Куршевель тәжірибесі: тау туризмі өңір экономикасын қалай өзгертеді

Алматыда Көкжайлауда курорт салу жобасына дайындық жүріп жатқанда, әлемдегі ең танымал тау шаңғысы курорттарының бірі – француздық Куршевельдің тарихына назар аударған жөн. Кезінде жазда бірнеше бақташы мал жайған жалаңаш үстіртте бүгінде әлемге әйгілі демалыс орны орналасқан.

Куршевель қалай пайда болды?

1946 жылы Савойя департаментінің Бас кеңесі бұрын тек жазғы жайылымдар болған аумақта тау шаңғысы курортын салу туралы шешім қабылдады. Сен-Бон коммунасының кеңесі ортақ жерлерді департаменттің иелігіне беруге бірауыздан келісті. Жоба Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін таулы өңірдің экономикасын жандандыру мақсатында қолға алынды.

Болашақ курорттың құрылысы басталмай тұрып, 1945 жылы теңіз деңгейінен 1800 метрден жоғары орналасқан жерлердің барлығы дерлік сатып алынды. Сол кезеңде көптеген адам мұндай ауқымды жоспарды шамадан тыс деп санады. Курорттың бас жоспарын әзірлеу сәулетші Лоран Шаппиге тапсырылды. Ол бұған дейін коммуна аумағындағы барлық тау беткейін шаңғымен аралап шыққан болатын.

Шаппи тұрғын үйлерді тау беткейлерінің бойына орналастырды. Соның арқасында туристер қонақүйден шыға сала шаңғы жолына түсе алатын болды. Осылайша, Францияда бүгінде «ski-in/ski-out» деп аталатын жүйе пайда болды. Бұл тәсіл демалушыларға шаңғыны ғимараттың есігінен бастап теуіп, кешке қайтадан сол жерге дейін жетуге мүмкіндік береді.

Сәулетші тау бөктерінде шаңғышылар мен жаяу жүргіншілерге ортақ алаң да ұйымдастырды. Кейін Куршевель Францияда шаңғы трассаларын арнайы қар нығыздайтын машиналармен дайындаған алғашқы курорт болды. Бұл техниканы АҚШ-тан тау шаңғысы бойынша чемпион Эмиль Алле әкелді.

Жергілікті тұрғындардың наразылығы мен даулар

Сен-Бон тұрғындары мэр етіп Пьер де ла Гонтриді сайлады. Ол курортты дамыту мәселесінде департамент басшылығымен ашық пікір қайшылығына түсті. Ұзаққа созылған талқылаулардан кейін тараптар келісімге келіп, 1971 жылы Куршевель қайтадан коммуна басқаруына берілді. Ал аспалы жолдар департаменттің қарамағында қалды.

Курорттың дамуына сәулетшілер арасында да сын айтылды. Олардың бір бөлігі пайда табу жолында демалыс орнының тым көп нәрседен бас тартқанын алға тартты. Швейцариялық үлгіде салынған шале үйлерді кейбір сыншылар жасанды көшірме деп бағалады. Ал өзгерістерді қолдаушылар жаңа архитектуралық шешімдер курортқа табыс әкеліп, туристердің сұранысына сай болғанын айтты.

Францияның басқа курорттарына үлгі болды

Куршевельдің табысы Франциядағы «Қар жоспары» деп аталған мемлекеттік бағдарламаның бейресми бастамасына айналды. 1964 жылдан 1977 жылға дейін осы бағдарлама аясында Ле-Арк, Ла-Плань, Тинь және Авориазды қоса алғанда, 20-дан астам жаңа курорт салынды.

Мемлекет таулы ауылдардан халықтың жаппай көшіп кетуін тоқтатып, елге шетел валютасының түсуін арттыруды көздеді. Дегенмен бағдарламаға қарсы пікір білдірушілер де болды. Олар жаңадан салынған курорттарды «шаңғы фабрикалары» деп атады.

Куршевель бүгін қандай курорт?

Қазір Куршевельде шамамен 60 аспалы жол мен 90-нан астам шаңғы трассасы бар. Ол әлемдегі ең ірі өзара байланысқан тау шаңғысы аймақтарының бірі саналатын «Үш аңғар» (Les Trois Vallées) жүйесіне кіреді.

Курортта Мишлен жұлдыздары бар жеті мейрамхана және ең жоғары санаттағы «палас» мәртебесіне ие бірнеше қонақүй жұмыс істейді. Мұнда Louis Vuitton, Hermès, Prada және Chanel сияқты әлемге әйгілі брендтердің бутиктері орналасқан. Сондай-ақ курортта теңіз деңгейінен биік орналасқан әуежай бар. Оның ұшу-қону жолағының ұзындығы небәрі 525 метр, әрі еңісі айтарлықтай тік.

2025-2026 жылғы маусымда Куршевель мен көршілес Мерибель-Моттаре курорттарының аспалы жолдары 100,6 миллион еуро табыс әкелді. Бұл көрсеткіш бойынша олар Франциядағы тау шаңғысы аймақтарының арасында төртінші орынға шықты.

Куршевель бүкіл Савойя өңірі үшін маңызды табыс көзіне айналды. Маусымның қызған шағында, қаңтардың алғашқы екі аптасында, мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен туристер келеді. Олардың арасында Парсы шығанағы елдері мен ТМД мемлекеттерінің азаматтары да бар.

Куршевель туристерге несімен ыңғайлы?

Курорттың басты артықшылықтарының бірі оның бастапқы жобасында-ақ қарастырылған. Сәулетші Лоран Шаппи тұрғын үйлерді тау беткейлерінің бойына орналастырғандықтан, туристер қонақүйден бірден шаңғы теуіп шығып, кешке қайтадан есік алдына дейін жете алады.

Трассалардың төменгі жағында шаңғышылар мен жаяу жүргіншілерге арналған ортақ алаңдар орналасқан. Ал курорт ішіндегі ауылдар арасында аспалы жолдар мен автобустар қатынайды.

Бір ғана шаңғы абонементі шамамен 600 шақырым трассасы бар «Үш аңғар» аймағын толық пайдалануға мүмкіндік береді. Курорт тау беткейлерін сапалы күтіп ұстауға ерекше мән береді. Өйткені мұнда 1950-жылдардың өзінде-ақ шаңғы жолдарын қар нығыздайтын арнайы машиналармен дайындау қолға алынған.

Куршевельдің аспалы жолдары сағатына 67 мыңнан астам адамды тасымалдай алады. Сондықтан ұзын-сонар кезек сирек кездеседі. Жақында Шеню бағытындағы гондолалардың бірі энергияны үнемдейтін, күн панельдерімен жабдықталған жаңа үлгіге ауыстырылды.

Жаңадан шаңғы тебуді үйренушілер үшін алты арнайы оқу аймағы бөлінген. Олардың кейбірінде көтергіштерді тегін пайдалануға болады. Осылайша, бастаушыларға «Үш аңғар» аймағының толық әрі қымбат абонементін сатып алудың қажеті жоқ.

Курорт отбасылық демалысқа қолайлы орындарға берілетін француздық Famille Plus сапа белгісіне ие. Мұнда шаңғы тебуден бөлек, демалыстың 45-тен астам түрі ұсынылады.

2015 жылы Морион мен Виллаж ауылдарының арасында шамамен 15 мың шаршы метр аумақты алып жатқан Aquamotion акваорталығы ашылды. Ол Еуропадағы ең ірі таулы аквапарктердің бірі саналады. Мұнда жасанды ағысы бар өзен, су сырғанақтары, серфингті имитациялайтын бассейн, өрмелеу қабырғасы және тұзды үңгірі бар спа-аймақ орналасқан.

Ғимараттың төбесі өсімдіктермен көмкерілген, ал суды тазарту жүйесі бассейндердегі су шығынын екі есеге жуық қысқартуға мүмкіндік береді.

Көкжайлау үшін Куршевель тәжірибесі нені білдіреді?

Алматыдағы Көкжайлауда жүзеге асыру жоспарланған Almaty SuperSki жобасы жыл бойы жұмыс істеуге бағытталған. Мұнда шамамен 60 шақырым шаңғы трассасын салу көзделген. Оның басым бөлігі балалар мен жаңадан шаңғы тебуді үйренушілерге арналған аймақтарға бөлінеді. Жазда тау беткейлері жаяу серуендеу және велосипед тебу бағыттарына айналмақ.

Жобаның мәліметіне сәйкес, курорт Іле-Алатауы ұлттық паркінің аумағының жарты пайызынан аз бөлігін алады. Жер мемлекеттік меншікте қалып, ерекше қорғалатын табиғи аумақ мәртебесін сақтайды.

Орманды барынша аз кесу үшін аспалы жолды небәрі төрт тірекке орнату жоспарланған. Ал туристерді көлік тұрағынан курортқа дейін электр автобустарымен жеткізу көзделіп отыр.

Kazakh Tourism Development компаниясы болашақта аспалы жол инженерлерін, шаңғы нұсқаушыларын, гидтерді, құтқарушыларды және қонақүй қызметкерлерін даярлау үшін 350 білім грантын бөлуді жоспарлап отыр.

Кезінде осындай мамандықтар Францияның Сен-Бон коммунасының тұрғындарын жұмыспен қамтуға мүмкіндік берген. Куршевель тәжірибесі тау курортының табысты болуы тек табиғи жағдайға емес, сонымен бірге дұрыс жоспарлауға, қолайлы инфрақұрылымға, кәсіби мамандарға және ұзақ мерзімді даму стратегиясына байланысты екенін көрсетеді.