Жұмыс – тек табыс табудың құралы ғана емес. Ол – адамның өзін табуына, қоғаммен байланыс орнатуына, ішкі сенімін қалыптастыруына әсер ететін маңызды орта. Психологтар айтуынша, еңбек – отбасы мен мектептен кейінгі ең үлкен социализация алаңы.
Еңбек адамды қалай шыңдайды?
Адамның өзін-өзі тануы мен бағалауы көбіне қоғаммен қарым-қатынасы арқылы қалыптасады. Балалық шақта бұл рөлді отбасы мен мектеп атқарса, есейгенде оның орнын жұмыс басады. Күнделікті әріптестермен араласу, ортақ міндеттерді орындау – адамның коммуникация дағдыларын жетілдіріп, түрлі ортаға бейімделуіне ықпал етеді.
Жұмыс барысында адам тек кәсіби қабілетін емес, сонымен қатар жауапкершілік, тәртіп, ынтымақтастық сияқты қасиеттерін дамытады. Әр түрлі адамдармен тіл табысу, ортақ шешімге келу – жеке тұлғаның өсуіне тікелей әсер етеді.
Ортақ іс адамды ашады
Адамның шынайы болмысы көбіне нақты әрекет үстінде көрінеді. Күнделікті әңгіме мен пікір алмасудан гөрі, ортақ істі бірге атқару кезінде адамның қандай екені айқын байқалады.
Мысалы, бір топ адам бірге қиындықты еңсеріп, нақты міндетті орындағанда, олардың бір-бірімен қарым-қатынасы мүлде өзгеше деңгейге көтеріледі. Бұл жағдайда сөз емес, іс маңызды. Кімнің көмектесетіні, кімнің жауапкершілік алатыны, кімнің кедергі келтіретіні анық көрінеді.
Осындай процестер арқылы адам өзін де, өзгені де жақсырақ тани бастайды. Сонымен қатар, еңбек барысында қалыптасқан тәртіп, әдеп, өзара құрмет сияқты құндылықтар күшейе түседі.
Ортақ жұмыста әр адамның жауапкершілігі, бастамашылдығы, оның ұжымдағы орны қандай екені анықталады. Осылайша адам өз мүмкіндігін нақты әрекет арқылы бағалап, қай деңгейде тұрғанын түсінеді.
Бұл – сырттан берілетін баға емес, нақты нәтижеге негізделген кері байланыс. Яғни адам өзін шынайы бағалауға, әлсіз және күшті тұстарын көруге мүмкіндік алады.
Жұмыс – жаңа қарым-қатынастар алаңы
Жұмыс орнындағы қарым-қатынас тек ресми шеңберде қалмайды. Көп жағдайда әріптестер адамның өміріндегі ең жақын адамдардың біріне айналады.
Өйткені ортақ іс адамдарды жақындастырады. Бірге қиындықты еңсеру, бір-бірін түрлі жағдайда көру – сенім қалыптастырады. Осы тұрғыдан алғанда, жұмыс ортасы – жаңа достықтардың бастау алатын орны.
Кейде өмірдегі түрлі жағдайларға байланысты адам бұрынғы ортасынан алыстап қалуы мүмкін. Осындай кезде жұмыс орнындағы адамдар жаңа жақын қарым-қатынастың негізіне айналады.
Әлеуметтік орта тек жұмыста қалыптаспайды
Жұмыс – маңызды фактор болғанымен, социализация тек онымен шектелмейді. Адам қоғаммен байланысын басқа да жолдар арқылы дамыта алады.
Мысалы, еріктілік қызмет, түрлі клубтар, оқу, шығармашылық жұмыс немесе спорт, бәрі де әлеуметтік орта қалыптастыратын алаң. Ең бастысы – адамның өзі үшін маңызды іс табуы және сол ортада басқа адамдармен байланыс орнатуы.
Яғни социализация үшін міндетті түрде жұмыс істеу шарт емес. Бірақ қоғаммен байланыс үзілмеуі керек.
Қашықтан жұмыс: байланыс үзіле ме?
Соңғы жылдары қашықтан жұмыс істеу кеңінен тарап келеді. Бұл форматта адамдардың бетпе-бет араласуы азайғанымен, байланыс толық үзілген жоқ.
Онлайн кездесулер, чаттар, түрлі платформалар арқылы адамдар бұрынғыдай пікір алмасып, бірлесіп жұмыс істеп келеді. Кей жағдайда бұл формат тіпті ыңғайлырақ болуы мүмкін.
Әсіресе, көпшілік ортада өзін жайсыз сезінетін адамдар үшін қашықтан жұмыс істеген қолайлы. Дегенмен офлайн форматтың да өз артықшылығы бар. Уақытында келу, өзін ұстау, қоғам талаптарына сай болу – бәрі адамды тәртіпке үйретеді.
Қарым-қатынас жетіспесе не істеу керек?
Егер жұмыста қарым-қатынас аз болса, оны өзіңіз де қалыптастыра аласыз. Мысалы:
– әріптестермен бейресми кездесулер ұйымдастыру;
– кәсіби тренингтер мен іс-шараларға қатысу;
– түрлі клубтар мен қауымдастықтарға қосылу;
– ортақ түскі ас ішу немесе жұмыстан тыс кездесу;
– әлеуметтік желі арқылы байланыс орнату.
Сонымен қатар, адам өз қызығушылығын тауып, соған сәйкес орта іздеуі маңызды. Қазіргі уақытта түрлі клубтар мен қауымдастықтар көп, олар жаңа таныстықтарға жол ашады.