Жөке балы: пайдасы қандай және оны қалай таңдау керек

Жөке балы – хош иісі мен жұмсақ гүл дәмі арқылы көпшілікке танылған табиғи өнімдердің бірі. Оны жұртшылық көбіне суық тигенде шайға қосып ішеді. Алайда жөке балының пайдасы мұнымен ғана шектеле ме? Оның құрамында қандай заттар бар, ағзаға қалай әсер етеді және кімдерге тұтынуға болмайды?

Жөке балы қалай алынады?

Жөке балы аралардың гүлдеп тұрған жөке ағаштарынан жинаған шырынынан өндіріледі. Жөкенің гүлдеу кезеңі ұзаққа созылмайтындықтан, таза, бір ғана өсімдіктен алынған балды кездестіру оңай емес. Өйткені жөке гүлдеген уақытта маңайдағы өзге өсімдіктер де гүлдеп тұруы мүмкін. Сондықтан аралар жинаған балдың құрамында бірнеше өсімдіктің шырыны араласуы ықтимал.

Балдың түсіне немесе иісіне қарап, оны бірден жөке балы деп тану дұрыс емес. Өнімнің дәмі мен қасиеті оның қандай өсімдіктерден жиналғанына байланысты. Ал табиғи ортада жиналған балдың құрамы тек бір ғана өсімдік шырынынан тұрмайды.

Жаңа ғана ұяшықтан алынған бал сұйық болуы мүмкін. Уақыт өте келе ол қоюланып, қант кристалдары түзіледі. Бірақ бұл өнімнің сапасыз екенін білдірмейді.

Жөке балының құрамында не бар?

Балдың негізгі бөлігін көмірсулар, әсіресе глюкоза мен фруктоза құрайды. Сондықтан табиғи балдың да калориясы жоғары екенін ескерген жөн. Оның құрамында аз мөлшерде органикалық қышқылдар, минералдар және биологиялық белсенді қосылыстар да кездеседі.

Сонымен қатар балдың құрамынан полифенолдар мен антиоксиданттық белсенділігі бар өзге де заттарды табуға болады. Алайда олардың мөлшері балдың сорты мен шыққан тегіне қарай өзгеріп отырады.

Кейде балды дәрумендердің мол көзі ретінде сипаттайды. Бірақ оны дәруменге бай өнім деп қабылдау дұрыс емес: құрамындағы дәрумендердің мөлшері, әдетте, өте аз.

Жөке балының қандай пайдасы бар?

Жөке балы көбіне суық тию кезінде қолданылады. Әсіресе жөтел мазалағанда шайға немесе жылы сусынға аздап қосып ішу – кең тараған әдет. Бал вирустарды жоймайды және дәрі-дәрмектің орнын баспайды. Дегенмен аз мөлшерде тұтыну тамақтың жыбырлауын басып, жөтелді жеңілдетуге көмектесуі мүмкін. Бұл әсер ересектер мен бір жастан асқан балаларда байқалуы ықтимал.

Яғни суық тигенде балды ауру белгілерін жеңілдетуге көмектесетін қосымша өнім ретінде қарастыруға болады. Бірақ оны вирусқа қарсы дәрі немесе инфекцияның асқынуына жол бермейтін ем деп қабылдауға болмайды.

Балдың антиоксиданттық және микробтарға қарсы қасиеттері де бар. Алайда бұл әсер өнімнің нақты құрамына байланысты. Сондықтан дәл жөке балының қабыну ауруларын емдеп, иммунитетті ерекше күшейтетіні туралы тұжырым расталмаған.

Жөке балының жүйкені тыныштандырып, ұйқыны жақсартатыны туралы пікір де жиі айтылады. Дегенмен мұны медициналық тұрғыдан дәлелденген қасиет деп санауға болмайды. Ұйықтар алдында бал қосылған жылы сусын ішу адамды босаңсытып, кешкі демалыстың бір бөлігіне айналуы мүмкін. Бірақ оны ұйқысыздықты емдейтін құрал ретінде қолдану дұрыс емес.

Жөке балын қалай тұтынған жөн?

Жөке балының дәмі мен хош иісі оны түрлі тағамға қосуға мүмкіндік береді. Оны бәліш пен тоқаш пісіруге, ботқаға, сүзбеге, табиғи йогуртқа және десерттерге пайдалануға болады. Сондай-ақ шайға немесе сүтке қосып ішуге де қолайлы.

Бірақ балдың бойындағы барлық пайдалы затты сақтау үшін оны міндетті түрде қайнаған суға қосуға болмайды. Жоғары температура оның құрамындағы кейбір сезімтал қосылыстарға әсер етеді. Дегенмен қыздырылған бал «уға айналады» деген түсінік – ғылыми негізі жоқ миф.

Күнделікті ас мәзірінде балды аз мөлшерде тұтынған дұрыс. Өйткені ол да ағзаға түсетін бос қанттың бір көзі. Сондықтан оны шектен тыс пайдаланбаған жөн.

Балды кімдерге жеуге болмайды?

Бал тұтынуға қатысты негізгі шектеулер оның құрамындағы қант пен жеке аллергиялық реакцияларға байланысты.

Қант диабеті бар адамдарға балды мүлде тұтынуға болмайды деу дұрыс емес. Алайда оның мөлшерін күнделікті көмірсу есебіне қосып, емдеуші дәрігермен келісу қажет.

Ал бір жасқа толмаған сәбилерге бал беруге қатаң тыйым салынады. Себебі оның құрамында нәрестелерде ботулизм ауруын тудыруы мүмкін бактерия споралары кездесуі ықтимал.

Сонымен қатар балдың табиғилығы оны шектеусіз жеуге болады дегенді білдірмейді. Оның құрамында қант пен калория көп. Ал балға немесе оның жекелеген құрамдастарына аллергиясы бар адамдар бұл өнімнен бас тартуы керек.

Жөке балын таңдағанда нені ескерген жөн?

Бал сатып аларда ең алдымен өндірушісіне, өнімнің құрамына және сатылу жағдайына назар аударған дұрыс. Егер құтының сыртында «таза жөке балы» немесе «бір гүлді жөке балы» деп жазылса, оның шыққан тегі тиісті құжаттармен расталуы керек. Тек жапсырмадағы жазуға қарап, өнімнің нақты құрамын анықтау мүмкін емес.

Балдың түсі мен қоюлығына қарап та сапасына біржақты баға беруге болмайды. Оның кристалдануы – табиғи үдеріс. Ал балдың қаншалықты жылдам қоюланатыны құрамына және сақталу жағдайына байланысты.

Өнімді қақпағы тығыз жабылатын ыдыста, құрғақ әрі күн сәулесі тікелей түспейтін жерде сақтаған жөн. Сондай-ақ оны өткір иісі бар тағамдардың жанына қоймаған дұрыс. Өйткені бал айналасындағы иістерді бойына сіңіруі мүмкін.

Жөке балы – ем емес, дастарқанға қосылатын табиғи дәм

Жөке балы ең алдымен өзіне тән хош иісімен, жұмсақ гүл дәмімен және түрлі тағамға жарамдылығымен бағаланады. Құрамында көмірсулар, полифенолдар және басқа да қосылыстар болғанымен, тағамдық құндылығы жағынан ол ең алдымен тәтті өнім саналады.

Оны аз мөлшерде күнделікті ас мәзіріне қосуға болады. Ал суық тигенде ересектер мен бір жастан асқан балалардың жөтелін жеңілдетуге көмектесуі мүмкін. Дегенмен балды дәрі-дәрмектің орнына қолдануға, шамадан тыс тұтынуға немесе иммунитетті емдейтін ерекше құрал деп қабылдауға болмайды.