Шикізаттық экономикадан өз өндірісімізге дейін: жеті жылда Қазақстан өнеркәсібі қалай өзгерді?

Қазақстанда өнеркәсіпке, энергетикаға және инфрақұрылымға салынатын инвестициялар көлемі артып келеді. 2026 жылдың сегіз айында негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 17%-ға өсті. Ал соңғы жылдары елде жүздеген жаңа өндіріс орны ашылып, ондаған мың жұмыс орны құрылды.

Ranking.kz порталының мәліметінше, инвестициялық белсенділік экономиканың негізгі салаларының барлығын дерлік қамтып отыр. Компаниялар жаңа зауыттар салып, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғыртып, көлік және энергетикалық инфрақұрылымды дамытып жатыр. Қаражаттың едәуір бөлігі отандық өндірісті кеңейтуге және шикізатты ел ішінде өңдеуге бағытталуда.

Сонымен қатар баға өзгерісін ескере отырып есептелген инвестициялардың нақты өсімі 8,1%-ды құрады. Бұл инвестиция көлемінің артуы жобалар құнының өсуімен ғана емес, инвестициялық қызметтің нақты кеңеюімен де байланысты екенін көрсетеді.

Өнеркәсіпке ең көп инвестиция тартылуда

Қазақстанда өнеркәсіп секторы негізгі капиталға салынатын инвестициялардың басты бағыты болып қала береді. 2026 жылғы қаңтар-тамыз қорытындысы бойынша негізгі капиталға салынған барлық инвестицияның 40%-дан астамы осы сектордың үлесіне тиді.

Өнеркәсіп бағыттарының ішінде өңдеу өнеркәсібі ең үлкен үлеске ие болды. Бұл сектордағы кәсіпорындар 1,9 трлн теңге инвестиция тартты. Бұл ел экономикасына салынған барлық инвестицияның 14,1%-ына тең.

Тау-кен өнеркәсібіне де шамалас көлемде қаражат бағытталды. Бұл салаға салынған инвестиция көлемі 1,87 трлн теңгеге жетті.

Электр энергиясымен, газбен, бумен және ыстық сумен жабдықтауды қамтитын энергетика секторына 1,3 трлн теңге инвестиция салынды. Тағы 388,2 млрд теңге сумен жабдықтауға, қалдықтарды басқаруға және ластануды жоюға бағытталды.

Әсіресе өңдеу өнеркәсібіне салынатын инвестиция қарқынды өсіп келеді. Бұл саладағы нақты өсім 39,9%-ды құрады. Ал энергетика секторында бұл көрсеткіш одан да жоғары болып, 49,3%-ға жетті.

Мұндай динамика өндірістік қуаттарды кеңейтуге және энергетикалық инфрақұрылымды дамытуға бағытталған инвестициялардың артып келе жатқанын көрсетеді. Өнеркәсіп үшін бұл жаңа кәсіпорындар ашуға, жабдықтарды жаңғыртуға және өнім көлемін ұлғайтуға қосымша мүмкіндік береді.

Соңғы жылдары мыңнан астам зауыт пен өндіріс орны ашылды

Инвестициялар біртіндеп нақты жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарға айналуда. Ranking.kz келтірген мәліметтерге сәйкес, 2019-2026 жылдар аралығында Қазақстанда жалпы құны 8,7 трлн теңгені құрайтын 1 226 өнеркәсіптік жоба іске асырылды.

Жаңа өндірістердің іске қосылуы нәтижесінде 106,8 мың тұрақты жұмыс орны құрылды. Машина жасау, металлургия, мұнай-газ химиясы, тамақ өнеркәсібі және құрылыс материалдарын өндіру салаларында жаңа кәсіпорындар пайда болды.

Жобалардың басым бөлігі өңдеу өнеркәсібіне тиесілі. Бұл секторда жалпы инвестиция көлемі 6,1 трлн теңгеден асатын 1 072 бастама жүзеге асырылды.

Нәтижесінде 93,7 мың жұмыс орны ашылды. Жобалардың ең көп саны тамақ өнеркәсібіне тиесілі болды. Бұл салада 265 өндіріс орны іске қосылды.

Құрылыс материалдары өндірісінде тағы 242 жоба, машина жасау саласында 187 жоба және химия өнеркәсібінде 57 жоба жүзеге асырылды.

Бұл бағыттардың дамуы ел ішінде өндірілетін өнім көлемін арттыруға мүмкіндік береді. Мысалы, машина жасау саласының дамуы металдар мен қосалқы бөлшектерге деген сұранысты арттырса, құрылыс материалдарын өндіру тұрғын үй құрылысы мен инфрақұрылымдық жобаларды қажетті материалдармен қамтамасыз етеді.

Трактордан бастап автомобиль шиналарына дейін

Соңғы жылдары Қазақстанда бұрын едәуір көлемде шетелден сатып алынған өнімдерді шығаратын кәсіпорындар ашылды.

Шымкентте күштік трансформаторлар өндіретін Asia Trafo зауыты жұмысын бастады. Қостанай облысында «Кировец» тракторларын шығару жолға қойылды. Ал Қарағанды облысындағы QazTehna кәсіпорны автобустар, карьерлік және жол-құрылыс техникасын өндіреді.

Қызылорда облысында табақ шыны өндіру және өңдеумен айналысатын Orda Glass Ltd зауыты іске қосылды. Бұл құрылыс саласы үшін маңызды бағыт, өйткені құрылысқа қажетті материалдар тұрақты жеткізіліп тұруы керек.

Атырау облысында полипропилен өндіруге маманданған Kazakhstan Petrochemical Industries Inc. газ-химия кешені жұмыс істейді. Бұл материал қаптама, құбыр, тұрмыстық бұйымдар және автомобиль бөлшектерін өндіруде қолданылады.

Қарағанды облысында TengriTyresKZ автомобиль шиналарын өндіру жобасы да жүзеге асырылды.

Сонымен қатар Қазақстанда ферроқорытпа, арнайы кокс, шойын құймасы, күкірт қышқылы және мұнай-газ саласына арналған жабдықтар өндіретін кәсіпорындар дамып келеді. Құрамында алтыны бар кенді өңдеу және сорап-компрессорлық құбырлар өндіру қуаттары да кеңейтілуде.

Қазақстан автомобиль өндірісін кеңейтіп келеді

Өнеркәсіптің дамуының маңызды бағыттарының бірі — автомобиль жасау. 2025 жылы Алматыда Chery, Changan және Haval маркалы автомобильдерді шығаруға арналған Astana Motors Manufacturing Kazakhstan зауыты іске қосылды.

Кәсіпорында 3,6 мың жұмыс орны құрылды. Өндіріс бірнеше халықаралық брендтің автомобильдерін құрастыруға және өндірісті жергіліктендіру деңгейін одан әрі арттыруға бағытталған.

Қостанай облысында да KIA Qazaqstan зауыты жұмысын бастады. Мұнда тағы 1,5 мың жұмыс орны ашылды.

Автомобиль өндірісінің дамуы қосалқы бөлшектер өндірушілеріне, логистикалық компанияларға және сервистік ұйымдарға жаңа мүмкіндіктер ашады. Дегенмен, жергілікті қамту деңгейі мен өндіріс көлемі алдағы уақытта өндірістік тізбектердің қаншалықты дамитынына байланысты болады.

Жобалар саны бойынша қай өңірлер көш бастап тұр?

Қазақстанның әртүрлі өңірлерінде жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар ашылып жатыр. Іске асырылған жобалар саны бойынша Шымкент көш бастап тұр. Қарастырылып отырған кезеңде мұнда 130 өндіріс орны іске қосылған.

Екінші орында 91 жобамен Астана тұр. Ақмола және Алматы облыстарының әрқайсысында 81 жоба жүзеге асырылды.

Жамбыл облысында 76 жоба, ал Алматы қаласында 71 жоба іске қосылды. Бұл көрсеткіштер жаңа өндірістердің елдің ірі қалалары мен өңірлері арасында қалай бөлінгенін көрсетеді.

Соңғы жылдары жыл сайын жүзеге асырылатын жобалар саны да артты. Егер 2019 жылы Қазақстанда 81 өнеркәсіптік жоба іске қосылса, 2025 жылы олардың саны 190-ға жетті.

Қарастырылып отырған кезеңдегі ең көп тұрақты жұмыс орны да 2025 жылы құрылды. Өнеркәсіптік жобаларды жүзеге асыру нәтижесінде 22 531 адам жұмыспен қамтылды.

2026 жылы жалпы құны шамамен 1,7 трлн теңге болатын тағы 200 жобаны іске асыру жоспарланып отыр. Нәтижесінде 17,3 мың тұрақты жұмыс орны ашылады деп күтілуде.

«Самұрық-Қазына» шамамен 27 трлн теңге инвестиция салды

Экономиканы дамытуда «Самұрық-Қазына» қорының инвестициялық жобалары ерекше орын алады. 2019-2025 жылдар аралығында холдинг шамамен 70 ірі бастаманы жүзеге асырды.

Инвестициялардың жалпы көлемі шамамен 27 трлн теңгені құрады. Қаражат энергетиканы, мұнай-газ және газ-химия өнеркәсібін, көлік жүйесін, телекоммуникацияларды және су инфрақұрылымын дамытуға бағытталды.

Жобаларды жүзеге асыру нәтижесінде шамамен 9 мың тұрақты жұмыс орны құрылды. Жаңа кәсіпорындар ашумен қатар, инвестициялар жұмыс істеп тұрған өндірістік және инфрақұрылымдық нысандарды жаңғыртуға мүмкіндік берді.

Бастамалардың бір бөлігі халықаралық инвесторлармен, қаржы ұйымдарымен және технологиялық серіктестермен бірлесіп жүзеге асырылды. Мұндай ынтымақтастық қосымша қаражат, жабдықтар мен өндірістік технологияларды тартуға мүмкіндік береді.

Холдинг жұмысының негізгі бағыттарына өндіру және өңдеу қуаттарын кеңейту, көлік бағыттарын дамыту, энергетикалық инфрақұрылымды жаңғырту және қолданыстағы нысандардың сенімділігін арттыру кіреді.

Инвестициялық белсенділік қалай өзгерді?

Ranking.kz талдауына сәйкес, соңғы жылдардың басым бөлігінде негізгі капиталға салынатын инвестициялардың оң динамикасы сақталды. Қарастырылып отырған кезеңдегі инвестициялардың нақты жылдық өсімінің ең жоғары қарқыны 2025 жылы тіркелді. Сол жылы көрсеткіш 16,7%-ға өсті.

Бұл өсімге өнеркәсіп айтарлықтай үлес қосты. Өндірістік қуаттардың кеңеюі жаңа кәсіпорындардың жұмысына қажетті энергетикалық, көлік және коммуналдық инфрақұрылымның дамуымен қатар жүрді.