Зейнетақы қорындағы ақшаны енді өзіңіз басқара аласыз

Қазақстанның зейнетақы жүйесінде маңызды өзгеріс орын алмақ. Сенат мақұлдаған жаңа заңға сәйкес, енді азаматтар өздерінің зейнетақы жинақтарының 100 пайызын жеке басқарушы инвестициялық компанияларға сеніп тапсыра алады. Бұған дейін мұндай мүмкіндік жинақтың тек 50 пайызына ғана қатысты болған еді. Бұл туралы Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов мәлімдеді.

Бұл өзгеріс азаматтардың қаржылық еркіндігін кеңейтіп қана қоймай, инвестициялық нарықтағы бәсекелестікті күшейтуге бағытталған маңызды қадам ретінде бағалануда.

Қазіргі жүйе қалай жұмыс істейді?

Бүгінде міндетті зейнетақы жарналарының басым бөлігін Ұлттық банк инвестициялайды. Бұл қаражат негізінен мемлекеттік бағалы қағаздарға және тәуекелі төмен қаржы құралдарына орналастырылады. Мұндай тәсіл қаражаттың сақталуын қамтамасыз еткенімен, инвестициялық табыстың жоғары болуына әрдайым мүмкіндік бере бермейді.

Асхат Аймағамбетовтың пікірінше, Ұлттық банктің басты басымдығы – қаржының қауіпсіздігін сақтау. Сондықтан оның инвестициялық стратегиясы консервативті сипатқа ие.

Жаңа мүмкіндік қандай өзгеріс әкеледі?

Заңның басты жаңалығы – азаматтарға таңдау еркіндігін беру. Енді әрбір салымшы өз қаражатын Ұлттық банктің басқаруында қалдыруға немесе толық көлемде лицензияланған жеке инвестициялық басқарушы компанияларға сеніп тапсыруға құқылы.

Бұл өзгеріс бірнеше маңызды мүмкіндік береді:

• инвестициялық стратегияны өз қалауынша таңдау;
• тәуекел деңгейіне қарай қаражатты әртүрлі портфельдерге бөлу;
• жоғары инвестициялық табысқа қол жеткізу мүмкіндігін арттыру;
• басқарушы компаниялар арасындағы бәсекелестіктің күшеюі арқылы қызмет сапасының жақсаруы.

Мысалы жинағында 5 миллион теңгесі бар азамат оның бір бөлігін жоғары табысты, бірақ тәуекелі жоғары инвестициялық құралдарға, екінші бөлігін орташа тәуекелді активтерге, ал қалғанын тұрақты әрі қауіпсіз қаржы құралдарына орналастыра алады. Бұл халықаралық тәжірибеде кеңінен қолданылатын инвестициялық әртараптандыру қағидатына сәйкес келеді, – дейді депутат.

Экономикалық тұрғыдан алғанда, бірнеше басқарушы компанияның нарыққа шығуы инвестициялық қызмет сапасын арттыруы мүмкін. Компаниялар жоғары табыс көрсетуге, тиімді стратегия ұсынуға және клиенттердің сенімін сақтауға мүдделі болады.

Дегенмен жоғары табыс әрдайым жоғары тәуекелмен қатар жүретінін ескерген жөн. Сондықтан азаматтар инвестициялық шешім қабылдамас бұрын басқарушы компаниялардың тәжірибесін, инвестициялық саясатын, тәуекел деңгейін және бұрынғы нәтижелерін мұқият зерделеуі қажет.

Қаражаттың қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі?

Жаңа заңдағы маңызды нормалардың бірі – басқарушы компаниялардың салымшы енгізген негізгі қаражаттың сақталуына кепілдік беруі. Сонымен қатар олардың қызметі Ұлттық банк пен уәкілетті мемлекеттік органдардың тұрақты бақылауында болады.

Бұл ретте кепілдік негізінен салынған бастапқы қаражатқа қатысты екенін, ал инвестициялық табыстың нарықтық жағдайға байланысты өзгеруі мүмкін екенін түсіну маңызды. Сондықтан инвестициялық кірістің көлемі алдын ала толық кепілдендірілмейді.

Зейнетақы жинағын толық көлемде басқару құқығын азаматтардың өзіне беру – Қазақстанның жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі маңызды реформалардың бірі. Бұл өзгеріс қаржы нарығындағы бәсекелестікті күшейтіп, инвестициялық мүмкіндіктерді кеңейтеді және азаматтардың қаржылық жауапкершілігін арттырады.

Сонымен бірге жаңа жүйенің тиімділігі азаматтардың қаржылық сауаттылығына, басқарушы компаниялардың кәсібилігіне және мемлекеттік бақылаудың сапасына тікелей байланысты болады. Егер осы үш фактор үйлесімді жұмыс істесе, реформа ұзақ мерзімді перспективада зейнетақы жинақтарының табыстылығын арттыруға және халықтың әл-ауқатын жақсартуға ықпал етуі мүмкін.