Жер тарихындағы ең ірі апаттардың қайталану циклі табылды

Жердегі ең ірі геологиялық апаттар белгілі бір мерзіммен қайталануы мүмкін. Соңғы 260 миллион жылдағы деректерді зерттеген ғалымдар жаппай жойылулар, алып жанартаулардың атқылауы және өзге де ауқымды оқиғалардың шамамен 27,5 миллион жылдық циклге бағынатынын анықтады.

lifehacker басылымында жарияланған зерттеу жаңа қазба жұмыстарына емес, бұрыннан жиналған геологиялық мәліметтерді қайта саралауға негізделген. Ғалымдар жаңартылған геологиялық уақыт шкалалары мен заманауи статистикалық әдістерді пайдаланып, барлығы 89 ірі оқиғаны зерттеген. Олардың қатарында теңіздегі жаппай жойылулар, алып базальт жыныстарының төгілуі, теңіз деңгейінің өзгеруі, құрлықтағы төрт аяқты жануарлардың жойылуы, мұхит түбінің кеңею жылдамдығының ауытқуы және литосфералық тақталардың ортасынан тыс жанартаулық белсенділіктің күшеюі бар.

Талдау нәтижесі бұл құбылыстардың басым бөлігі шамамен 27,5 миллион жылдық циклге сәйкес келетінін көрсетті. Сонымен қатар зерттеуші ұзақтығы 8,9 миллион жыл болатын әлсіздеу мерзімділікті де байқаған.

Сонымен бірге зерттеу авторы бір апат екіншісіне тікелей себеп болады деп есептемейді. Оның пікірінше, әртүрлі геологиялық процестер Жер қойнауында ондаған миллион жыл бойы әсер ететін ортақ механизмге бір мезгілде жауап беруі мүмкін.

Бұған не себеп болуы мүмкін?

Ықтимал түсіндірмелердің бірі Жер мантиясындағы конвекциялық ағындармен байланысты. Планетаның терең қабаттарындағы заттардың баяу қозғалысы жанартаулық белсенділікке, литосфералық тақталардың қозғалысына, тау түзілуіне және басқа да ауқымды геологиялық процестерге ықпал етуі мүмкін. Бұл жүйелер өзара тығыз байланысты болғандықтан, жер қойнауындағы өзгерістер уақыт өте келе мұхиттарға, климатқа және тіршілік әлеміне әсер етуі ықтимал.

Тағы бір гипотеза бойынша, Жер орбитасының ұзақ мерзімді өзгерістері климат пен теңіз деңгейіне ықпал етеді. Су, мұз және шөгінді жыныстар массасының қайта бөлінуі жер қыртысы мен жоғарғы мантиядағы кернеуді өзгертіп, тектоникалық және жанартаулық белсенділікті жанама түрде күшейтуі мүмкін.

Рампино сондай-ақ ғарыштық факторларды да қарастырған. Бір болжамға сәйкес, Күн жүйесі Құс жолы галактикасының ортасын айналып жүргенде оның жазықтығын мезгіл-мезгіл кесіп өтеді. Осындай кезеңдер Жердегі ең ірі геологиялық өзгерістермен сәйкес келуі мүмкін. Кейбір ғалымдардың пікірінше, бұл кезде Оорт бұлтындағы нысандардың қозғалысы бұзылып, Жерге ірі астероидтардың құлау ықтималдығы артады.

Ең даулы болжамдардың бірі қараңғы материямен байланысты. Егер галактика жазықтығында оның тығыздығы шынымен жоғары болса, оның аз ғана бөлігі Жердің тартылыс күшімен ұсталып, планетаның қойнауында қосымша жылу бөлуі мүмкін. Алайда бұл механизмді растайтын тікелей ғылыми дәлелдер әзірге жоқ.

Әзірге нақты дәлелденген жоқ

Зерттеу авторы Майкл Рампино бұл болжамдардың қазіргі геологиядағы негізгі көзқарасқа әлі толық енбегенін атап өтті. Дегенмен олар Жердегі ірі геологиялық оқиғалардың өзара байланысын, олардың мерзімді сипатын және ғарыштық факторлармен байланысын түсіндіретін жаңа ғылыми тұжырымдаманың бастамасы болуы мүмкін.

Сонымен қатар ғалым мәселе әлі де ашық екенін ескертеді. Өйткені геологиялық шежіре толық емес, ежелгі оқиғалардың жасы үлкен қателікпен анықталуы мүмкін, ал жаңа деректер жиналған сайын бүгін байқалған статистикалық заңдылықтар өзгеруі ықтимал. Сондықтан 27,5 миллион жылдық циклдің бар-жоғын болашақ зерттеулер растауы немесе жоққа шығаруы тиіс. Егер бұл заңдылық дәлелденсе, Жер тарихындағы ең ірі апаттардың себептері туралы ғылыми түсінік айтарлықтай өзгеруі мүмкін.