Көптеген миллиард теңге жымқырды деп сотталған бұрынғы банкир Жомарт Ертаев жазасын толық өтеп, бостандыққа шықты. Алайда оның қылмыстық ісіне байланысты құқықтық шектеулер мұнымен аяқталған жоқ. Қазақстанның Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің (ҚАЖК) мәліметінше, Ертаевқа алты жыл мерзімге әкімшілік бақылау белгіленген.
Ертаевты алты жыл бойы бақылайды
ҚАЖК мәліметінше, заңнамаға сәйкес, жазасын өтеп шыққан азаматтың жүріс-тұрысына ішкі істер органдары тарапынан бақылау жүргізіледі.
Осы сотталған адамға қатысты заңнамаға сәйкес алты жыл мерзімге әкімшілік бақылау жүргізіледі. Әкімшілік бақылау дегеніміз – бас бостандығынан айыру орындарынан босатылғаннан кейін адамның мінез-құлқын ішкі істер органдарының заңда белгіленген тәртіппен бақылауы, – деп хабарлады ведомство.
Осылайша Ертаев жазасын толық өтеп, еркіндікке шыққанымен, алдағы бірнеше жыл бойы әкімшілік бақылауда болады.
Жомарт Ертаев деген кім?
Жомарт Ертаев 1972 жылы Алматы облысының Қарғалы ауылында дүниеге келген. Алматыдағы менеджмент және бизнес факультетін тәмамдаған.
Ертаев 2000 жылдардың басында «Альянс Банкті» басқарды. Кейін BTA Bank-тің Украинадағы құрылымында және Еуразиялық банкте қызмет атқарды. 2014 жылы «Алма-ТВ» компаниясының бас директоры, ал 2016 жылы Alma Group директорлар кеңесінің төрағасы болды.
Бұрынғы банкир сұхбаттарында балалық шағының қиын өткенін айтқан. Оның сөзінше, бала кезінде еден жуып, қой баққан және базарда сауда жасаған. Физика пәнінің мұғалімі болған анасы оны еңбекке баулығанын айтқан.
Альянс Банк ісі
Ертаевтың аты алғаш рет ірі қаржылық қылмыспен 2009 жылы байланысты болды. Сол жылы ол «Альянс Банктен» 1,1 млрд доллар жымқырды деген айыппен қамауға алынған.
Тергеу изоляторында тоғыз ай отырғаннан кейін іс бойынша айыптау қайта сараланып, Ертаев шартты жазаға босатылды. Оған сондай-ақ 250 айлық есептік көрсеткіш көлемінде айыппұл салынған. Сол кездегі есеп бойынша бұл шамамен 378 мың теңге болған.
2009 жылы Ертаевтың қатысуымен өткен баспасөз мәслихатында журналист оған «Альянс Банктің» қаржылық мәселелеріне қатысы туралы сұрақ қойған. Банкир журналистке су құйылған бөтелке лақтырған, ал залдан оған аяқ киімдер ұшқан. Оқиға бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен талқыланды. Кейін бұл жағдайдың алдын ала ұйымдастырылған PR-акция болғаны туралы ақпарат тарады.
Bank RBK ісі және тоғыз жылдық жаза
Ертаевтың қылмыстық тарихындағы ең ірі эпизодтардың бірі Bank RBK ісіне қатысты болды. 2020 жылы сот оны банктен 144 млрд теңге жымқыруға кінәлі деп танып, 11 жылға бас бостандығынан айырды.
Тергеу нұсқасы бойынша, Ертаев жалған компания арқылы 80 млн доллардан астам несие рәсімдеуге ықпал еткен. Сотта бұрынғы банкир кінәсін толық мойындады. Іс бойынша барлығы 36 адам сотталған.
Соттағы соңғы сөзінде Ертаев өзінің бұрынғы әрекеттеріне өкініш білдіріп, ақша мен байлыққа деген ұмтылысы салдарынан еркіндігінен, беделінен және қаржысының көп бөлігінен айырылғанын айтқан.
Ақша бақыт әкелмейтінін ұмытып, өкінішке қарай, дүниеқоңыздыққа беріліп кеттім. Соның нәтижесінде барлығын дерлік жоғалттым: бостандықты, беделді, ақшаны, – деген еді ол.
Ертаевтың айтуынша, мансабының алғашқы кезеңінде оның негізгі мақсаты байлыққа қол жеткізу болмаған. Кейін ол «әдемі өмірге» қызығып кеткенін айтқан.
2021 жылғы наурызда сот оның жазасын қайта қарап, 11 жылдың орнына тоғыз жыл бас бостандығынан айыру жазасын белгіледі.
Басқа банктерге қатысты іс
2021 жылы Ертаев тағы бір қылмыстық іс бойынша сотталды. Бұл жолы сөз Bank RBK, Qazaq Banki және Еуразиялық банктің кредит қаражатын жымқыру туралы болды.
Тергеу мәліметіне сәйкес, ақша нақты астықпен қамтамасыз етілмеген жалған астық қолхаттары арқылы шығарылған. Осы іс бойынша Ертаев тоғыз жылға бас бостандығынан айырылды. Сонымен қатар оның төрт сыбайласы да сотталды.
Бостандыққа шығуы және жаңа кезең
2025 жылдың күзінде Ертаев амнистияға байланысты шартты түрде мерзімінен бұрын босатылған. Алайда кейін оның шартты түрде мерзімінен бұрын босатылуы туралы сот қаулысы жойылып, ол қайтадан колонияға жіберілді. Енді бұрынғы банкир жазасын толық өтеп, бостандыққа шықты. Сонымен бірге оған алты жылға әкімшілік бақылау белгіленді.
Ертаев бұған дейін бостандыққа шыққаннан кейін жәбірленуші тарап алдындағы міндеттемелерін өтеуді жалғастырғысы келетінін, жақындарына қамқор болуды, кітап жазуды және адамдарға өзгенің дүниесін иеленудің салдары туралы дәріс оқуды жоспарлағанын айтқан.
Адал жолмен ақша табуды білемін. Енді ақша мен үшін басты нәрсе емес, – деген еді ол соттағы соңғы сөзінде.
Осылайша Жомарт Ертаевтың ұзаққа созылған қылмыстық тарихындағы бас бостандығынан айыру кезеңі аяқталды. Бірақ заң бойынша оған белгіленген алты жылдық әкімшілік бақылау оның бостандықтағы өмірінің алғашқы жылдарында құқықтық бақылаудың сақталатынын білдіреді.
