Қазақстан тәуелсіздігіне 35 жыл: ел тарихындағы ең маңызды 35 оқиға

Қазақстан тәуелсіздігіне 35 жыл: ел тарихындағы ең маңызды 35 оқиға
Фото: El.kz архиві

2026 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан тәуелсіздігінің жарияланғанына 35 жыл толады. Осы уақыт ішінде ел мемлекеттік институттарын қалыптастырып, халықаралық ұйымдарға мүше болды, ұлттық валютасын енгізді, астанасын көшірді, экономикалық және саяси реформалар жүргізді.

Тәуелсіздік жылдарындағы маңызды оқиғаларды еске түсіріп, Қазақстанның қалыптасу жолындағы 35 тарихи белесті хронологиялық ретпен ұсынамыз.

1991-1995 жылдар: тәуелсіз мемлекеттің негізі қаланды

1. 1991 жылғы 29 тамыз – Семей ядролық полигоны жабылды

Қазақстан Президентінің Жарлығымен Семей ядролық сынақ полигоны жабылды. Бұл шешім елдің ядролық қарусыздану жолындағы алғашқы қадамдарының бірі болды.

2. 1991 жылғы 2 қазан – Тоқтар Әубәкіров ғарышқа ұшты

Қазақстандық ғарышкер Тоқтар Әубәкіров «Союз ТМ-13» кемесімен ғарышқа аттанды. Ол ғарышқа ұшқан тұңғыш қазақ болды.

3. 1991 жылғы 1 желтоқсан – алғашқы жалпыхалықтық президент сайлауы өтті

Қазақстанда тұңғыш рет бүкілхалықтық президент сайлауы ұйымдастырылды. Дауыс беру нәтижесінде Нұрсұлтан Назарбаев Президент болып сайланды.

4. 1991 жылғы 10 желтоқсан – елдің атауы өзгертілді

Қазақ КСР-ін Қазақстан Республикасы деп қайта атау туралы заң қабылданды. Осылайша мемлекеттің жаңа атауы ресми түрде бекітілді.

5. 1991 жылғы 16 желтоқсан – Қазақстан тәуелсіздігін жариялады

Жоғарғы Кеңес «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңды қабылдады. Бұл күн ел тарихындағы жаңа дәуірдің басталуына айналды.

6. 1992 жылғы 2 наурыз – Қазақстан БҰҰ-ға мүше болды

Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымының толыққанды мүшесі атанды. Бұл елдің халықаралық деңгейде тәуелсіз мемлекет ретінде танылуына жол ашты.

7. 1992 жылғы 7 мамыр – Қазақстанның Қарулы күштері құрылды

Ел Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қарулы күштері құрылды. Бұл тәуелсіз мемлекеттің қорғаныс жүйесін қалыптастырудағы маңызды қадам болды.

8. 1992 жылғы 4 маусым – мемлекеттік рәміздер бекітілді

Қазақстанның Мемлекеттік Туы мен Елтаңбасы бекітілді. Кейін, 1992 жылғы 11 желтоқсанда Мемлекеттік Әнұранның музыкалық редакциясы бекітілді.

9. 1992 жылғы 29 қыркүйек – Дүниежүзі қазақтарының алғашқы құрылтайы өтті

Алматыда әлемнің түрлі елдерінен келген қазақ диаспорасы өкілдерінің басын қосқан алғашқы құрылтай ұйымдастырылды. Бұл тарихи жиын шетелдегі қазақтармен байланысты нығайтуға ықпал етті.

10. 1993 жылғы 28 қаңтар – алғашқы Конституция қабылданды

Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы қабылданды. Құжат жаңа мемлекеттің құқықтық және саяси жүйесінің негізін қалады.

11. 1993 жылғы 5 қараша – «Болашақ» бағдарламасы құрылды

Дарынды жастарға шетелдің жетекші жоғары оқу орындарында білім алуға мүмкіндік беретін халықаралық стипендиялық бағдарлама іске қосылды. Оның мақсаты – елге қажетті білікті мамандар даярлау.

12. 1993 жылғы 15 қараша – ұлттық валюта теңге айналымға енді

Қазақстан өзінің ұлттық валютасын енгізді. Теңгенің айналымға шығуы елдің дербес ақша-несие саясатын жүргізуіне мүмкіндік берді.

13. 1994 жылғы 1 шілде – Талғат Мұсабаев ғарышқа ұшты

Тәуелсіз Қазақстанның атынан ғарышқа ұшқан алғашқы қазақ ғарышкері Талғат Мұсабаев «Союз ТМ-19» кемесімен орбитаға аттанды.

14. 1994 жылғы 5 желтоқсан – Будапешт меморандумына қол қойылды

Қазақстан ядролық қаруды таратпау жөніндегі міндеттемелерін қабылдап, ядролық қарудан бас тарту жолындағы халықаралық келісімдерге қосылды. Будапешт меморандумында Қазақстанның қауіпсіздігіне қатысты кепілдіктер бекітілді.

15. 1995 жылғы 1 наурыз – Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылды

Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылып, этносаралық келісім мен қоғамдық бірлікті нығайтуға бағытталған институт қалыптасты.

16. 1995 жылғы 30 тамыз – жаңа Конституция қабылданды

Жалпыхалықтық референдум нәтижесінде Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы қабылданды. Ол 2026 жылғы 1 шілдеге дейін қолданыста болды.

1997-2011 жылдар: астана, экономика және халықаралық бастамалар

17. 1997 жылғы 10 қазан – «Қазақстан-2030» стратегиясы жарияланды

Елдің ұзақ мерзімді даму бағыттарын айқындаған стратегия ұсынылды. Құжатта ұлттық қауіпсіздік, экономикалық өсім, халықтың әл-ауқаты және инфрақұрылымды дамыту басымдық ретінде белгіленді.

18. 1997 жылғы 10 желтоқсан – астана Алматыдан Ақмолаға көшірілді

Қазақстанның астанасы Алматыдан Ақмола қаласына ауыстырылды. Бұл шешім елдің аумақтық және инфрақұрылымдық дамуындағы ірі өзгерістердің бірі болды.

19. 1998 жылғы 6 мамыр – Ақмола Астана деп аталды

Қазақстан Президентінің Жарлығымен Ақмола қаласының атауы Астана болып өзгертілді.

20. 1998 жылғы 10 маусым – жаңа астананың тұсаукесері өтті

Астананың халықаралық деңгейдегі ресми тұсаукесері ұйымдастырылды. Кейін қала елдің саяси, әкімшілік және дипломатиялық орталығына айналды.

21. 2003 жылғы 23-24 қыркүйек – Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің алғашқы съезі өтті

Астанада әлемдік және дәстүрлі діндер өкілдерінің алғашқы съезі ұйымдастырылды. Бұл бастама дінаралық диалог пен халықаралық келісімді дамытуға бағытталды.

22. 2006 жылғы 7 қаңтар – жаңа Мемлекеттік Әнұран қабылданды

Қазақстанның қазіргі Мемлекеттік Әнұраны бекітілді. Оның негізіне Шәмші Қалдаяқовтың әні мен Жұмекен Нәжімеденовтің өлеңі алынды, мәтініне өзгерістер енгізілді.

23. 2010 жыл – Қазақстан ЕҚЫҰ-ға төрағалық етті

Қазақстан Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына төрағалық еткен алғашқы Орталық Азия мемлекеті болды.

24. 2010 жылғы 1–2 желтоқсан – Астанада ЕҚЫҰ саммиті өтті

Астанада ЕҚЫҰ-ның жоғары деңгейдегі саммиті ұйымдастырылды. Оған ұйымға мүше мемлекеттердің басшылары мен өкілдері қатысты.

25. 2011 жылғы 30 қаңтар – VII қысқы Азия ойындары ашылды

Қазақстанда VII қысқы Азия ойындары өтті. Жарыстар Астана мен Алматы қалаларында ұйымдастырылып, ел құрамасы жалпыкомандалық есепте бірінші орын алды.

2012-2021 жылдар: халықаралық танымалдық және саяси өзгерістер

26. 2012 жылғы 22 қараша – Астана EXPO-2017 көрмесін өткізу құқығын жеңіп алды

Халықаралық көрмелер бюросының дауыс беруі нәтижесінде Қазақстан астанасы EXPO-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесінің өтетін орны болып таңдалды.

27. 2015 жылғы 30 қараша – Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болды

Қазақстан ДСҰ-ның 162-мүшесі атанды. Бұл елдің әлемдік сауда жүйесіне интеграциялануындағы маңызды кезең болды.

28. 2017 жылғы 12 сәуір – «Рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласы жарияланды

Қоғамдық сананы жаңғыртуға бағытталған бастама ұсынылды. Онда ұлттық бірегейлікті сақтау, білімге ұмтылу және заман талабына бейімделу мәселелері көтерілді.

29. 2017 жылғы 10 маусым – EXPO-2017 халықаралық көрмесі ашылды

Астанада «Болашақ энергиясы» тақырыбындағы халықаралық көрме өз жұмысын бастады. Оған 100-ден астам мемлекет пен халықаралық ұйым қатысты.

30. 2019 жылғы 20 наурыз – Президент өкілеттігі ауысты

Нұрсұлтан Назарбаев Президент қызметінен кетті. Конституцияға сәйкес, Сенат төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Президент өкілеттігін қабылдады.

31. 2019 жылғы 9 маусым – кезектен тыс президент сайлауы өтті

Қазақстанда кезектен тыс президент сайлауы ұйымдастырылды. Сайлау қорытындысы бойынша Қасым-Жомарт Тоқаев Мемлекет басшысы болып сайланды.

2022-2026 жылдар: жаңа реформалар кезеңі

32. 2022 жылғы қаңтар – елде жаппай наразылықтар мен тәртіпсіздіктер болды

Қаңтар оқиғалары Қазақстанның қоғамдық-саяси өміріндегі күрделі кезеңге айналды. Оқиғалардан кейін мемлекеттік басқару жүйесін өзгерту және саяси реформаларды жеделдету мәселелері күн тәртібіне шықты.

33. 2022 жылғы 5 маусым – конституциялық референдум өтті

Жалпыхалықтық референдумда Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу мәселесі дауысқа салынды. Өзгерістер билік тармақтарының өкілеттіктерін қайта бөлуге және саяси жүйені жаңғыртуға бағытталды.

34. 2023 жылғы 1 қаңтар – Конституциялық Сот жұмысын бастады

Қазақстанда Конституциялық Сот қайта құрылып, жұмысын бастады. Азаматтарға өздерінің конституциялық құқықтары мен бостандықтарына қатысты мәселелер бойынша сотқа жүгіну мүмкіндігі берілді.

35. 2026 жылғы 15 наурыз – жаңа Конституция қабылданды

Республикалық референдумда Қазақстанның жаңа Конституциясы қабылданды. Ол 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді. Сол жылы 23 тамызда бір палаталы Құрылтайға сайлау өтіп, 28 тамызда жаңа парламенттің алғашқы отырысы ұйымдастырылды.

35 жыл ішінде Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде өз шекарасын, мемлекеттік институттарын, ұлттық валютасын және халықаралық байланыстарын қалыптастырды. Елдің тарихында саяси реформалармен қатар экономикалық дағдарыстар, қоғамдық өзгерістер мен жаңа даму кезеңдері де болды.

Тәуелсіздік жылнамасы – тек жетістіктер тізімі емес. Ол қоғамның өзгеруі, мемлекеттік шешімдер, тарихи сын-қатерлер және елдің болашағына қатысты таңдаулар тарихы.

Оқи отырыңыз