Соңғы жылдары қазақстандықтар арасында алыс бағыттарға, әсіресе АҚШ пен Жапонияға тікелей ұшу мәселесі жиі талқыланып келеді. Нью-Йорк пен Токио сияқты ірі мегаполистерге тікелей рейстер ашу — тек туризм емес, бизнес, білім және транзиттік әлеует үшін де стратегиялық маңызы бар қадам. Алайда бұл бағыттардың іске қосылуы бірнеше рет кейінге шегеріліп отыр. Неге?

Негізгі себеп — ұшақтардың кешігуі

Қазақстан билігінің мәліметінше, басты кедергі — жаңа буындағы алыс қашықтыққа арналған ұшақтардың уақытында жеткізілмеуі. Әңгіме Boeing 787 Dreamliner туралы болып отыр.

Бұл ұшақтардың ерекшелігі:

• 12–15 мың км-ге дейін тоқтаусыз ұша алады
• Отын үнемдейді
• Ұзақ рейстерге жолаушыларға қолайлы

Қазақстан үшін дәл осындай ұшақтар қажет, өйткені:

• Алматы/Астана – Токио бағыты шамамен 6–7 мың км
• Қазақстан – Нью-Йорк бағыты 10 мың км-ден асады

Қазіргі қолданыстағы ұшақтардың бәрі мұндай қашықтыққа тиімді емес.

Неліктен жеткізу мерзімі созылып жатыр?

Ұшақтарды жеткізетін Boeing компаниясы соңғы жылдары өндірістік қиындықтарға тап болды. Соның салдарынан:

• Жеткізу мерзімдері бірнеше рет кейінге қалдырылды
• Келісімшарттағы міндеттемелер уақытында орындалмай жатыр
• Әлем бойынша көптеген әуе компаниялары кезекте тұр

Қазақстан тарапы төлемдер мен өз міндеттерін орындағанымен, нақты жеткізу уақыты өндірушіге тәуелді.

Токио бағыты: келісім бар, ұшақ жоқ

Вице-министрдің айтуынша, Токио бағыты бойынша алдын ала келісім жасалған. Яғни:

• Маршрут дайын
• Құжаттар реттелген
• Ұшу тәжірибесі бар

Мәселе тек ұшақта. Ұшақ келген бойда рейс іске қосылады деп жоспарланып отыр.

Алдын ала болжам:

• Іске қосылу мерзімі — 2026 жылдың күзі
• Ұшатын қала — әзірге нақты белгісіз (Астана немесе Алматы)

Нью-Йорк бағыты: ұзақ күткен жоба

Нью-Йорк бағыты — Қазақстан авиациясындағы ең күрделі жобалардың бірі.

Бұл бағыттың ерекшелігі:

• Ұшу ұзақтығы — шамамен 12–14 сағат
• Қосымша техникалық және қауіпсіздік талаптары бар
• АҚШ-пен авиациялық келісімдер қажет

Бүгінде:

• Барлық құжаттар дайын
• Үкімет деңгейінде тапсырма берілген
• Бірақ ұшақсыз рейс ашу мүмкін емес

Егер Dreamliner уақытында жеткізілсе, рейс 2026 жылдың соңына дейін іске қосылуы мүмкін.

Қай әуе компаниясы ұшады?

Бұл бағыттарды іске қосуы ықтимал негізгі тасымалдаушы — Air Astana.

Компанияның артықшылықтары:

• Халықаралық тәжірибесі бар
• Ұзақ бағыттарда ұшу тәжірибесі қалыптасқан
• Флотты жаңарту жоспары бар

Бұл рейстер не үшін маңызды?

Тікелей рейстердің ашылуы бірнеше бағытта әсер етеді:

1. Туризм

• Жапония мен АҚШ-қа сапар жеңілдейді
• Қазақстанға келетін туристер саны артады

2. Бизнес

• Іскерлік байланыстар күшейеді
• Инвестициялық тартымдылық өседі

3. Транзиттік әлеует

Қазақстан Еуразияның ортасында орналасқан. Тікелей рейстер:

• Азия мен Солтүстік Американы байланыстыратын хабқа айналуға мүмкіндік береді

Неге дәл қазір бұл мәселе өзекті?

Пандемиядан кейін әлемдік авиация қайта жанданды. Бірақ сонымен қатар:

• Ұшақ тапшылығы байқалады
• Өндіріс баяу жүріп жатыр
• Сұраныс күрт артқан

Сондықтан Қазақстан ғана емес, көптеген елдер жаңа рейстерді ашуда осындай қиындықтарға тап болып отыр.

Қазақстаннан Токио мен Нью-Йорк қалаларына тікелей рейстер ашу — уақыт мәселесі. Негізгі кедергі — инфрақұрылым немесе сұраныс емес, ұшақтардың кешігуі.

Ұшақтар жеткізілген сәтте:

• Токио бағыты бірінші болып іске қосылуы ықтимал
• Нью-Йорк рейсі де көп ұзамай ашылуы мүмкін

Яғни, мәселе жоспардың жоқтығында емес, техникалық мүмкіндіктің уақытында келмеуінде.