Қазақстанда 2019-2025 жылдар аралығында 3,6 миллионнан астам жаңа жұмыс орны ашылды. Оның 2,4 миллионы тұрақты жұмыспен қамтуға тиесілі. Бұл еңбек нарығын дамытуға, халықтың табысын арттыруға және өңірлердегі экономикалық белсенділікті күшейтуге бағытталған жұмыстардың нәтижесін көрсетеді.
2025 жылы елімізде 564,2 мың жаңа жұмыс орны құрылды. Оның 361,9 мыңы, яғни 64%-ы тұрақты жұмыс орындары болса, 202,3 мыңы уақытша жұмыс орындарын құрады.
Жаңа жұмыс орындарын ашу азаматтарды жұмыспен қамтумен қатар, халықтың табыс көздерін кеңейтуге, ішкі тұтынушылық сұранысты арттыруға және бюджетке түсетін салық түсімдерін көбейтуге мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта жалдамалы еңбек арқылы алынатын табыс халықтың жалпы ақшалай кірісінің шамамен үштен екісін құрайды.
Тұрақты жұмыспен қамтуға басымдық берілуде
Еңбек нарығын дамытудың маңызды бағыттарының бірі – тұрақты әрі өнімді жұмыс орындарын құру. Мұндай жұмыс орындары азаматтарға тұрақты табыс табуға, кәсіби дағдыларын жетілдіруге және еңбек өнімділігін арттыруға жағдай жасайды.
Қазақстан Президентінің «Әділетті Қазақстан – баршаға және әрқайсысына. Қазір және мәңгі» атты сайлауалды бағдарламасы аясында 2030 жылға дейін 3,3 миллион адамды жұмыспен қамту жоспарланған. Оның ішінде 2026 жылы 480 мың адамды жұмыспен қамту көзделіп отыр.
Тұрақты жұмыспен қамту әсіресе өңірлер үшін маңызды. Жергілікті жерлерде жұмыс орындарының көбеюі тұрғындардың өз тұрғылықты жерінде еңбек етуіне мүмкіндік беріп, еңбек миграциясының қажеттілігін азайтады. Сонымен қатар жергілікті кәсіпкерлік пен қызмет көрсету саласының дамуына ықпал етеді.
Қай өңірлерде тұрақты жұмыс орындары көп ашылды?
2025 жылдың қорытындысы бойынша жаңа жұмыс орындарының жалпы санындағы тұрақты жұмыс орындарының үлесі бірқатар өңірде жоғары болды.
Атап айтқанда, Ақмола және Қостанай облыстарында бұл көрсеткіш 76%-ды құрады. Ақмола облысында 17,2 мың, ал Қостанай облысында 24,5 мың тұрақты жұмыс орны ашылды.
Жамбыл облысында 38 мың тұрақты жұмыс орны құрылып, олардың үлесі 72%-ға жетті. Ақтөбе облысында 38,5 мың тұрақты жұмыс орны ашылып, көрсеткіш 71%-ды құрады. Шымкент қаласында да тұрақты жұмыс орындарының үлесі 71%-ға жетіп, 22,5 мың жұмыс орны құрылды.
Өңірлердегі мұндай көрсеткіштер халықты тұрғылықты жерінде жұмыспен қамтуға, тұрақты табыс көздерін қалыптастыруға және жергілікті экономиканың дамуына мүмкіндік береді.
Қай салаларда жұмыс орындары көбірек ашылды?
2025 жылы жаңа жұмыс орындарының ең көп саны экономикалық қызметтің өзге түрлері саласында тіркелді. Бұл бағытта 137,7 мың жұмыс орны құрылды. Одан кейінгі орындарда білім беру және ауыл шаруашылығы салалары тұр. Жаңа жұмыс орындарының салалар бойынша бөлінісі төмендегідей:
- Экономикалық қызметтің өзге түрлері — 137,7 мың;
- Білім беру — 80,5 мың;
- Ауыл, орман және балық шаруашылығы — 60,4 мың;
- Құрылыс — 27,6 мың;
- Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер — 25,2 мың;
- Көтерме және бөлшек сауда, автомобильдер мен мотоциклдерді жөндеу — 16,3 мың;
- Көлік және қоймалау — 10,9 мың;
- Өнеркәсіп — 3,2 мың.
Бұл көрсеткіштер жаңа жұмыс орындарының өндіріс пен инфрақұрылым салаларында ғана емес, білім беру, денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету бағыттарында да құрылып жатқанын көрсетеді.
Сонымен қатар экономиканың қосылған құн қалыптастыратын салаларында жұмыспен қамтуды арттырудың маңызы зор. Мәселен, құрылыстың дамуы құрылыс материалдарына, көлік-логистикаға және мердігерлік қызметтерге сұранысты арттырады. Ал өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының дамуы өңдеу, тасымалдау, сауда және сервистік қызметтердегі жұмыс орындарының көбеюіне ықпал етеді.
Жұмыспен қамту экономикалық өсімге қалай әсер етеді?
Жаңа жұмыс орындарының ашылуы экономикалық өсімнің нәтижесін халыққа жеткізетін маңызды тетіктердің бірі саналады. Жұмыспен қамтылған азаматтардың табысы артып, олардың тауарлар мен қызметтерге жұмсайтын шығыны көбейеді. Бұл өз кезегінде ішкі сұранысты қолдап, шағын және орта бизнестің дамуына жағдай жасайды.
Жұмыспен қамтудың артуы бірнеше бағытта оң нәтиже береді:
- халықтың еңбек табысын арттырады;
- жұмыссыздықты және әлеуметтік төлемдерге тәуелділікті азайтуға ықпал етеді;
- бюджет пен әлеуметтік қорларға түсетін түсімдерді көбейтеді;
- өңірлердің экономикалық белсенділігін күшейтеді;
- жаңа өндірістер үшін қажетті кадрлық әлеуетті қалыптастырады;
- шағын және орта кәсіпкерліктің дамуына серпін береді.
Ресми статистикалық деректерге сәйкес, 2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстан экономикасында жұмыспен қамтылғандар саны 9,4 миллион адамға жетті. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 79,2 мың адамға көп. Өсім негізінен жалдамалы жұмысшылар санының артуы есебінен қамтамасыз етілген.
Ең бастысы – жұмыс орындарының сапасы
Мамандар үшін жаңа жұмыс орындарының санымен қатар, олардың сапасы да маңызды. Тұрақты еңбек шарты, лайықты жалақы, еңбек өнімділігі және кәсіби өсу мүмкіндіктері азаматтардың ұзақ мерзімді әл-ауқатына тікелей әсер етеді.
Сондықтан алдағы кезеңде өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, ауыл шаруашылығы, көлік және басқа да қосылған құн қалыптастыру әлеуеті жоғары салаларда тұрақты жұмыс орындарын көбейту маңызды.
Жалпы, Қазақстанда соңғы жеті жылда 3,6 миллионнан астам жаңа жұмыс орнының құрылуы халықты жұмыспен қамту саясатының ауқымын көрсетеді. Алдағы міндет – осы өсімді тұрақты жұмыспен қамту, еңбек өнімділігін арттыру және халықтың нақты табысын көтеру бағытында жалғастыру.
