Қытайдың Ханчжоу қаласындағы сот маңызды шешім қабылдап, компаниялардың қызметкерлерді тек олардың жұмысын жасанды интеллект атқара алады деген себеппен жұмыстан шығаруына тыйым салды.
Соттың ұйғарымынша, жұмыс беруші мұндай жағдайда қызметкерге балама ұсыныс жасап немесе өтемақы төлеуі тиіс.
Оқиға қалай өрбіді?
Іс Чжоу есімді қызметкер мен Ханчжоудағы технологиялық компания арасындағы еңбек дауына қатысты қаралды. Чжоу сапаны бақылау маманы болып жұмыс істеген. Оның міндетіне жасанды интеллект тілдік модельдерінің жауаптарын тексеріп, олардың дұрыстығы мен нақтылығын бағалау кірген.
Уақыт өте келе компания жобаны оңтайландыру мақсатында жасанды интеллект мүмкіндіктерін кеңейту туралы шешім қабылдайды. Басшылық Чжоудың кейбір міндеттерін енді нейрожүйелер орындай алатынын айтып, оған жалақысы төмен жаңа қызмет ұсынады. Бұған дейін 25 мың юань алып келген қызметкерге 15 мың юань көлеміндегі жалақы ұсынылған.
Чжоу мұндай шарттармен келіспей, ұсыныстан бас тартады. Осыдан кейін компания оны біржақты тәртіппен жұмыстан шығарады. Қызметкер бұл шешіммен келіспей, сотқа жүгініп, заңсыз жұмыстан босатылғаны үшін өтемақы талап етеді.
Сот шешімі
Істі қараған комиссия қызметкердің талабын қолдады. Кейін компания бұл шешімді Юйхан аудандық сотында қайта қарауға тырысқанымен, сот бастапқы шешімді күшінде қалдырды.
Соттың шешімінде қызметкерді арзан жасанды интеллект шешімдерімен алмастыру еңбек шартын бұзуға заңды негіз бола алмайтыны нақты айтылған. Нәтижесінде компанияға өтемақы төлеу міндеттелді.
2026 жылғы 28 сәуірде бұл іс жасанды интеллект пен еңбек құқықтарына қатысты маңызды мысал ретінде ресми түрде жарияланды. Құжатта ерекше атап өтілгендей, жасанды интеллектті енгізу – бизнестің өз таңдауы, сондықтан ол қызметкерлердің құқықтарын елемеуге себеп бола алмайды.
Айта кету керек, Қытайда прецеденттік құқық жүйесі жоқ. Дегенмен мұндай істердің жариялануы басқа соттар мен бизнес үшін бағдар ретінде қарастырылады.
ЖИ еңбек нарығына қалай әсер етіп жатыр?
Соңғы жылдары әлем бойынша компаниялар өндірістік және бизнес-процестерді автоматтандыруды белсенді түрде қолға алды. Бұл еңбек нарығына да әсерін тигізуде.
2025 жылы жаһандық деңгейде жаппай қысқартулар болды. Мәселен, АҚШ-та 1,2 миллионға жуық адам жұмысынан айырылған. Алайда олардың шамамен 55 мыңы ғана тікелей жасанды интеллектпен байланысты қысқартуларға жатады.
Жалпы қысқартулардың негізгі себептері – шығындарды азайту, сұраныстың төмендеуі және пандемиядан кейінгі қайта құрылымдау. Соған қарамастан, жасанды интеллект еңбек нарығындағы өзгерістердің басты факторларының біріне айналып отыр:
2026 жылы бұл үрдіс күшейе түсті. Наурыз айында ғана 38 мыңнан астам адам жұмысынан айырылса, мамыр айына қарай IT саласындағы қысқартулар саны 92 мыңнан асқан.
Ірі компаниялар, соның ішінде Amazon, Meta және Oracle, кадрларды қысқартуды жасанды интеллектке инвестицияны арттырумен түсіндіруде.
Ханчжоу сотының шешімі тек Қытай үшін емес, бүкіл әлем үшін өзекті мәселені көтеріп отыр. Бұл – технологиялық даму мен еңбек құқықтарының арасындағы тепе-теңдік.
Сарапшылардың пікірінше, мұндай шешімдер компанияларды жасанды интеллектті енгізу кезінде құқықтық тәуекелдерді мұқият ескеруге мәжбүр етеді. Сонымен қатар, қызметкерлерді бірден қысқартудың орнына оларды қайта даярлау мен жаңа дағдыларға үйрету маңызды бағытқа айналуы мүмкін.
Ал еңбек нарығы біртіндеп күрделірек, көпқырлы және гибридті мамандықтарға қарай бет бұруы ықтимал.