезеңге дейін қорғау аса маңызды.
Луценконың халықаралық мансабында да команда факторынсыз үлкен жеңістерге жету қиын болар еді.
Бұл қағида оның Қазақстан құрамасындағы өнерінен де байқалады. 2026 жылғы Азия ойындарындағы топтық жарыста Қазақстан спортшылары тұғырдың алғашқы екі орнын иеленді.
Спортшы ғана емес, отбасының мүшесі
Луценконың спорттағы жолының артында отбасы да бар. Ол 19 жасында үйленген. Жұбайы Елена да Петропавлдан. Олардың балалары бар.
2019 жылы спортшы өміріндегі ауыр кезеңдердің бірінен өтті. Отбасында егіз балалардан айырылғаннан кейін Луценко сол қиындықты жарыс арқылы еңсеруге тырысқанын айтқан. Сол жылы «Тур Оманда» қатарынан үш кезеңде жеңіске жетіп, бұл жеңістерін жарына арнады.
Бұл оқиға спортшының мансабындағы медальдар мен рекордтардың артында адамның жеке өмірі, қуанышы мен қайғысы да бар екенін көрсетеді.
Спорттан тыс өмірі
Луценко 2016 жылдан бері қайырымдылықпен де айналысады. Ол «Тур Хайнань» жарысындағы жүлде қаржысының бір бөлігін Петропавлдағы ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған мекемеге қажетті заттар алуға жұмсаған.
Бұл шешімге баласының дүниеге келуіне байланысты перзентханаға барған кезде көрген жағдайы әсер еткенін айтқан. Сол жерде ата-анасыз қалған балаларды көріп, оларға көмектесу туралы ойлаған. Сонымен қатар спортшы ағылшын және итальян тілдерін меңгерген.
«Бұл – менің соңғы Азия ойындарым»
2026 жылғы Азия ойындарының алғашқы алтынын алғаннан кейін Луценко бұл жарыстың өзі үшін соңғы Азиада екенін мәлімдеді. Ол мансабын аяқтауды жоспарлап отырғанын айтты.
Егер бұл шешімі өзгермесе, Аичи-Нагоядағы екі алтын оның Азия ойындарындағы мансабын ерекше нүктемен аяқтағанын білдіреді.
34 жасында ол тағы бір рет өзінің ең мықты қырларын көрсетті: жеке жарыста да, командалық бәсекеде де чемпион атанды.
Ауылдан шыққан чемпионның үлкен жолы
Алексей Луценконың тарихы – бір ғана медальдің тарихы емес. Бұл – Солтүстік Қазақстандағы шағын ауылдан басталған жол. Гараждағы жаттығулардан әлем чемпионатына дейін, «Астана» сапындағы ұзақ мансаптан «Тур де Франс» пен «Вуэльтадағы» жеңістерге дейін, Олимпиададан қалып қойған жарақаттан Азия ойындарындағы жаңа алтындарға дейін жалғасқан жол.
Ең бастысы, Луценконың спорттағы тарихы әлі де тек рекордтармен өлшенбейді. Ол кейінгі буын қазақстандық велошабандоздарға үлгі болатын тәжірибе жинады.
2026 жылғы Азиадада ол өзінің қоржынына тағы екі алтын қосты. Ал Қазақстанның спорт тарихында оның есімі енді Азия ойындарының алты дүркін чемпионы ретінде қалады.
Бұл жолдың бастауы қарапайым еді: ауылдағы бала велосипед тебуді ұнатты. Ал соңы – Азияның алты дүркін чемпионы атағына дейін жеткен үлкен спорттық мансап.
