Қазақстанға кіру тәртібі өзгереді: шетелдіктерге электронды рұқсат енгізіледі

Қазақстан шетел азаматтарының елге кіру тәртібін толықтай цифрландыруға тағы бір қадам жасамақ. Ішкі істер министрлігі шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасына келуі, елде болуы және елден шығу қағидаларына өзгерістер енгізуді ұсынды. Тиісті жоба қоғамдық талқылау үшін «Ашық НҚА» порталында жарияланды.

Ұсынылып отырған басты жаңалық – Қазақстанға келетін шетел азаматтарына электронды рұқсат (Electronic Travel Authorization) беру жүйесін енгізу. Бұл өзгеріс шетелдік азаматтардың Қазақстанға келу процесін жеңілдетумен қатар, көші-қонды бақылаудың жаңа цифрлық моделіне көшуді көздейді.

Не өзгереді?

Құжатқа сәйкес, Қазақстанға келетін шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдарға елге кіруге электронды рұқсат беру тетігі енгізіледі. Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, жаңа жүйенің негізгі мақсаты:

• көші-қон процестерін толық цифрландыру;
• шекаралық бақылаудың тиімділігін арттыру;
• көші-қон ағындарын нақты есепке алу;
• мемлекеттік қызмет көрсету сапасын жақсарту;
• дербес деректердің қорғалуын күшейту;
• «Халықтың көші-қоны туралы» заң талаптарын іске асыру.

Ведомствоның пікірінше, электронды рұқсат беру жүйесі көші-қон саласындағы рәсімдерді ашық әрі жедел жүргізуге мүмкіндік береді. Жоспар бойынша жүйе 2026 жылдың тамызы мен желтоқсаны аралығында кезең-кезеңімен енгізіледі.

Электронды рұқсат дегеніміз не?

Электронды рұқсат немесе Electronic Travel Authorization (ETA/eTA) – бұл виза емес. Ол – визасыз режим қолданылатын елдердің азаматтарына алдын ала онлайн түрде берілетін саяхатқа рұқсат. Әдетте мұндай жүйеде шетел азаматы:

• онлайн өтінім толтырады;
• паспорт деректерін енгізеді;
• қажет болған жағдайда төлем жасайды;
• өтінімі автоматты түрде бірнеше мемлекеттік дерекқор арқылы тексеріледі;
• оң шешім шыққан жағдайда рұқсат паспортына электронды түрде байланыстырылып, елге кіруге мүмкіндік алады.

Осының арқасында қауіпсіздік тексерулері азамат шекараға жетпей тұрып жүргізіледі.

Мұндай тәжірибе әлемде бұрыннан бар

Қазақстан ұсынып отырған жүйе халықаралық тәжірибеде кеңінен қолданылып келеді. Соңғы жылдары көптеген мемлекеттер дәстүрлі қағаз құжаттардан бас тартып, саяхатшыларды алдын ала цифрлық тексеру моделіне көшті.

Канада

Электронды саяхат рұқсатын алғашқылардың бірі болып кеңінен енгізген елдердің бірі – Канада. Канадаға визасыз режиммен ұшатын көптеген мемлекет азаматтары алдын ала eTA (Electronic Travel Authorization) рәсімдейді. Өтінім толықтай онлайн қабылданады және көптеген жағдайда бірнеше минут ішінде мақұлданады. Рұқсат паспортпен автоматты түрде байланыстырылып, әуе компаниялары жолаушыны отырғызбас бұрын оның мәртебесін тексере алады.

Ұлыбритания

Ұлыбритания да соңғы жылдары ETA жүйесіне көшті. Қазір көптеген ел азаматтары Ұлыбританияға сапар алдында электронды рұқсат алуға міндетті. Бұл жүйе елге келетін адамдар туралы ақпаратты алдын ала алуға және қауіпсіздік тәуекелдерін ертерек бағалауға мүмкіндік береді.

Австралия

Австралия электронды саяхат рұқсатын енгізген алғашқы мемлекеттердің бірі саналады. Мұнда көптеген шетел азаматтары елге барар алдында электронды рұқсат рәсімдейді. Сарапшылар Австралия тәжірибесін әлемдегі ең сәтті цифрлық шекаралық бақылау үлгілерінің бірі ретінде бағалайды.

Израиль

2024 жылдан бастап Израиль де визасыз режим қолданылатын мемлекеттердің азаматтарына арналған ETA-IL жүйесін іске қосты. Израиль билігінің мәліметінше, оның негізгі мақсаты – туристерді алдын ала тексеру арқылы қауіпсіздікті күшейту және шекарадан өтуді жеңілдету.

Еуропалық одақ

Еуроодақ та ETIAS (European Travel Information and Authorisation System) жүйесін енгізуге дайындалып жатыр. Бұл жүйе іске қосылғаннан кейін Шенген аймағына визасыз келетін ондаған елдің азаматтары алдын ала электронды рұқсат алуы қажет болады. ETIAS классикалық виза емес, бірақ саяхат алдында міндетті цифрлық рұқсат саналады.

Қазақстан үшін қандай пайдасы болуы мүмкін?

Сарапшылардың пікірінше, электронды рұқсат беру жүйесінің бірнеше маңызды артықшылығы бар.

Біріншіден, қауіпсіздік күшейеді. Мемлекеттік органдар шетел азаматы елге келмей тұрып оның мәліметтерін тексеруге мүмкіндік алады.

Екіншіден, көші-қон статистикасы дәлірек қалыптасады. Елге кімнің, қашан және қандай мақсатпен келгенін бақылау жеңілдейді.

Үшіншіден, мемлекеттік қызметтердің басым бөлігі онлайн форматқа көшіп, қағаз құжат айналымы азаяды.

Төртіншіден, цифрлық инфрақұрылымның дамуы туристер үшін де қолайлы жағдай қалыптастыруы мүмкін. Егер жүйе тиімді жұмыс істесе, өтінім беру уақыты қысқарып, елге келу рәсімі жеңілдейді.