ҚМДБ пәтуа шығарған чайлдфри ұстанымы деген не?

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы (ҚМДБ) чайлдфри идеологиясының шариғат нормаларына сәйкес келмейтінін мәлімдеп, пәтуа шығарды. Құжатта чайлдфри термині адамның өз еркімен ата-ана болудан бас тартуын білдіретіні түсіндірілген.

ҚМДБ мәліметінше, бұл көзқарасты ұстанушылар көбіне жеке еркіндігін сақтағысы келетінін, бала тәрбиесіне байланысты жауапкершіліктен қашатынын, мансапқа басымдық беретінін немесе «менің денем – менің таңдауым» қағидасын негізге алатынын алға тартады.

Пәтуада ислам құқығы тұрғысынан неке мен бала сүю адам өмірінің табиғи әрі маңызды бөлігі екені атап көрсетілген. ҚМДБ өкілдерінің айтуынша, некенің басты мақсаттарының бірі – ұрпақ жалғастыру. Сондықтан саналы түрде бала сүруден бас тарту құпталмайды.

Сондай-ақ діни басқармада бала сүю мәселесі ерлі-зайыптылардың ортақ шешімі болуы тиіс екені айтылды. Жүктілікті уақытша кейінге қалдыру тек денсаулық жағдайы немесе болашақ ата-аналыққа дайындық сияқты орынды себептер болған жағдайда және ерлі-зайыптылардың өзара келісімімен ғана рұқсат етіледі.

Пәтуада жауапкершіліктен немесе материалдық қиындықтардан қорқып бала көтеруден бас тарту шариғат талаптарына сай келмейтіні де көрсетілген. Бұдан бөлек, бедеулікке алып келетін немесе балалы болу мүмкіндігін әдейі тоқтатуға бағытталған әдістерге тыйым салынатыны айтылған.

Құжат қорытындысында ҚМДБ чайлдфри идеологиясы ислам құқығына, адам табиғатына және некенің мақсаттарына қайшы келеді деген ұстаным білдірген. Сондай-ақ сенім негізінде балалы болудан бас тарту отбасы институтына және қоғамның болашағына кері әсер етуі мүмкін екені атап өтілген.

Пәтуада түсік жасату немесе жүктілікті кейінге қалдыру тек ерекше жағдайларда және шариғат талаптарына қайшы келмеген жағдайда ғана рұқсат етілетіні көрсетілген.

Чайлдфри деген не?

«Чайлдфри» (childfree) сөзі ағылшын тілінен аударғанда «баласыз өмірді таңдау» деген мағынаны білдіреді. Бұл – денсаулыққа байланысты емес, саналы түрде бала сүймеуді таңдаған адамдардың өмірлік ұстанымы.

Мұндай адамдар балалы болуға физикалық тұрғыдан қабілетті болуы мүмкін, алайда ата-ана болуды өз өмірлік жоспарларына енгізбейді.

Чайлдфри ұғымын бала сүйе алмайтын адамдармен шатастырмаған жөн. Біріншісі – таңдау, екіншісі – жағдай.

Адамдар неге балалы болудан бас тартады?

Әлеуметтанушылар чайлдфри таңдауының бірнеше негізгі себебін атайды:

Жеке еркіндік: Кей адамдар үшін өмір сапасы мен жеке уақыт маңыздырақ. Олар саяхаттауды, мансап құруды немесе өз қызығушылықтарына көбірек көңіл бөлуді қалайды.

Экономикалық факторлар: Балалы болу үлкен қаржылық жауапкершілік жүктейді. Тұрғын үй бағасының қымбаттауы, білім беру мен медицина шығындарының өсуі кейбір адамдарды ата-ана болуды кейінге қалдыруға немесе одан мүлде бас тартуға итермелейді.

Экологиялық алаңдаушылық: Кейбір чайлдфри өкілдері халық санының өсуі мен климаттық өзгерістерді алға тартып, жаңа ұрпақ әкелмеуді жауапты шешім деп санайды.

Психологиялық себеп: Кей адамдар өздерін ата-ана рөліне дайын емес деп есептейді немесе бала тәрбиесіне қажетті эмоционалдық ресурстың жеткіліксіз екенін сезінеді.

Қазақстандағы жағдай

Чайлдфри төңірегіндегі негізгі дау екі ұстанымның қақтығысынан туындайды.

Бірінші көзқарас бойынша, адамның балалы болу немесе болмау туралы шешімі – оның жеке құқығы.

Екінші көзқарас бойынша, отбасы мен ұрпақ жалғастыру қоғамның тұрақтылығы мен болашағы үшін маңызды болғандықтан, мұндай таңдау қоғамдық салдарға әкелуі мүмкін.

Сондықтан бұл мәселе тек жеке өмір салты туралы емес, демография, экономика, мәдениет және құндылықтар туралы кеңірек пікірталастың бір бөлігіне айналып отыр.

Қазақстанда чайлдфри қозғалысы кең таралған құбылыс емес. Дегенмен әлеуметтік желілердің дамуы мен жаһандық мәдени ықпалдардың күшеюі бұл тақырыпты қоғамдық талқылауға шығарды.

Бір жағынан жастар арасында жеке таңдау мен өзін-өзі жүзеге асыру құндылықтары күшейіп келеді. Екінші жағынан отбасы, көпбалалылық және ұрпақ сабақтастығы қазақ қоғамындағы маңызды дәстүрлі құндылықтардың бірі болып қала береді.

Сондықтан чайлдфри тақырыбы алдағы жылдары да қоғамда пікірталас тудыратын мәселелердің қатарында қала беруі ықтимал.

Чайлдфри – бұл жай ғана баласыз өмір емес, адамның ата-ана болудан саналы түрде бас тарту туралы таңдауы. Біреулер оны жеке еркіндіктің көрінісі деп санаса, енді біреулер отбасы институтына қайшы құбылыс ретінде бағалайды.

Бұл мәселені түсіну үшін оны тек моральдық немесе діни тұрғыдан ғана емес, әлеуметтік, экономикалық және демографиялық факторлар тұрғысынан да қарастырған жөн.