Қазақстанның автонарығы соңғы жылдары тұрақты өсім көрсетіп келді. 2017 жылдан бері көлік сатылымы пандемия кезінде де, 2022 жылғы қиын кезеңде де төмендеген жоқ. Сарапшылардың айтуынша, бұл өсімнің басты себебі – автонесиенің кең таралуы.
Қазір Қазақстанда жұмыс істейтін халықтың 80 пайыздан астамының несиелік міндеттемелері бар. Ал жаңа көліктердің шамамен 70 пайызы несие арқылы сатып алынады. Сондықтан несие беру талаптарындағы кез келген өзгеріс автонарыққа бірден әсер етеді.
1 шілдеден бастап қандай өзгеріс болады?
Қазақстан Ұлттық Банкі 1 шілдеден бастап қарыз алушылардың төлем қабілетін бағалау бойынша жаңа талаптар енгізеді.
Жаңа ережеге сәйкес:
- банктер тек ресми табысты есепке алады;
- кепілсіз несиені 5 жылдан ұзақ мерзімге беру тоқтатылады;
- 3–5 жылға берілетін несиелер бойынша тәуекел коэффициенті өседі;
- жақында қарызын қайта құрылымдаған азаматтарға жаңа несие алу қиындайды.
Автонесие қымбаттап жатыр
Жаңа талаптар күшіне енбей тұрып-ақ автонесие мөлшерлемелері өсе бастады. 2025 жылдың соңына қарай Қазақстанда автонесиенің орташа пайызы 14,6%-дан 22,9%-ға дейін көтерілді. Сонымен қатар жаңа несие беру көлемі де төмендеген.
Бұл нарықтың баяулай бастағанын көрсетеді.
Көлік бағасы түседі ме?
Сарапшылардың пікірінше, көлік бағасының күрт құлдырауын күтуге болмайды. Алайда сатып алушылар саны азайған жағдайда дилерлер жеңілдіктер жасауға мәжбүр болуы мүмкін.
Олар ресми бағаны өзгертпегенімен:
- бөліп төлеу бағдарламаларын ұсынады;
- субсидияланған несие шығарады;
- жасырын жеңілдіктер береді;
- келіссөз кезінде бағаны төмендетуі мүмкін.
Яғни қағаз жүзіндегі баға сол күйі қалуы мүмкін, бірақ нақты мәміле бағасы арзандауы ықтимал.
Ескі көліктер нарығына әсері қандай?
Жаңа көлікке несие ала алмаған азаматтар ескі көлік нарығына ауысады. Соның салдарынан сұраныс артады.
Сонымен бірге кейбір азаматтар қарыз алмау үшін өз көлігін сатып, арзанырақ нұсқа іздеуі мүмкін. Бұл нарықта ұсыныстың да көбеюіне әсер етеді.
Кейбір делдалдардың айтуынша, 1 шілдеден кейін 30 жылдық ескі көліктерді 500 мың теңгеге табуға мүмкіндік тууы мүмкін.
Қымбат көліктерге қос қысым
2026 жылдан бастап қосылған құн салығының 16%-ға дейін өсуі импорттық көліктердің бағасына әсер етті. Енді оған шілдедегі несиелік шектеулер қосылады.
Әсіресе бағасы 15 миллион теңгеден жоғары көліктер сегментіне қиын болады. Себебі бұл санаттағы көліктер көбіне несие арқылы сатып алынады.
Қытай брендтері арзандауы мүмкін
Сарапшылардың айтуынша, нарықта қытайлық көлік брендтері көбейіп келеді. Сұраныс азайса, олар бір-бірімен бәсекеге түсіп, көбірек жеңілдік ұсынуы мүмкін. 1 шілдеден кейін Қазақстанда көлік бағасы бірден құламайды. Бірақ несие алу қиындаған сайын автосалондар сатып алушы тарту үшін түрлі акциялар мен жеңілдіктер ұсынуы ықтимал. Соның нәтижесінде көліктің нақты сату бағасы төмендеуі мүмкін.
