Жартастан төмен құлаған ақ көбік су, тау арасын жаңғыртқан гүріл және айналаны көмкерген ну орман – мұның бәрі сарқырамалардың қайталанбас сұлулығы. Қазақстанда мұндай табиғат кереметтері аз емес. Олардың бірқатары туристер арасында да танымал, енді бірі көпшілікке әлі де беймәлім. Әр сарқыраманың өзіндік ерекшелігі, тарихы бар.
Бұрхан-Бұлақ – Қазақстандағы ең биік сарқырама
Жетісу облысындағы Жоңғар Алатауының қойнауында орналасқан Бұрхан-Бұлақ сарқырамасы – еліміздегі ең биік сарқырама. Оның жалпы биіктігі шамамен 168 метрге жетеді. Су бірнеше каскад арқылы төмен құлап, алыстан ақ жібек тәрізді көрінеді.
Сарқырама теңіз деңгейінен шамамен екі мың метрден астам биіктікте орналасқан. Оған жету үшін тау жолымен бірнеше шақырым жаяу жүруге тура келеді. Дегенмен жолдың қиындығы табиғаттың көз тартар көрінісімен толық ақталады.
Жергілікті тұрғындар бұл жерді ежелден киелі мекен деп санаған. «Бұрхан» атауының өзі қасиетті орын деген мағына береді.
Көккөл – Алтайдың інжу-маржаны
Шығыс Қазақстандағы Катонқарағай өңірінде орналасқан Көккөл сарқырамасы табиғат әуесқойлары арасында ерекше танымал. Биіктігі шамамен 80 метр болатын сарқырама тік жартастан екпіндей құлап, айналаны ұсақ су тамшыларымен көмкеріп тұрады.
Күн сәулесі түскен кезде сарқырама маңында кемпірқосақ жиі пайда болады. Сондықтан бұл жер фотографтардың сүйікті орындарының бірі саналады.
Көккөлге баратын жол Алтайдың қалың ормандары мен тау өзендерінің бойымен өтетіндіктен, сапардың өзі ерекше әсер сыйлайды.
Аю сарқырамасы – Алматы маңындағы танымал бағыт
Іле Алатауы ұлттық паркінде орналасқан Аю сарқырамасы қала тұрғындары мен туристер жиі баратын орындардың қатарында.
Биіктігі шамамен 30 метр болатын сарқырамаға арнайы жаяу туристік соқпақ арқылы жетуге болады. Бағыт аса күрделі емес, сондықтан демалыс күндері мұнда балаларымен келген отбасыларды жиі кездестіруге болады.
Көктем мен жаз айларында қар суы молайған кезде сарқырама ерекше қуатпен ағып, табиғаттың әсем көрінісін қалыптастырады.
Қайрақ сарқырамасы – Түрген шатқалының көркі
Алматы облысындағы Түрген шатқалы табиғатының ең көрікті орындарының бірі – Қайрақ сарқырамасы.
Биіктігі шамамен 55 метрге жететін сарқырамаға жету үшін бірнеше шақырымдық тау соқпағымен жүру қажет. Жол бойында шырша ормандары, тау өзендері мен гүлге толы шалғындар кездеседі.
Сарқырама атауы су мыңдаған жыл бойы шайып, қайрақ тасқа ұқсатып тегістеген жартасқа байланысты шыққан деген болжам бар.
Текес сарқырамасы – көпшілік біле бермейтін табиғат кереметі
Алматы облысындағы Текес аңғарында орналасқан бұл сарқырама әзірге танымал туристік бағыттардың қатарына енбеген.
Табиғатының тұмсалығы мен тыныштығы оны ерекше етеді. Мұнда адам аяғы сирек басатындықтан, қоршаған орта өзінің бастапқы қалпын сақтап қалған.
Экологиялық туризмді ұнататын саяхатшылар үшін Текес сарқырамасы – табиғатпен үндесудің тамаша мүмкіндігі.
Сарқырамалар қалай пайда болады?
Сарқырамалар өзен арнасының жолында қатты және жұмсақ жыныстардың әртүрлі жылдамдықпен мүжілуінен түзіледі. Уақыт өте келе жұмсақ жыныстар шайылып кетеді де, қатты жыныстар тік жар ретінде қалып, судың төмен құлауына жағдай жасайды.
Таулы аймақтарда мұздықтардың еруі мен қар сулары сарқырамалардың суын толықтырып отырады. Сондықтан көктем мен жаздың басында олардың ағысы ең қуатты болады.
Сарқырамаларға саяхатта нені ескерген жөн?
Таудағы ауа райы құбылмалы болғандықтан, сапарға жылы киім мен жаңбырдан қорғайтын сырт киім алған дұрыс. Сонымен қатар ыңғайлы аяқ киім, ауызсу және алғашқы көмек қобдишасы қажет.
Табиғат аясында демалған кезде қоқыс қалдырмау, белгіленген соқпақтан шықпау және ұлттық парктердің ережелерін сақтау – әрбір туристің міндеті.
