Қазақстанда 10 әлеуметтік жәрдемақы қайта қаралады: Кімдерге төлем берілмеуі мүмкін?

Қазақстанда әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақыларды тағайындау тәртібі қайта қаралып жатыр. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мемлекеттік көмекті бірінші кезекте шын мәнінде мұқтаж азаматтарға бағыттау қажет екенін мәлімдеді.

Әлеуметтік төлемдер кімдерге беріледі?

Министрліктің мәліметінше, Қазақстанда әлеуметтік қолдау жүйесін жетілдіру үшін мұқтаждық қағидатын енгізу мәселесі қарастырылып жатыр. Бұл тәсіл отбасының табысы мен әлеуметтік жағдайын ескере отырып, мемлекеттік көмекті әділ бөлуге мүмкіндік береді.

Ведомство әлеуметтік төлемдерді оңтайландыруды жәрдемақыларды жаппай қысқарту деп түсінбеу керектігін атап өтті.

«Әлеуметтік көмекті оңтайландыру көбіне төлемдерді қысқарту әрекеті ретінде қабылданады. Алайда бұл тәсілдің негізгі мақсаты басқа – мемлекеттік қолдау ең алдымен оған шын мәнінде мұқтаж азаматтарға жетуі тиіс», – деп түсіндірді министрлік.

Министрлік жаңа тәсілді әзірлеу барысында Қырғызстан, Франция, Канада, Польша және Финляндия сияқты елдердің тәжірибесін зерделеген.

Мәселен, Қазақстанда көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақы табыс деңгейіне қарамастан тағайындалады. Ал Қырғызстанда осындай көмек отбасының жан басына шаққандағы табысы белгіленген шектен төмен болған жағдайда беріледі. Канадада да балаларға төленетін жәрдемақы мөлшері отбасының табысына байланысты есептеледі.

Ресми жалақы әлеуметтік төлемдерге тікелей әсер етеді

Бұл ретте Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі азаматтарға ресми жалақының маңызын да ескертті.

Азаматтың ресми табысы әлеуметтік төлемдердің, жәрдемақылардың және болашақ зейнетақының мөлшеріне тікелей әсер етеді.

«Әлеуметтік тәуекел туындаған кезде азамат табысының қандай бөлігі ресми түрде көрсетілгені шешуші мәнге ие болады. Әлеуметтік төлемдерді есептеу кезінде әлеуметтік аударымдар жүргізілген табыстар ғана ескеріледі», – деп түсіндірді Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі.

Яғни азамат жалақысының бір бөлігін бейресми түрде алса, жұмысынан айырылғанда, еңбекке қабілеттілігін жоғалтқанда немесе бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлем тағайындалғанда алатын қаражаты аз болуы мүмкін.

Сондай-ақ асыраушысынан айырылу жағдайында төленетін әлеуметтік төлемдердің мөлшері де ресми табыс пен әлеуметтік аударымдарға байланысты.

Бұдан бөлек, міндетті зейнетақы жарналарының толық аударылмауы азаматтың болашақ зейнетақы жинақтарының көлемін төмендетеді.

Дүниежүзілік банк қандай ұсыныс жасады?

Әлеуметтік көмекті мұқтаждық деңгейіне қарай тағайындау тәсілін Қазақстанға Дүниежүзілік банк 2023 жылы ұсынған.

Халықаралық ұйым мемлекеттік қолдауды табысы төмен отбасыларға көбірек бағыттап, әлеуметтік көмек алу талаптарын жетілдіру қажеттігін атап өткен.

Сонымен бірге сарапшылар жаңа талаптар шын мәнінде көмекке мұқтаж азаматтардың әлеуметтік бағдарламалардан тыс қалып қоюына жол бермеуі тиіс екенін ескерткен.

Министрліктің ұстанымынша, басты міндет – әлеуметтік төлемдерді қысқарту емес, бюджет қаражатының тиімді жұмсалуын қамтамасыз ету және табысы төмен азаматтарды қолдау.

Көпбалалы отбасыларға қанша қаражат бөлінді?

Ведомствоның мәліметінше, 2016-2025 жылдар аралығында Қазақстанда көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақыларға 2,41 триллион теңге бағытталған.

Қазіргі келтірілген деректер бойынша, төрт баласы бар отбасыларға ай сайын 69,3 мың теңгеден бастап жәрдемақы төленеді. Ал бала саны көп отбасыларда төлем мөлшері 432,5 мың теңгеге дейін жетеді.

Министрлік мұндай көлемдегі мемлекеттік қолдаудың тиімділігін тұрақты бағалау маңызды екенін атап өтті.

Сонымен қатар Цифрлық отбасы картасы арқылы отбасылардың әлеуметтік жағдайы ай сайын қайта бағаланатыны айтылды.

Әзірге жаңа тәсілдің бюджет қаражатын қаншалықты үнемдеуге мүмкіндік беретіні нақты белгісіз.

Әлеуметтік көмектің басты мақсаты қандай?

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мемлекеттік қолдау жүйесіндегі өзгерістер ең алдымен табысы төмен және қиын өмірлік жағдайға тап болған азаматтардың әл-ауқатын жақсартуға бағытталатынын мәлімдеді.

Дегенмен мұқтаждық қағидаты енгізілген жағдайда отбасылардың нақты табысын әділ бағалау, бейресми табыстарды есепке алу және көмекке зәру азаматтардың жәрдемақысыз қалмауы маңызды мәселе болмақ.

Осылайша, әлеуметтік төлемдерді қайта қарау барысында азаматтардың ресми табысы мен отбасының әлеуметтік жағдайы ерекше мәнге ие болады. Ал жалақыны толық көлемде ресми көрсету әлеуметтік төлемдер мен болашақ зейнетақы мөлшеріне әсер ететін негізгі факторлардың бірі болып қала береді.