Әлемдік футбол соңғы жылдардағы ең ірі басқару дауларының біріне тап болды. Халықаралық футбол федерациясының (FIFA) әлем чемпионаты мен өзге де турнирлердің коммерциялық құқықтарын жеке инвесторлардың қатысуымен басқару туралы бастамасы Еуропа футбол қауымдастықтарының (UEFA) қатаң қарсылығын туғызды. УЕФА-ға мүше 55 елдің қатарында Қазақстан да бұл бастамаға қарсы екенін мәлімдеді. Бұл шешім нені білдіреді және оның әлемдік футболға әсері қандай болуы мүмкін?
Даудың өзегі неде?
Ақпараттарға сәйкес, ФИФА әлем чемпионаты мен клубтар арасындағы әлем чемпионатын басқару үшін арнайы еншілес компания құруды жоспарлап отыр. Жаңа құрылымға жеке инвесторлар қатысып, оның белгілі бір үлесіне иелік ете алады.
ФИФА бұл қадамды футболды дамытуға қосымша қаржы тартудың жолы ретінде түсіндіреді. Ұйымның есебінше, жоба жүзеге асса, алдағы төрт жылда футбол инфрақұрылымы мен даму бағдарламаларына 10 миллиард доллардан астам инвестиция бағыттауға мүмкіндік туады.
Алайда УЕФА бұл бастама футболдың дәстүрлі басқару жүйесіне қауіп төндіреді деп есептейді.
УЕФА неге қарсы?
Еуропалық футбол қауымдастықтарының пікірінше, әлем чемпионаты – жай ғана коммерциялық жоба емес. Бұл – ондаған жылдар бойы ұлттық құрамалар, ойыншылар мен жанкүйерлер қалыптастырған жаһандық спорттық мұра.
Сондықтан УЕФА әлем чемпионатының коммерциялық құқықтарын жеке инвесторлардың ықпалына беру футболдың басты құндылықтарына қайшы келеді деп санайды.
Ұйымның мәлімдеуінше, егер ФИФА бұл жоспардан бас тартпаса, УЕФА құрамындағы ұлттық құрамалар ФИФА ұйымдастыратын турнирлерге қатыспайды.
Қазақстанның ұстанымы нені білдіреді?
Қазақстан 2002 жылдан бері УЕФА мүшесі болғандықтан, ұйымның ортақ шешімдерін қолдайды. Сондықтан Қазақстан футбол федерациясының ұстанымы жеке саяси шешімнен гөрі УЕФА аясындағы бірыңғай ұстанымның бір бөлігі саналады.
Бұл Қазақстанның әлем чемпионатына қатысудан біржола бас тартқаны дегенді білдірмейді. Әзірге сөз ықтимал бойкот туралы ғана болып отыр. Егер ФИФА мен УЕФА келісімге келсе немесе ұсынылған модель өзгерсе, мәселе қайта қаралуы мүмкін.
Коммерция мен дәстүрдің тартысы
Соңғы жылдары әлемдік спортта коммерцияның ықпалы айтарлықтай артты. Телехабар тарату құқықтары, демеушілік келісімдер, цифрлық платформалар мен инвестициялық қорлар спорт индустриясының негізгі табыс көзіне айналды.
ФИФА да осы өзгерістерге бейімделуге тырысып отыр. Ұйым жаңа қаржы көздері футболдың дамуына, инфрақұрылымды жақсартуға және ұлттық федерацияларды қолдауға мүмкіндік береді деп есептейді.
Ал УЕФА мұндай тәсіл ұзақ мерзімде инвесторлардың коммерциялық мүддесі спорттық қағидаттардан басым түсуі мүмкін деген қауіп айтады. Егер турнирлер инвестициялық активке айналса, болашақта күнтізбе, формат немесе коммерциялық саясат спорттан бұрын бизнес талаптарына бейімделуі ықтимал.
Бұл жанжал әлем футболына қалай әсер етуі мүмкін?
Егер тараптар мәмілеге келе алмаса, халықаралық футбол бірнеше маңызды мәселеге тап болуы мүмкін.
Біріншіден, әлем чемпионатының іріктеу кезеңдеріне қатысты белгісіздік туындайды.
Екіншіден, әлемдегі ең мықты құрамалардың басым бөлігі өнер көрсететін еуропалық командалардың қатыспауы турнирдің беделіне айтарлықтай әсер етеді.
Үшіншіден, ФИФА мен УЕФА арасындағы басқару дағдарысы халықаралық футболдағы күштердің арақатынасын қайта қарауға алып келуі мүмкін.
Сонымен қатар соңғы шешім ФИФА конгресінде қабылданады. Ұйым құрамында 211 ұлттық федерация бар, ал Азия мен Африка елдерінің дауысы жалпы дауыс беруде айтарлықтай салмаққа ие.
Қазақстан футболына әсері қандай?
Қазіргі таңда Қазақстан үшін ешқандай тікелей спорттық шектеу немесе санкция енгізілген жоқ. Ұлттық құрама халықаралық жарыстарға дайындық жұмыстарын жалғастырып жатыр.
Дегенмен егер ФИФА мен УЕФА арасындағы текетірес ұзаққа созылып, бойкот туралы шешім күшіне енсе, бұл Қазақстан құрамасының әлем чемпионаты іріктеу кезеңдеріне қатысу мүмкіндігіне әсер етуі ықтимал.
Сондықтан бұл мәселе тек еуропалық футболға ғана емес, УЕФА құрамындағы Қазақстан үшін де стратегиялық маңызға ие.
ФИФА мен УЕФА арасындағы келіспеушілік – әлемдік футболдың болашақ даму бағыты туралы пікірталас. Бір тарап қаржы тарту арқылы спортты жаңа деңгейге көтеруді көздесе, екінші тарап футболдың тәуелсіздігі мен дәстүрлі басқару қағидаттарын сақтауды маңызды деп санайды.
Қазақстан УЕФА мүшесі ретінде ұйымның ортақ ұстанымын қолдап отыр. Дегенмен бұл даудың қалай аяқталатыны ФИФА конгресіндегі шешімдерге және екі ұйым арасындағы келіссөздердің нәтижесіне байланысты болады. Әлемдік футболдағы бұл текетірес спорт индустриясының болашағына әсер ететін маңызды кезеңдердің бірі болуы мүмкін.
