Соңғы жылдары Қазақстанда екпеден бас тарту мәселесі қоғамда жиі талқыланып жүр. Денсаулық сақтау саласы мамандары бұл құбылыстың қауіпті тенденцияға айналып келе жатқанын айтып дабыл қағуда. Ресми деректерге сүйенсек, соңғы бес жыл ішінде вакцинадан бас тарту көрсеткіші 3,5 есеге артқан. Бұл жағдай елдегі эпидемиологиялық ахуалға тікелей әсер етіп, жұқпалы аурулардың қайта өршуіне себеп болып отыр.
Екпеден бас тарту неге көбейді?
Мамандардың айтуынша, вакцинациядан бас тартудың бірнеше негізгі себебі бар. Ең алдымен, қоғамда жалған ақпараттың кең таралуы үлкен рөл атқарады.
Әлеуметтік желілер мен түрлі мессенджерлерде екпенің зияны туралы дәлелсіз пікірлер көптеп кездеседі. Бұл ата-аналардың қорқынышын күшейтіп, шешім қабылдауына әсер етеді.
Сонымен қатар, кейбір ата-аналар бұрынғы жылдары жұқпалы аурулардың сирек кездескенін көріп, олардың қауіптілігін ұмыта бастаған. Иммундау нәтижесінде қызылша мен көкжөтел сияқты аурулар азайған еді. Алайда дәл осы жетістіктің өзі кері әсер беріп, адамдарда “бұл аурулар жоқ” деген жалған түсінік қалыптастырды.
Тағы бір маңызды фактор – медицина қызметкерлерінің өз ішіндегі бірізділіктің болмауы. Кей жағдайларда дәрігерлер ата-аналардың өтінішімен жалған медициналық қарсы көрсетілімдер жазып береді. Бұл өз кезегінде ресми статистиканы бұрмалап, мәселені ушықтыра түседі.
Қауіпті салдар: аурулар қайта оралуда
Екпеден бас тартудың артуы елдегі эпидемиологиялық жағдайдың нашарлауына алып келді. Соңғы үш жылда Қазақстанда қызылша мен көкжөтел ауруларының таралуы айтарлықтай өскен.
Мамандар келтірген деректерге сәйкес:
- Қызылшамен ауырғандардың 75 пайыздан астамы – екпе алмаған балалар
- Көкжөтелмен ауырғандардың шамамен 89 пайызы – вакцинациядан өтпегендер
Бұл көрсеткіштер вакцинацияның жұқпалы аурулардың алдын алудағы маңызын айқын дәлелдейді. Аталған аурулар жеңіл өтетін дерт емес.
Мысалы, қызылша асқынған жағдайда өкпе қабынуына, ми зақымдануына әкелуі мүмкін. Ал көкжөтел әсіресе нәрестелер үшін аса қауіпті – тыныс алу жүйесіне ауыр салмақ түсіреді.
Бір ғана вакцинадан емес, толық бас тарту
Сарапшылардың айтуынша, ата-аналар көбіне белгілі бір екпеден ғана емес, барлық вакцина түрлерінен бірдей бас тартады. Әртүрлі вакциналар бойынша бас тарту көрсеткіштері шамалас – 40–44 пайыз аралығында. Бұл жағдай мәселенің жүйелі сипат алғанын көрсетеді.
Яғни, ата-аналар вакцинацияны кешенді түрде қабылдамай, оны тұтастай қауіпті деп санайды. Мұндай көзқарас қоғамдық денсаулық үшін үлкен қауіп төндіреді, өйткені ұжымдық иммунитет деңгейі төмендейді.
Бас тарту – жалғыз себеп емес
Мамандар мәселені тек “бас тартумен” шектеуге болмайтынын айтады. Балалардың екпе алмауына әсер ететін басқа да факторлар бар:
- Уақытша немесе тұрақты медициналық қарсы көрсетілімдер
- Денсаулық жағдайына байланысты кейінге қалдыру
- Медициналық жүйедегі ұйымдастыру мәселелері
- Кейбір жағдайларда жалған медотводтар
Халықаралық ұйымдар, соның ішінде ЮНИСЕФ, бұл мәселені кешенді түрде қарастыру қажет екенін алға тартады. Яғни, тек ата-аналарды кінәлау жеткіліксіз – медициналық қызмет сапасын, кадрлардың біліктілігін және ақпараттық жұмысты да күшейту қажет.
Неліктен вакцинация маңызды?
Вакцинация – жұқпалы аурулардың алдын алудың ең тиімді жолы. Оның негізгі артықшылықтары:
- Аурудың алдын алады немесе жеңіл өтуін қамтамасыз етеді
- Қоғамда ұжымдық иммунитет қалыптастырады
- Эпидемиялардың таралуына жол бермейді
- Денсаулық сақтау жүйесіне түсетін жүктемені азайтады
Иммундау арқылы адам тек өзін ғана емес, айналасындағы адамдарды да қорғайды. Әсіресе, екпе алуға болмайтын адамдар үшін (мысалы, жаңа туған нәрестелер немесе иммунитеті әлсіз жандар) бұл аса маңызды.
Қандай шаралар қажет?
Сарапшылар мәселені шешу үшін бірнеше бағытта жұмыс жүргізу керек екенін айтады:
Біріншіден, халық арасында түсіндіру жұмыстарын күшейту қажет. Ғылыми негізделген, қарапайым әрі түсінікті ақпарат жеткізу – басты міндет.
Екіншіден, медицина қызметкерлерінің біліктілігін арттыру маңызды. Вакцинацияға қарсы көзқарастағы мамандар болмауы тиіс.
Үшіншіден, жалған медициналық қарсы көрсетілімдерге жол бермеу керек. Бұл үшін бақылау механизмдерін күшейту қажет.
Төртіншіден, ата-аналармен сенімді диалог орнату маңызды. Қорқыныш пен күмәнді тек ашық әңгіме арқылы ғана жоюға болады.
Қазақстандағы вакцинадан бас тарту мәселесі – тек медициналық емес, әлеуметтік әрі ақпараттық проблема. Оның салдары қазірдің өзінде байқалып отыр: бұрын бақылауға алынған жұқпалы аурулар қайтадан белең алуда.
Бұл жағдай қоғамға маңызды бір шындықты еске салады: вакцинация – жеке таңдау ғана емес, қоғамдық жауапкершілік. Егер бұл үрдіс жалғаса берсе, елде инфекциялық аурулардың жаңа толқыны туындауы мүмкін. Сондықтан мемлекет, медицина қызметкерлері және ата-аналар бірлесіп әрекет еткенде ғана бұл мәселені тиімді шешуге болады.
