Ғарыштан түсірілген суреттер арқылы жер бетіндегі кез келген нүктені көруге болатын заманда бізге беймәлім аймақ қалмағандай көрінеді. Алайда ғылым мен технология қанша дамыса да, адамзат әлі толық зерттеп үлгермеген мекендер аз емес. Біріне жету қиын болса, енді бірінің құпиясын ашуға табиғаттың өзі кедергі келтіреді.
Назарларыңызға ғалымдарды әлі күнге дейін таңғалдырып келе жатқан бес ерекше орын туралы мәлімет ұсынамыз.
1. Шондонг үңгірі – жер астындағы тұтас әлем
Вьетнамдағы Фонгня-Кебанг ұлттық саябағында орналасқан Шондонг – әлемдегі көлемі ең үлкен үңгір. Жергілікті тұрғындар оның бар екенін бұрыннан білгенімен, ғалымдар бұл табиғат ғажайыбын 2009 жылы ғана жан-жақты зерттей бастады.
Үңгірдің ауқымы соншалық, оның кейбір бөліктеріне көпқабатты үйлер орналасқан тұтас бір шағынаудан сыйып кетер еді. Тіпті жер астында нағыз орман өсіп тұр. Үңгір төбесінің опырылған тұстарынан түскен күн сәулесі өсімдіктердің тіршілік етуіне мүмкіндік береді.
Шондонгтың өзендері, ерекше микроклиматы, тіпті бұлт түзілетін бөліктері бар. Мұнда жер асты тіршілігіне бейімделген өсімдіктер мен жануарлар кездеседі.
Дегенмен үңгірдің барлық құпиясы ашылды деуге әлі ерте. Ғалымдар оның зерттелмеген тармақтары мен қуыстары болуы мүмкін екенін айтады. Кейбір бөліктеріне жер асты өзендері мен табиғи кедергілердің салдарынан жету қиын.
2. Мариана шұңғымасы – мұхиттың ең терең нүктесі
Тынық мұхитындағы Мариана шұңғымасының Челленджер ойысы – Дүниежүзілік мұхиттың ең терең нүктесі. Оның тереңдігі шамамен 11 шақырымға жетеді.
Адамзат бұл тұңғиыққа бірнеше рет қана түскен. 1960 жылы Жак Пикар мен Дон Уолш алғашқылардың бірі болып мұхит түбіне жетсе, 2012 жылы әйгілі режиссер Джеймс Кэмерон арнайы аппаратпен жеке өзі сүңгіді. Кейін де ғылыми экспедициялар ұйымдастырылды.
Мұндағы жағдайды елестетудің өзі қиын. Күн сәулесі мүлде түспейді, ал су қысымы жер бетіндегі атмосфералық қысымнан мың еседен астам жоғары.
Соған қарамастан, мұхит түбінде тіршілік бар. Зерттеушілер ерекше микроорганизмдер мен терең су жағдайына бейімделген шаянтәрізділерді анықтаған.
Ғалымдардың пайымдауынша, бұл аймақта ғылымға әлі белгісіз тіршілік иелері көп болуы мүмкін. Мұхит түбіндегі геологиялық үдерістер де толық зерттелген жоқ.
3. Восток көлі – төрт шақырым мұз астындағы жұмбақ
Антарктидадағы Восток көлі – құрлықтағы ең ірі мұзасты көлдерінің бірі. Ол шамамен төрт шақырым қалыңдықтағы мұз қабатының астында жатыр.
Бұл көлдің басты ерекшелігі – сыртқы ортамен байланысының өте ұзақ уақыт бойы шектелуі. Ғалымдардың бағалауынша, ол жүздеген мың, тіпті миллион жылға жуық уақыт бойы күн сәулесінен оқшау жатқан болуы мүмкін.
Ресейлік зерттеушілер мұз қабатын бұрғылап, көл суынан сынамалар алуға қол жеткізді. Алайда оның ішкі экожүйесін толық зерттеу әлі де күрделі міндет болып отыр.
Басты қиындық – көлдің табиғи ортасын сырттан келетін микроорганизмдермен ластап алмау.
Ғалымдар мұндай оқшау ортада ерекше тіршілік формалары сақталуы мүмкін екенін жоққа шығармайды. Сондықтан Восток көлін зерттеу Жердегі тіршілікті түсінуге ғана емес, Юпитердің Еуропа және Сатурнның Энцелад серіктеріндегі мұзасты мұхиттарында тіршілік болуы мүмкіндігін бағалауға да көмектеседі.
4. Дарьен – екі құрлықты жалғай алмаған джунгли
Панама мен Колумбия шекарасындағы Дарьен аймағы – Америка құрлығындағы ең қиын өтетін өңірлердің бірі.
Аляскадан Аргентинаға дейін созылатын Панамерика тасжолының дәл осы тұста үзіліп қалуы да кездейсоқ емес. Шамамен 100 шақырымға созылған қалың тропиктік орман арқылы толыққанды автомобиль жолы әлі салынбаған.
Бұған табиғи жағдайдың күрделілігі, инфрақұрылымның жоқтығы және қауіпсіздік мәселелері әсер етеді. Аймақта заңсыз қарулы топтар мен контрабанда желілерінің болуы да жағдайды қиындатады.
Сонымен қатар Дарьенде өздерінің тұрмыс-тіршілігі мен мәдениетін сақтап отырған байырғы халықтар мекендейді.
Бұл өңірдің табиғаты да ғалымдар үшін қызықты. Қалың ормандарда сирек кездесетін өсімдіктер, қосмекенділер мен жәндіктер тіршілік етеді. Зерттеушілер мұнда бұрын белгісіз болған түрлерді анықтап келеді.
Алайда табиғи кедергілер мен қауіпсіздікке байланысты аймақтың көптеген бөлігі әлі толық зерттелмеген.
5. Рорайма – уақыт тоқтап қалғандай көрінетін тау
Венесуэла, Бразилия және Гайана шекаралары түйісетін тұста орналасқан Рорайма тауы алыстан қарағанда алып үстелге ұқсайды. Оның төбесі тегіс, ал жан-жағын биік тік жартастар қоршаған.
Рорайма – Жердегі ең көне геологиялық құрылымдардың бірі. Оның қалыптасу тарихы шамамен екі миллиард жыл бұрынғы кезеңмен байланыстырылады.
Бұл ерекше мекен ағылшын жазушысы Артур Конан Дойльдің «Жоғалған әлем» романына шабыт берген орындардың бірі саналады.
Биіктігі шамамен мың метрге жететін тік жартастар тау басындағы тіршілік ортасын айналасындағы табиғаттан ұзақ уақыт оқшаулап келген.
Соның нәтижесінде мұнда басқа аймақтарда кездеспейтін өсімдіктер мен жануарлар қалыптасқан. Олардың арасында қара түсті ерекше бақалар мен жәндіктерді аулап қоректенетін өсімдіктер де бар.
Рораймаға жету оңай емес. Үнемі тұман басып, жаңбыр жауып тұратын таулы өңірде ауа райы құбылмалы келеді. Сондықтан оның табиғатын жан-жақты зерттеу әлі де қиындық туғызады.
Рорайма мен оған іргелес Гран-Сабана аймағы биологтар мен геологтар үшін әлі талай жаңалық ашылуы мүмкін мекендердің қатарында.
Жер шарының ашылмаған құпиясы әлі көп
Бүгінде адамзат ғарышқа аппарат ұшырып, мұхиттың ең терең нүктелеріне дейін жетті. Соған қарамастан, өз планетамыздың табиғаты туралы білмейтініміз әлі аз емес.
Шондонгтың жер асты әлемі, Мариана шұңғымасының тұңғиығы, Антарктида мұзының астындағы көл, Дарьеннің ну орманы мен Рорайманың оқшау табиғаты – соның айқын мысалы.
Бұл мекендер адамзат үшін мүлде белгісіз емес. Алайда олардың экожүйесі, геологиялық ерекшеліктері мен тіршілік дүниесі әлі толық зерттеліп біткен жоқ. Ғылым дамыған сайын осы жұмбақ аймақтардың жаңа қырлары ашыла түсері сөзсіз.
