Неліктен әйелдер ерлерге қарағанда ұзақ өмір сүреді

Әлем бойынша әйелдердің өмір сүру ұзақтығы ер адамдарға қарағанда орта есеппен бес жылға ұзақ. Кейбір елдерде бұл айырмашылық одан да жоғары. Ғалымдар мұның нақты себебін әлі толық анықтай алмағанымен, бірнеше маңызды факторды алға тартады. Олардың қатарында өмір салты, гормондар, генетикалық ерекшеліктер мен эволюциялық даму бар.

Ер адамдар неге жиі ерте қайтыс болады

Оксфордтағы халықтың қартаюын зерттеу институтының директоры Сара Харпердің айтуынша, өмір сүру ұзақтығындағы айырмашылықтың бір бөлігі күнделікті әдеттер мен мінез-құлыққа байланысты.

Іс жүзінде барлық елде әйелдер ер адамдарға қарағанда ұзақ өмір сүреді. Бірақ бұл көрсеткіш елге байланысты өзгеріп отырады, – дейді Сара Харпер.

Маманның сөзінше, көптеген мемлекетте ер адамдар темекі шегуге, алкоголь тұтынуға және денсаулыққа зиян келтіретін өзге де әдеттерге көбірек бейім келеді. Сонымен қатар олар дәрігерге сирек қаралады және қауіпті әрекеттерге жиі барады.

Ер адамдар арасында жол-көлік оқиғаларынан, зорлық-зомбылықтан, кісі өлтіруден және суицидтен болатын өлім-жітім деңгейі әлдеқайда жоғары, – дейді ғалым.

Сара Харпердің пікірінше, кейінгі онжылдықтарда бұл айырмашылық біршама қысқарғанымен, толықтай жойылуы екіталай.

Өмір салты өзгергенімен, әйелдер мен ер адамдар арасында әрқашан белгілі бір биологиялық айырмашылық сақталады, – дейді ол.

Эстроген әйел ағзасын қалай қорғайды

Ғалымдар әйелдердің ұзақ өмір сүруінің бір себебін гормондардан көреді. Испаниядағы Валенсия университетінің физиологы Консуэло Боррастың айтуынша, әйел ағзасындағы эстроген гормоны көптеген қорғаныш қызмет атқарады.

Эстрогендер әйел ағзасын түрлі деңгейде қорғайды. Олар холестеринді реттеуге, иммундық жүйенің жұмысын жақсартуға, ми мен сүйек саулығын сақтауға көмектеседі, – дейді Консуэло Боррас.

Маман эстрогеннің тағы бір маңызды қасиеті оның антиоксидант ретінде әрекет етуінде екенін айтады. Яғни ол жасушалардың қартаюына әсер ететін еркін радикалдардың зиянын азайтады.

Менопауза кезінде бұл гормон деңгейі төмендеген соң әйел денсаулығында белгілі бір өзгерістер байқалады.

Эстрогеннің қорғаныш әсері жоғалған кезде ағзадағы көптеген функция әлсірейді. Мысалы, остеопороз тек қартаюдың емес, эстроген тапшылығының да салдары болуы мүмкін, – дейді ғалым.

Тестостеронның әсері қандай

Ал ер адамдардағы негізгі гормон – тестостерон. Кейбір зерттеулер тестостерон ағзадағы қартаю процестеріне де әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді. Мәселен, 2012 жылы жарияланған зерттеуде корей евнухтарының қарапайым ер адамдарға қарағанда 14-19 жылға ұзақ өмір сүргені анықталған. Ғалымдар мұны ағзадағы тестостерон деңгейінің төмен болуымен байланыстырады. Дегенмен мамандар бұл бір ғана зерттеуге сүйеніп, нақты қорытынды жасауға болмайтынын ескертеді. 

Генетика да маңызды рөл атқарады

Мамандардың пікірінше, ұзақ өмір сүру құпиясының бір бөлігі генетикалық ерекшеліктерде жатыр.

Макс Планк атындағы эволюциялық антропология институтының зерттеушісі Йоханна Штарк әйелдердегі екі Х-хромосоманың белгілі бір артықшылық беретінін айтады.

Егер Х-хромосоманың бір көшірмесінде мутация пайда болса, екінші көшірме оның әсерін белгілі бір деңгейде өтей алады. Ал ер адамдарда жалғыз Х-хромосома болғандықтан, мұндай мутациялардың зияны көбірек болуы мүмкін, – дейді Йоханна Штарк.

Зерттеушілер көптеген сүтқоректілерде аналықтардың аталықтарға қарағанда ұзақ өмір сүруін осы ерекшелікпен байланыстырады.

Ғалымдар әйелдердің ұзақ өмір сүруін немен байланыстырады

Зерттеушілердің айтуынша, табиғат аналықтардың ұзақ өмір сүруіне белгілі бір деңгейде ықпал еткен болуы мүмкін. Өйткені ұрпағын өсіріп, оны өз бетінше өмір сүруге дайындау үшін анасының ұзақ жасағаны тиімді.

Адамдар мен адамтәрізді маймылдар сияқты ұзақ өмір сүретін тіршілік иелерінде аналардың баласын есейгенге дейін жеткізуі маңызды. Сондықтан олардың ұзақ өмір сүруі эволюциялық тұрғыдан тиімді болуы мүмкін, – дейді Йоханна Штарк.

Ғалымның сөзінше, ұрғашылар үшін жиі таласқа түсетін жануарларда аталықтардың өмірі қысқалау келеді. Себебі олар күш-қуатының көп бөлігін қарсыластарымен бәсекелесуге және өз үстемдігін дәлелдеуге жұмсайды.

Ұзақ өмір сүргенімен, әйелдер жиі сырқаттанады

Әйелдердің ұзақ өмір сүруі олардың денсаулығы әрдайым жақсы болады дегенді білдірмейді.

Зерттеулер әйелдерде бел ауруы, бас ауруы және депрессия сияқты созылмалы сырқаттар жиірек кездесетінін көрсетеді.

Әйелдердің иммундық жүйесі белсендірек жұмыс істейді. Бірақ бұл кей жағдайда қабыну ауруларының жиілеуіне себеп болуы мүмкін, – дейді Сара Харпер.

Ғалымның сөзінше, ерлер мен әйелдердің ағзасы әртүрлі қауіпке бейім келеді.

Ер адамдардың биологиясы оларды өлім қаупіне көбірек ұшыратса, әйелдердің биологиясы мүгедектікке алып келетін ауруларға бейім етеді, – дейді Сара Харпер.

Ұзақ өмір сүрудің құпиясы

Мамандар әйелдер мен ер адамдар арасындағы биологиялық айырмашылықтарды жоққа шығармайды. Дегенмен олар адамның өмір сүру ұзақтығына күнделікті әдеттердің де үлкен әсері бар екенін айтады.

Биологиялық айырмашылықтарға қоршаған орта мен мінез-құлық факторлары да ықпал етеді, – дейді Консуэло Боррас.

Мамандардың айтуынша, ұзақ өмір сүру үшін дұрыс тамақтанып, жеткілікті ұйықтап, белсенді өмір салтын ұстану маңызды. Сондай-ақ денсаулықты бақылап, дәрігерге уақытылы қаралып тұрған жөн.