Жасанды интеллект бүгінде мақаладан бастап ғылыми талдауға дейін кез келген мәтінді санаулы секундта жазып бере алады. Бір қарағанда, бұл уақытты үнемдейтін тиімді құрал сияқты көрінеді. Дегенмен жасанды интеллектке толықтай сенуге болмайды. Өйткені ол кейде жалған ақпаратты да шынайы дерек сияқты көрсете алады.
Соңғы жылдары әлеуметтік желілер мен интернет кеңістігінде жасанды интеллект көмегімен жасалған контент күрт көбейді. Мұндай материалдардың арасында сапалысы да бар, бірақ жалған дерекке, ойдан шығарылған статистикаға немесе бұрмаланған фактілерге негізделген мәтіндер де кездеседі. Сондықтан бүгінгі күні ақпаратты тек оқу емес, оны сүзгіден өткізе білу маңызды дағдыға айналып отыр.
Нейрожелі «галлюцинациясы» деген не
Жасанды интеллект адам секілді ақпаратты талдап, қорытынды жасамайды. Ол бұрын өңделген үлкен көлемдегі мәтіндерге сүйеніп жауап береді. Сол себепті кейде шынайы ақпарат пен ойдан шығарылған мәліметті араластырып жіберуі мүмкін.
Мысалы, нейрожелі белгілі бір зерттеу туралы айтып, нақты пайыздарды келтіреді. Бірақ кейін ол зерттеудің мүлде болмағаны немесе көрсетілген статистиканың еш жерде жарияланбағаны анықталуы мүмкін. Мұны мамандар «галлюцинация» деп атайды.
Ең қауіптісі – мұндай қателер көбіне сенімді әрі кәсіби тілмен жазылады. Сондықтан оқырман жалған ақпаратты бірден байқай бермейді.
Оқи отырыңыз:
- Жалпақталдағы Эйфель мұнарасын жасаған шебер: темірден табыс тауып жүрген кәсіпкердің тарихы
- Жастарды біріктірген алаң: қытайлық музыкант домбыраны қалай үйренді
- «Ернар Амандық өлең шығармаса, ән тыңдауды қоямын»: әншінің феномені неде?
Интернетте жалған дерек қалай көбейеді
Бір сайттағы қате ақпаратты екінші ресурс көшіріп алады, одан кейін үшінші сайт жариялайды. Уақыт өте келе бастапқыда ойдан шығарылған мәлімет бірнеше материалда кездескендіктен, шындық сияқты қабылдана бастайды.
Әсіресе жасанды интеллект құралдарын пайдаланатын авторлар дереккөздерді мұқият тексермесе, мұндай қателердің таралуы одан әрі күшейеді.
Салдарынан мамандар қате деректерге сүйеніп шешім қабылдауы, студенттер жалған ақпарат арқылы білім алуы, ал медианың аудитория алдындағы сенімі төмендеуі мүмкін.
ChatGPT жазған мәтінді қалай аңғаруға болады
Жасанды интеллект мәтіндерінің өзіндік ерекшеліктері бар. Әрине, бір ғана белгі арқылы мәтінді нейрожелі жазды деп кесіп айту қиын. Бірақ бірнеше белгі қатар кездессе, күмәндануға негіз бар.
Біріншіден, мұндай мәтіндерде жалпылама ой көп болады. Автор нақты оқиға немесе тәжірибе туралы емес, кең мағынадағы тұжырымдарды жиі қолданады.
Екіншіден, бір ой әртүрлі сөздермен қайта-қайта қайталанып отырады. Мәтін көлемді көрінгенімен, жаңа ақпарат аз болуы мүмкін.
Үшіншіден, терминдер орынсыз қолданылуы ықтимал. Сөйлем сауатты жазылғандай әсер қалдырғанымен, сала маманы оның кәсіби тілге сәйкес келмейтінін бірден байқайды.
Тағы бір белгі – мәтіннің тым бірсарынды болуы. Авторлық стиль, эмоция немесе жеке тәжірибеге негізделген пайым сирек кездеседі.
Цифрларға емес, дереккөзге сеніңіз
Нейрожелілер сандар мен статистиканы жиі қолданады. Өйткені нақты цифрлар мәтінді сенімді етіп көрсетеді.
Алайда көрсетілген мәліметтің қайдан алынғанына назар аудару қажет. Егер зерттеу атауы, ұйым немесе бастапқы дереккөз көрсетілмесе, ақпаратты тексеріп көрген жөн.
Журналистер мен сарапшылардың айтуынша, дәл қазіргі кезеңде цифрдың өзі емес, оның қайдан алынғаны маңызды.
Ақпараттың рас-өтірігін қалай тексеруге болады
Жасанды интеллект жазған мәтінге немесе күмән тудыратын ақпаратқа бірден сене салмаған жөн. Әсіресе материалда нақты статистика, зерттеу нәтижелері немесе сарапшылардың пікірлері келтірілсе, олардың қайдан алынғанына назар аудару қажет.
Ең алдымен мәтінде көрсетілген деректерді іздеу жүйелері арқылы тексеріп көрген дұрыс. Егер ақпарат бірнеше беделді ақпарат құралында немесе ресми ұйымдардың жарияланымдарында кездессе, оның шынайы болу ықтималдығы жоғары.
Сондай-ақ мақалада берілген сілтемелерді ашып көру маңызды. Кейде нейрожелі белгілі бір зерттеу немесе халықаралық ұйымға сілтеме жасағанымен, мұндай құжаттың шын мәнінде жоқ болып шығатын жағдайлары кездеседі.
Мамандар қандай да бір ақпаратқа бірден сенбей, оны бірнеше дереккөз арқылы тексеруге кеңес береді. Өйткені бір жерде кеткен қате кейін басқа сайттар мен платформаларға көшіріліп, жалған мәліметтің кең таралуына себеп болуы мүмкін.
Жасанды интеллект – тек көмекші
Жасанды интеллект редакторды, журналисті немесе сарапшыны толық алмастыра алмайды. Ол мәтін дайындауға, идея ұсынуға, ақпаратты құрылымдауға көмектескенімен, жауапкершілікті өз мойнына алмайды.
Сондықтан мамандар нейрожеліні дайын өнім емес, қосымша құрал ретінде қарастыруға кеңес береді. Ақпараттың дұрыстығын тексеру, фактілерді салыстыру және қорытынды жасау міндеті әлі де адамның еншісінде қалып отыр.
