Қазақстанның цифрлық прайм эрасы: жаңа мүмкіндіктер кезеңі

Қазақстан бұрын мұнай мен табиғи ресурстар арқылы танылса, енді жасанды интеллект пен цифрлық технологиялар арқылы жаңа даму моделін қалыптастыруға ұмтылуда. NVIDIA-мен миллиардтаған долларлық келісімдер, AI министрлігінің құрылуы және мемлекеттік қызметтердің толық цифрлануы елдің жаңа технологиялық дәуірге аяқ басқанын көрсетеді.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев цифрлық технологиялар мен деректерге негізделген басқару жүйесін дамытуды мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарының бірі ретінде айқындады. Үкіметтің мәліметінше, Қазақстанда мемлекеттік басқарудың Data-Driven Government моделі кезең-кезеңімен енгізіліп жатыр. Бұл модель мемлекеттік шешімдерді қабылдау кезінде деректерді кеңінен пайдалануға мүмкіндік береді.

10 миллиард долларлық технологиялық серпіліс

Жақында Қазақстан Үкіметі, Firebird және NVIDIA компаниялары жасанды интеллект саласында жалпы құны 10 миллиард доллар болатын келісімдер пакетіне қол қойды. Бұл келісімдер Қазақстанның Орталық Азиядағы ірі AI және жоғары өнімді есептеу хабына айналуына бағытталған.

Жобаның негізгі бөлігі – Павлодар облысындағы Екібастұз қаласында жүзеге асырылатын Data Center Valley бастамасы. Мұнда жасанды интеллект модельдерін оқытуға және күрделі есептеулер жүргізуге арналған заманауи деректер орталықтары салынады. Жоспар бойынша инфрақұрылым NVIDIA графикалық процессорларымен жабдықталып, өңірдегі ең қуатты есептеу кешендерінің біріне айналады.

Бастама Қазақстанның цифрлық экономикасын дамытуға, жоғары технологиялық инвестициялар тартуға және жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар жоба елдің энергетикалық әлеуетін пайдалана отырып, халықаралық технологиялық компаниялар үшін тартымды алаң қалыптастыруды көздейді.

Сарапшылардың пікірінше, бұл келісім Қазақстанның шикізаттық экономикадан білім мен технологияға негізделген экономикаға көшу стратегиясындағы маңызды қадамдардың бірі саналады. Егер жоспарланған жобалар толық жүзеге асса, Қазақстан жасанды интеллект инфрақұрылымы бойынша Орталық Азиядағы жетекші мемлекеттердің біріне айналуы мүмкін.

Мемлекеттік қызметтер проактивті форматқа көшуде

Цифрландырудың маңызды нәтижелерінің бірі – мемлекеттік қызметтердің проактивті форматқа ауысуы. Соның ішінде «Цифрлық отбасы картасы» жобасы азаматтардың әлеуметтік жағдайын автоматты түрде талдап, қажетті мемлекеттік қолдау шараларын ұсынады.

Отбасының цифрлық картасы бұл – бір үй шаруашылығының әлеуметтік жағдайын анықтап, сол отбасыға қандай мемлекеттік қолдау шаралары қажет екенін анықтауға мүмкіндік береді. Мысал ретінде айтатын болсақ, отбасындағы жалпы табысы есептеледі. Одан кейін әл-ауқаты, отбасындағы бар активтері, яғни тұрғын үй, көлігі бар, жеке шаруашылығы бар, жеке кәсіпкер ретінде тіркелген азаматтар болатын болса, осы отбасының әл-ауқатын бағалауға мүмкіндік бар, – дейді Еңбек ресурстарын дамыту орталығының департамент директоры Саяжан Ешанқұлов.

Жүйе бірнеше мемлекеттік ақпараттық базадағы деректерді біріктіріп, әлеуметтік көмекті өтінішсіз тағайындауға мүмкіндік береді. Бұл азаматтардың уақытын үнемдеп, мемлекеттік қызметтердің тиімділігін арттыруға ықпал етеді.

Қазақстан өңірлік AI-хабқа айналуды көздейді

Қазақстанда жасанды интеллект технологияларын дамытуға ерекше көңіл бөлінуде. Бұл бағыттағы жұмыстарды Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі үйлестіреді.

Министрлік жасанды интеллектіні мемлекеттік басқару, білім беру, денсаулық сақтау және экономика салаларына енгізу бойынша бірқатар жобаларды жүзеге асырып келеді. Сонымен қатар, Қазақстанда жасанды интеллектті дамытуға арналған ұлттық стратегиялар мен тұжырымдамалар әзірленуде.

Елдің технологиялық әлеуетін арттыру мақсатында халықаралық компаниялармен бірлескен жобалар қолға алынып жатыр. Қазақстан жоғары өнімді есептеу жүйелерін дамыту, деректерді өңдеу орталықтарын құру және жасанды интеллект инфрақұрылымын қалыптастыру бағытында жұмыс жүргізуде.

Мемлекет басшысы бірнеше рет Қазақстанның Орталық Азиядағы цифрлық және технологиялық хабқа айналуы қажет екенін атап өтті. Бұл мақсатқа жету үшін халықаралық серіктестік пен инвестиция тарту жұмыстары жалғасуда.

Ал жақында Қазақстанда азаматтардың цифрлық кеңістігін ұйымдастырудың жаңа талаптары бекітілді. Тиісті бұйрыққа Премьер-министрдің орынбасары – жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев 2026 жылғы 10 маусымда қол қойды.

Жаңа ережелерге сәйкес, әрбір азамат өзінің цифрлық кеңістігінде сақталған ақпаратты қарап, оның өзектілігін бақылау мүмкіндігіне ие болуы тиіс. Сонымен қатар пайдаланушылар мемлекеттік қызметтерді алу тарихына қол жеткізе алады.

Құжатта маңызды операциялар мен өзгерістер туралы push-хабарлама, SMS немесе электрондық пошта арқылы міндетті түрде хабардар ету тетігі де қарастырылған. Азаматтар өздерінің хабарландыру параметрлерін және қауіпсіздік баптауларын дербес басқара алады.

Бұдан бөлек, цифрлық кеңістік арқылы электрондық цифрлық қолтаңбаның (ЭЦҚ) ашық кілт сертификатын кері қайтарып алу мүмкіндігі ұсынылады.

Жаңа талаптар 2026 жылғы 12 шілдеден бастап күшіне енеді.

Жасанды интеллект білім беру жүйесіне енгізілуде

Қазақстанда заманауи деректер орталықтарын дамыту және ұлттық цифрлық инфрақұрылымды күшейту жұмыстары жүргізілуде. Мұндай жобалар мемлекеттік органдардың, бизнестің және ғылыми ұйымдардың үлкен көлемдегі деректермен жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.

Сарапшылардың пікірінше, қуатты есептеу инфрақұрылымы жасанды интеллект технологияларын дамытудағы негізгі факторлардың бірі болып саналады.

Жасанды интеллект саласындағы өзгерістер білім беру жүйесіне де әсер етуде. Қазақстанда оқушылар мен студенттердің цифрлық дағдыларын дамытуға бағытталған бағдарламалар іске асырылып жатыр.

Білім беру ұйымдарында бағдарламалау, робототехника және жасанды интеллект негіздерін оқытуға басымдық берілуде. Бұл болашақ мамандарды жаңа технологиялық ортаға бейімдеуге мүмкіндік береді.

2024-2029 жылдарға арналған жасанды интеллектті дамыту жоспары

Қазақстан Үкіметі цифрлық экономиканы дамыту және технологиялық тәуелсіздікті күшейту мақсатында жасанды интеллект саласын дамыту бойынша ұзақмерзімді жоспарларды жүзеге асыруда. Бұл бастамалар инновациялық экономиканың негізін қалыптастырып, жаңа жұмыс орындарын ашуға және жоғары технологиялық өндірістерді дамытуға бағытталған.

Ендеше әлем жасанды интеллект дәуіріне қадам басқан кезеңде Қазақстан да цифрлық трансформацияны ұлттық дамудың маңызды бағыты ретінде таңдады. Мемлекеттік қызметтердің цифрлануы, деректерге негізделген басқару жүйесінің енгізілуі, білім беру саласындағы жаңашылдықтар және жасанды интеллект инфрақұрылымын дамыту жөніндегі бастамалар елдің технологиялық әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.

Егер қолға алынған жобалар толық жүзеге асса, қазіргі кезең Қазақстанның цифрлық даму тарихындағы маңызды бетбұрыс ретінде бағалануы мүмкін.