Ұзақ уақыт кептелісте тұру адамды шаршатып, жүйкесін жұқартады. Біреу мұны көліктің көптігінен көрсе, енді бірі жолдың тар екенін айтады. Бірақ мәселе тек мұнда ғана емес. Қаладағы қозғалысты түсінбей, кептеліс азаймайды.
Камера – тек бақылау емес, дерек көзі
Қазақстанда кептеліс мәселесін жеңілдету үшін ITS деп аталатын интеллектуалды көлік жүйесі әзірленді. Бұл – Sergek AI Platform-ның бір бөлігі.
Бүгінде жолдағы камералар тек жылдамдықты өлшеп, айыппұл салатын құрал емес, олар қаладағы қозғалыстың қалай жүріп жатқанын көрсететін маңызды дерек көзіне айналып отыр.
Sergek Group компаниясының бас архитекторы Болат Тәңірбергеннің сөзінше, бұрын камералардан түскен мәліметтер негізінен жол ережесін бұзғандарды анықтауға ғана қолданылған. Бірақ уақыт өте келе бұл деректердің әлдеқайда кең мүмкіндігі бар екенін көрсетті.
Сергек камералары қазір елдің көп өңірінде орнатылған. Әрқайсысы жолдан өткен көліктерді тіркейді. Бір сәтте бізде көлік қозғалысы туралы үлкен дерек қоры жиналғанын түсіндік. Оны тек бақылау үшін емес, талдау үшін де қолдануға болады, – дейді сарапшы.
Осылайша ITS жүйесі көлік ағынын жинап, қаланың «тірі картасын» қалыптастырады. Экраннан қай көшеде қанша көлік бар, олардың жылдамдығы қандай, қай жерде кептеліс басталып жатқанын бірден көруге болады.
Қала түрлі аймақтарға бөлінеді, әрқайсысы жүктемесіне қарай жасыл, сары және қызыл түспен белгіленеді. Бұл бүкіл қала деңгейіндегі «бағдаршам» сияқты. Сонымен қатар жүйе жүргізушілердің әрекетін де талдайды, мысалы, жиі жолақ ауыстыру, күрт тоқтау немесе ағыннан жылдам жүру секілді жағдайларды ескереді. Осы арқылы қозғалыстың қалай қалыптасатыны көрінеді, – дейді Болат Тәңірберген.
Жүйе тек бақылаумен шектелмейді.
Жүйеде қаланың цифрлық көшірмесі бар. Сол арқылы әртүрлі сценарийді алдын ала есептеуге болады, мысалы, жаңа жолайрық салынса не болады немесе бағдаршам режимі өзгерсе қозғалысқа қалай әсер етеді. Бұл шешімді нақты дерекке сүйеніп қабылдауға мүмкіндік береді, – дейді ол.
Бұл тәсіл қоғамдық көлікке де қатысты. Жолаушылардың қозғалысын түсінбей, тиімді маршрут құру мүмкін емес.
Технология жеткілікті ме?
ITS бүгінде Қазақстанның бірнеше қаласында жұмыс істеп тұр. Бұл шешімдерді болжаммен емес, нақты дерекке сүйеніп қабылдауға мүмкіндік береді. Жасанды интеллектке негізделген жүйелер қозғалысты талдап, болжауға жол ашып отыр.
Дегенмен сарапшылар технологияның өзі жеткіліксіз екенін айтады.
Қазақстандағы алғашқы урбанистика орталығының негізін қалаушы, Vision Zero Community қорының тең құрылтайшысы Ерқанат Заитовтың пікірінше, кептеліс – тек көлік санының мәселесі емес.
Кептеліс – бұл қаланың қалай жоспарланғанының көрінісі. Камералар мен ITS бізге дерек арқылы түсінуге мүмкіндік берді. Бірақ технологияның өзі кептелісті жоя алмайды, – дейді ол.
Оның айтуынша, қалада жеке көлікпен жүру ыңғайлы болған сайын, көлік ағыны азаймайды.
Сондықтан шешім екі бағытта қатар жүруі керек. Біріншісі – дерекке сүйеніп қозғалысты дұрыс басқару, яғни бағдаршамды икемдеу, жолдағы ағынды реттеу, түрлі шешімдерді алдын ала тексеру. Ал екіншісі – қаланың өзін өзгерту, – дейді сарапшы.
Сарапшы бұл бағытты нақты мысалдармен тарқатып берді.
Қоғамдық көлікті дамыту, жаяу жүргіншілерге қауіпсіз орта жасау, велосипед пен самокатқа инфрақұрылым қалыптастыру – мұның бәрі бір жүйенің бөлігі болуы тиіс. Көп жағдайда жолды кеңейту емес, кеңістікті дұрыс бөлу тиімді нәтиже береді, – деп атап өтті Ерқанат Заитов.
Кептелісті азайтудың жолы қандай?
Сарапшылардың пікірінше, тиімді көлік жүйесі тек бір құралмен қалыптаспайды.
Технологиялар қозғалысты түсінуге және басқаруға көмектеседі. Ал қалалық ортаны өзгерту – жолдағы жүктемені азайтады.