Жемістер неге жанжал шығарып жүр? TikTok-ты жаулаған ЖИ-драмалардың қаупі

Бүгінде TikTok-та миллиондаған адам жемістер мен көкөністер туралы ЖИ-сериалдарды үзбей көреді. Құлпынайдың опасыздығы, баклажаннан туған бала, мангоның махаббат іздеуі – бәрі абсурд әрі күлкілі көрінеді. Бірақ сарапшылар мұндай контенттің астарында жай әзілден әлдеқайда күрделі мәселе жатқанын айтады, деп хабарлайды El.kz  интернет порталы.

TikTok-ты жаулаған нейрожемістер

Тренд 2026 жылдың ақпан айында басталды. Алғашқы видеолардың бірінде құлпынай әйел күйеуіне опасыздық жасап, шоколадтан жүкті болады. Кейін шоколад түсті құлпынай бала дүниеге келгенде, күйеуі үлкен жанжал шығарады. Қарапайым әрі абсурд сюжетке қарамастан, ролик миллиондаған қаралым жинап, әлеуметтік желіде мемге айналды.

Осыдан кейін нейродрамалар қарша борай бастады. Бірінде жемістер махаббат үшбұрышына түссе, енді бірінде көкөністер бір-бірінен кек алып жүреді. Тіпті танымал телешоулар мен сериалдардың ЖИ-нұсқалары да пайда болды. Соның бірі – Fruit Love Island. Бұл жоба британиялық Love Island шоуының пародиясы ретінде жасалған. Онда жеміс-кейіпкерлер махаббат іздеп, көрермендер кімнің жобадан кететінін дауыс беру арқылы шешеді.

Кейін тренд тіпті шектен шығып, басты рөлге шұжықтар, ас құралдары, тұрмыстық техника, презервативтер секілді заттар да қосылды.

Неге адамдар мұндай видеоларды тоқтамай көреді?

Мұндай контенттің танымал болуын сарапшылар бірнеше фактормен түсіндіреді. Біріншіден, адамдарға драма ұнайды. Махаббат, қызғаныш, опасыздық, кек алу секілді эмоциялар ғасырлар бойы көрермен назарын тартып келеді. Айырмашылығы – қазір бұл оқиғаларды адамдар емес, антропоморфты жемістер ойнайды.

Екіншіден, мұнда қазіргі интернет мәдениетіне тән «брейнрот» элементі бар. Яғни логикадан гөрі абсурдқа құрылған, тез тұтынылатын контент. Көрермен миын ауыртпайды, бірақ эмоция береді. Бірнеше секундтық роликтер тез ауысып отырады, сюжет қарқынды дамиды, сондықтан адам келесі бөлімді автоматты түрде қарай береді.

Үшіншіден, мұндай видеолар шынайы өмірден уақытша қашуға мүмкіндік береді. Сарапшылар мұны эскапизм деп атайды. Адам күнделікті стресс, жағымсыз жаңалықтар мен уайымнан шаршағанда, ми жеңіл әрі эмоцияға толы контент іздейді. Нейродрамалар дәл осы қажеттілікті қанағаттандырып отыр.

Күлкілі көрінгенімен, зияны көп

Алайда мамандар ЖИ-драмалардың зиянсыз еместігін айтады. Себебі мұндай видеоларда әйел образдары көбіне ескі стереотиптер негізінде беріледі. Әйел кейіпкерлер жиі опасыз, айлакер, қызғаншақ немесе отбасы бұзушы ретінде көрсетіледі. Ал ер кейіпкерлер «жақсы, бірақ алданып қалған» адам бейнесінде көрінеді.

Зерттеушілер пікірінше, мұндай сюжеттер интернеттегі мизогин көзқарастарды қалыпты нәрсе ретінде көрсетеді. Оның үстіне бәрі әзіл мен абсурд формасында берілгендіктен, көрермен мұны байқай бермейді. Бірақ миллиондаған адам күн сайын осындай контент көргенде, белгілі бір стереотиптер санада біртіндеп қалыптаса бастайды.

Мәселен, Fruit Love Island секілді жобаларда әйел-жемістердің сыртқы келбетіне ерекше мән беріліп, олар ер кейіпкерлердің назарын алу үшін өзара күреседі. Сарапшылар мұны реалити-шоулардағы токсик қарым-қатынастың ЖИ арқылы күшейтілген нұсқасы деп бағалайды.

Жасанды интеллект арзан контент өндіруде

Бастапқыда жасанды интеллект адамның уақытын үнемдеп, шығармашылыққа көмектесетін құрал ретінде қарастырылған еді. Бірақ қазір нейрожелілердің үлкен бөлігі қаралым жинайтын арзан контент өндіруге жұмсалып жатыр.

Әрине, жемістер туралы ЖИ-сериалдар дипфейк немесе интернеттегі кибербуллинг сияқты қауіпті емес болып көрінуі мүмкін. Бірақ мәселе олардың ауқымында. Миллиондаған аудиториясы бар тренд адамдардың эмоциясына ғана емес, көзқарасына да әсер етеді.

Сондықтан нейродрамаларға жай күлкілі мем ретінде қарау жеткіліксіз. Олар интернет мәдениетінің бүгінгі бағытын, алгоритмдердің қалай жұмыс істейтінін және аудиторияны қандай контент оңай баурап алатынын көрсететін жаңа құбылысқа айналып отыр.

Қазақ аудиториясы қалай қабылдады?

Жемістер туралы ЖИ-драмалар қазақ аудиториясының да назарынан тыс қалған жоқ. Әлеуметтік желі қолданушылары бұл трендті әртүрлі қабылдады. Бірі абсурд сюжеттерге күліп, мем ретінде қараса, енді бірі оны контент жасау мен жарнаманың жаңа тәсіліне айналдырып үлгерді.

Әсіресе жеміс-жидек сататын дүкендер мен шағын кәсіп иелері осы форматты белсенді пайдаланды. Олар құлпынай, банан немесе мангоның «жанжалды өмірі» туралы қысқа видеолар түсіріп, соның көмегімен өнімін жарнамалай бастады. Кейбір роликтерде жемістер бір-бірімен ұрысып жатса, енді бірінде «күйеуі тастап кеткен» апельсин жеңілдікпен сатылымға шығарылады. Мұндай креативті жарнамалар TikTok пен Instagram-да тез тарап, қаралым жинады. Себебі көрермендерге дәстүрлі жарнамадан гөрі әзіл мен драма аралас қысқа видеолар қызығырақ болды.

Сонымен қатар қазақ аудиториясы бұл трендті жергілікті мәдениетке бейімдеп те кетті. Кейбір қолданушылар нейрожемістерге қазақы диалог қосып, ауыл өмірі немесе келін мен ене тақырыбындағы әзілдермен байланыстырып шығарды. Осылайша әлемдік тренд қазақы интернет мәдениетінің бір бөлігіне айнала бастады.

Алайда бәрі бірдей мұндай контентті қолдай бермейді. Әлеуметтік желіде «қазақ ешқашан асты бұлай мазақ етпеген», «тамаққа құрметпен қарау керек» деген пікірлер де жиі жазылды. Кейбір қолданушылар жемістерді адамға айналдырып, оларды жанжал мен опасыздықтың кейіпкері ету қазақы танымға жат екенін айтты. Өйткені қазақ мәдениетінде ас – қасиетті ұғым. «Асты қорлама», «нанды баспа» деген түсінікпен өскен қоғам үшін тамақты әзіл нысанына айналдыру ерсі көрінетіндер де бар.

Осылайша ЖИ-жемістер тренді қазақ аудиториясында да екіұшты реакция тудырды: бір тарап оны жай көңіл көтеретін заманауи мем деп қабылдаса, екіншілері мұндай контенттің мәдени және тәрбиелік салдары туралы ойлана бастады.