Қазақстанда экологиялық туризмді дамыту мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының біріне айналып келеді. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың кеңеюі, келушілер санының өсуі және жаңа инфрақұрылымдық жобалардың іске асуы бұл саланың стратегиялық маңызын арттырып отыр. Дегенмен, саланың даму динамикасы мен инфрақұрылым сапасы арасында алшақтық сақталып отыр.
Елімізде ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жалпы көлемі 30,9 млн гектарды құрайды. Бұл – Орталық Азия өңіріндегі ең ірі экологиялық қорлардың бірі.
Мемлекеттік ұлттық табиғи парктер аумағында 179 туристік маршрут пен 42 соқпақ жол жұмыс істейді.
Соңғы жылдары келушілер саны айтарлықтай өсіп, 2023 жылғы 2,4 млн адамнан 2025 жылы 3,7 млн адамға дейін жетті. Бұл көрсеткіш экотуризмге деген сұраныстың тұрақты түрде артып келе жатқанын айғақтайды.
Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаевтың мәліметінше, қазіргі таңда ұлттық парктерде жалпы көлемі 16 млрд теңгеге дейінгі инвестицияны қамтитын экотуризм жобалары жүзеге асырылуда.
Негізгі жұмыстар Іле-Алатауы, «Алтын-Емел» және «Шарын» ұлттық парктерінде жүргізіліп жатыр.
«Таза туризм» бағдарламасы аясында ақпараттық баннерлер орнату, қалдықтарды бөлек жинау инфрақұрылымын дамыту, қайта өңделген пластиктен жасалған экологиялық жабдықтар мен биологиялық ыдырайтын пакеттерді енгізу көзделген. Бұл шаралар туристік мәдениетті экологиялық жауапкершілікпен ұштастыруға бағытталған.
Саладағы маңызды бағыттардың бірі – цифрландыру. Қазіргі уақытта ұлттық парктер банктік сервистер арқылы онлайн төлем жүйесіне қосылған.
Сонымен қатар, ресми сайттарда QR-код арқылы төлем жасау мүмкіндігі енгізілген. Бес ұлттық паркте бақылау-өткізу пункттері автоматтандырылып, келушілер ағыны мен қаржылық түсімдерді есепке алудың ашықтығы арттырылды. Бұл туристер үшін қолайлы жағдай жасап қана қоймай, басқару тиімділігін де күшейтеді.
Премьер-министр Олжас Бектенов экотуризмді тек табиғатты қорғау құралы емес, экономикалық өсімнің маңызды драйвері ретінде қарастыру қажеттігін атап өтті.
Оның айтуынша, экологиялық туризм – әлемдегі ең қарқынды дамып келе жатқан салалардың бірі. Сарапшылардың болжамы бойынша, 2034 жылға қарай жаһандық экотуризм нарығы 660 млрд доллардан асуы мүмкін.
Қазақстан бұл нарықта айтарлықтай әлеуетке ие, әсіресе Шарын шатқалы, Көлсай көлдері, Алтын-Емел және Іле-Алатауы сияқты бірегей табиғи нысандардың арқасында.
Сонымен бірге Үкімет басшысы ұлттық парктердегі инфрақұрылымның даму қарқынын сынға алды. Оның айтуынша, Іле-Алатауы, Алтын-Емел және Шарын парктерін абаттандыру бойынша жұмыстар бірнеше жыл бұрын басталғанымен, айтарлықтай ілгерілеу байқалмайды. Осыған байланысты ірі бизнесті тарту, бірыңғай дизайн-код енгізу және нақты жұмыс кестесін бекіту тапсырылды.
Экология және табиғи ресурстар министрлігіне ерекше қорғалатын аумақтарда ластанудың алдын алу шараларын күшейту, қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру және туристік қызметтен түсетін кірістерді инфрақұрылымды дамытуға бағыттау міндеті жүктелді. Бұл шешімдер экотуризмді тек келушілер ағынын арттырумен шектемей, оның сапалы әрі тұрақты жүйе ретінде қалыптасуына ықпал етуі тиіс.
Жалпы алғанда, Қазақстанда экотуризмді дамытуға қажетті табиғи ресурстар мен сұраныс бар. Алайда негізгі сын-қатер – инфрақұрылымның баяу жаңаруы мен басқару жүйесінің бірізділігінің жеткіліксіздігі. Сондықтан алдағы кезеңде саланың табысы тек туристер санымен емес, табиғи аумақтардың сақталуы мен сапалы қызмет көрсету деңгейімен өлшенетін болады.
