Қазақстанда дәстүр бойынша маусым айының үшінші жексенбісінде Әкелер күні аталып өтеді. Бұл мереке тек әкелерге құрмет білдіретін күн ғана емес, қоғамдағы әке рөлінің маңызын қайта қарауға мүмкіндік беретін әлеуметтік бастамаға айналды. Мереке қарсаңында еліміздің әр өңірінде мәдени, спорттық шаралар ұйымдастырылып, отбасы құндылықтарын дәріптеуге бағытталған жобалар жүзеге асырылады.
Соңғы жылдары Қазақстан қоғамында әкелік институтқа деген көзқарас өзгеріп келеді. Бұрын бала тәрбиесі көбіне ананың міндеті ретінде қарастырылса, бүгінде әкенің отбасындағы орны, оның баланың тұлғалық қалыптасуына ықпалы ерекше назарға алынуда.
Әкелер күнінің негізгі мәні қандай?
Қазіргі қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі – бала тәрбиесіне ата-ананың толыққанды қатысуы. Әлеуметтік жағдай, ата-аналардың жұмысбастылығы, өмір ырғағы сияқты факторлар отбасы ішіндегі қарым-қатынасқа әсер етеді. Кей жағдайда ата-аналар материалдық қажеттіліктерді қамтамасыз етуге көп көңіл бөліп, баламен эмоционалды байланыс орнатуға жеткілікті уақыт таба алмай жатады.
Осы мәселелерді ескере отырып, мемлекет 2023 жылы отбасы институтын нығайту бағытында Әкелер күнін ресми түрде бекітті. Жаңа мереке көпшілік арасында тез қолдау тауып, әкенің бала тәрбиесіндегі жауапкершілігін насихаттайтын маңызды қоғамдық алаңға айналды.
Әкелер күні – тек құттықтау немесе мерекелік шаралармен шектелетін күн емес. Оның басты мақсаты – әкенің отбасы өміріндегі әлеуметтік, тәрбиелік және рухани рөлін күшейту.
Қоғамдағы әке бейнесі өзгеріп келеді
Қазақстандық қоғамдағы әкелік құндылықтарға қатысты түсініктер де біртіндеп жаңаруда. Қазақстандық қоғамдық даму институты жүргізген әлеуметтік зерттеу нәтижелері осы үрдісті көрсетеді.
Сауалнамаға қатысқан қазақстандық әкелердің 88,7 пайызы ата-ана болуды өмірдегі басты басымдықтарының бірі деп санайды. Ал 57,2 пайызы бала тәрбиесін ең маңызды құндылық ретінде атаған.
Зерттеу нәтижелері ер азаматтардың отбасы туралы түсінігінің де өзгергенін байқатады. Респонденттердің 44,5 пайызы отбасының басты мәнін ұрпақ жалғастығымен байланыстырса, 41,5 пайызы отбасын махаббат пен бақыттың қайнар көзі деп есептейді. Ал 37,3 пайызы отбасының адам өміріндегі негізгі мағына екенін атап өткен.
Бұл көрсеткіштер қазіргі әке бейнесінің тек отбасының материалдық жағдайын қамтамасыз етуші тұлға емес, бала тәрбиесіне белсенді араласатын серіктес ретінде қалыптасып келе жатқанын аңғартады.
Жауапты әкелік мәдениеті қалыптасуда
Қазіргі ер азаматтар отбасы құру мен бала тәрбиесіне бұрынғыдан да саналы қарай бастады. Зерттеуде сауалнамаға қатысқандардың 67,2 пайызы бала дүниеге әкелуді алдын ала жоспарлауды қолдайтынын көрсеткен.
Бұл – қоғамда жауапты ата-ана болу мәдениеті қалыптасып келе жатқанының белгісі. Баланың дүниеге келуі тек биологиялық процесс емес, үлкен жауапкершілік пен ұзақ мерзімді дайындықты қажет ететін маңызды қадам ретінде қабылдануда.
Сонымен бірге әкелердің бала тәрбиесіне белсенді араласуына кедергі келтіретін факторлар да бар. Ер азаматтардың 60 пайыздан астамы жұмысбастылық салдарынан отбасына қалағанынша уақыт бөле алмайтынын айтқан.
Бұл мәселе қазіргі қоғамдағы негізгі сын-қатерлердің бірі. Себебі бала үшін әкенің материалдық қолдауы ғана емес, күнделікті қарым-қатынасы, кеңесі мен назары да маңызды.
Мемлекеттік саясаттағы жаңа бағыт
Қазақстанда отбасы саясаты аясында әкелік институтты дамытуға ерекше мән беріліп келеді. Отбасылық және гендерлік саясат тұжырымдамасында 2030 жылға дейін әкелік рөлді күшейту басым бағыттардың бірі ретінде белгіленген.
Жоспарға сәйкес, жыл сайын мыңдаған іс-шара өткізіліп, оған жүздеген мың азаматты қамту көзделген. Мұндай бастамалар ер азаматтардың бала тәрбиесіне қатысуын арттыруға және отбасы құндылықтарын кеңінен насихаттауға бағытталған.
Білім беру саласында да әкелердің рөлін арттыруға арналған жобалар іске асуда. Қазіргі таңда мектептерде 500-ден астам әкелер кеңесі жұмыс істейді. Сонымен қатар балабақшалар жанынан әкелер клубтары құрылуда.
Бұл құрылымдар ата-ана мен білім беру ұйымдары арасындағы байланысты нығайтып қана қоймай, әкелердің бала өміріне белсенді араласуына мүмкіндік береді.
Әке рөлі – болашақ ұрпаққа салынған инвестиция
Баланың тұлға болып қалыптасуында әкенің орны ерекше. Әке – отбасының тірегі ғана емес, баланың өмірлік ұстанымдары мен мінез-құлқының қалыптасуына ықпал ететін маңызды тұлға.
Қоғам дамыған сайын әкелік ұғымы да өзгереді. Бүгінгі әке – тек асыраушы емес, баласының жанынан табылатын, оның қызығушылығын қолдайтын, тәрбиесіне жауапкершілікпен қарайтын тұлға.
Әкелер күнінің енгізілуі осы құндылықтарды нығайтуға бағытталған қадамдардың бірі. Бұл мереке отбасы мәселесіне назар аударып қана қоймай, әр әкенің өз рөлін қайта бағалауына мүмкіндік береді.
