Түркияға табаны тиген әр қазаққа түріктердің «қош келдің, бауырым!» деп құшақ жая қарсы алатыны бекер емес. Бұл жай ғана сыпайылық емес, ғасырлар тереңінен жеткен тарихи жадының үні. Бүгінде Режеп Тайип Ердоғанның Астанаға мемлекеттік сапары қарсаңында екі ел арасындағы осы ерекше байланыстың мәні тағы да айқын сезіледі. Неге түріктер қазақтарды «бауыр халық» деп атайды? Бұл сөздің астарында қандай тарих, қандай рухани жақындық жатыр?
Осындай жоғары деңгейдегі кездесулер кезінде Түркия халқының қазақтарды «бауыр халық» деп атайтыны жиі айтылады. Бұл сөз жай ғана дипломатиялық теңеу емес. Оның астарында ғасырлар бойы үзілмеген тарихи тамыр, ортақ мәдениет, тілдік жақындық, рухани үндестік пен саяси сенім жатыр.
Ортақ түбірден тараған халықтар
Қазақ пен түрік халықтарының тарихи бастауы бір арнадан өрбиді. Екі ел де көне түркі өркениетінің мұрагерлері саналады. Ғалымдардың пікірінше, бүгінгі қазақтар мен түріктердің арғы аталары ежелгі Түрік қағанаты дәуірінде бір саяси кеңістікте өмір сүрген. Кейін тарихи көші-қон, мемлекеттердің бөлінуі мен түрлі геосаяси өзгерістер нәтижесінде түркі халықтары әртүрлі аймақтарға тарады.
Анадолы жерінде Осман империясы құрылып, кейін 1923 жылы Түркия Республикасы пайда болды. Ал Орталық Азияда XV ғасырда Қазақ хандығы құрылып, оның заңды жалғасы ретінде 1991 жылы Қазақстан тәуелсіздігін жариялады. Екі елдің тарихи жолы әртүрлі болғанымен, түпкі мәдени және этникалық тамыры ортақ болып қалды.
Сондықтан түріктер қазақтарды «дос халық» емес, дәл «бауыр халық» деп атайды. Себебі бұл ұғым қандас, тектес, тарихи тағдыры жақын ел деген мағынаны білдіреді.
Түркия – Қазақстан тәуелсіздігін алғаш мойындаған ел
Түркияның қазақ халқына деген ерекше құрметі 1991 жылы анық байқалды. Қазақстан тәуелсіздігін жариялағаннан кейін оны әлемде алғаш болып мойындаған мемлекет дәл Түркия болды. Анкара 1991 жылғы 16 желтоқсанда тәуелсіздікті ресми түрде танып, араға көп уақыт салмай дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.
1992 жылғы 2 наурызда екі ел арасында ресми дипломатиялық байланыс орнады. Бұл кезең Қазақстан үшін аса маңызды тарихи уақыт еді. Жаңа тәуелсіз мемлекет халықаралық қауымдастыққа енді ғана қадам басып жатқан шақта Түркияның қолдауы қазақ еліне үлкен саяси әрі моральдық демеу болды.
Сол уақыттан бері екі мемлекет арасындағы байланыс үздіксіз дамып келеді. Бүгінде Қазақстан мен Түркия стратегиялық серіктес елдерге айналды.
Түркия мен Қазақстан арасындағы байланыс тек ресми саясатпен шектелмейді. Екі халықтың тілі, дәстүрі, діні мен дүниетанымында ұқсастық өте көп.
Қазақ тіліндегі көптеген сөздерді түріктер еш аудармасыз түсіне алады. Сол сияқты түрік тіліндегі қарапайым тіркестер қазақтарға да жақын естіледі. Мысалы, «ана», «баба», «жол», «су», «кітап», «дос» секілді жүздеген ортақ сөз бар.
Сонымен қатар екі халық та ислам дінін ұстанады, үлкенді құрметтеу, отбасы құндылығы, қонақжайлық сияқты салт-дәстүрлерді жоғары бағалайды. Түркияға барған қазақтар өздерін бөтен елде жүргендей сезінбейтінін жиі айтады. Ал түріктер қазақтарды көргенде «қандасымыз», «түбіміз бір» деп ерекше ықылас танытады.
Түркі әлемін біріктірген бастамалар
Қазақстан мен Түркия түркі мемлекеттерінің ынтымақтастығын нығайтуда маңызды рөл атқарып келеді. Соның нәтижесінде Түркі мемлекеттері ұйымы, Түркі академиясы, Түркі мәдениеті ұйымы – ТҮРКСОЙ, Парламенттік ассамблея және Ақсақалдар кеңесі құрылды. Бұл ұйымдар ортақ мәдени мұраны сақтауға, білім мен ғылымды дамытуға, түркі халықтарының байланысын күшейтуге бағытталған.
Анкара Қазақстанның бұл бағыттағы бастамаларын әрдайым жоғары бағалап келеді. Түркия басшылығы қазақ елін түркі әлемінің маңызды тіректерінің бірі ретінде қарайды.
Бүгінде Түркия Қазақстан экономикасындағы ірі серіктестердің бірі саналады. Құрылыс, туризм, сауда, логистика, білім беру және инвестиция салаларында мыңдаған бірлескен жоба жүзеге асырылды.
Қазақстанда көптеген түрік компаниялары жұмыс істейді. Ал Түркия ЖОО-да мыңдаған қазақстандық студент білім алып жүр. Түрік сериалдары қазақ қоғамында кең танымал болса, қазақ өнері мен мәдениеті Түркияда қызығушылық тудырып келеді. Бұл да екі халық арасындағы рухани байланыстың күшейгенін көрсетеді.
Қиын сәтте қолдау көрсеткен елдер
Қазақ пен түрік халқы тек қуанышты күндерде ғана емес, қиын кезеңдерде де бір-біріне қолдау білдіріп келеді. Түркиядағы жойқын жер сілкінісі кезінде Қазақстан құтқарушылар жіберіп, гуманитарлық көмек көрсетті. Ал Түркия да түрлі халықаралық мәселелерде Қазақстанға қолдау білдіріп отырды. Осындай өзара жанашырлық екі ел арасындағы сенімді одан әрі нығайтты.
Түріктердің қазақтарды «бауыр халық» деуінің басты себебі – ортақ тарихи тамыр мен рухани жақындықта. Бұл байланыс тек өткен тарихпен ғана емес, бүгінгі саясатпен, мәдениетпен және болашаққа деген ортақ көзқараспен бекіп отыр.
Қазіргі геосаяси жағдайда түркі елдерінің ынтымағы бұрынғыдан да маңызды бола түсті. Қазақстан мен Түркия арасындағы қарым-қатынас осы бірліктің ең жарқын үлгелерінің бірі саналады.
Сондықтан түріктер қазақтарды кездестіргенде «қош келдің, бауырым» деп қарсы алады. Бұл – дипломатиялық сөз емес, ғасырлар қойнауынан жеткен шынайы туыстықтың белгісі.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
