Кленбутерол деген не? Мексикадағы ет неге әлем спортында жиі дау тудырады?

Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионаты кезінде Тунис ұлттық құрамасының сегіз ойыншысының допинг-сынамасынан тыйым салынған кленбутерол заты анықталды. Алайда бұл оқиға футболшылардың мансабына қауіп төндірмейді. Тергеу нәтижесіне сәйкес, тыйым салынған зат олардың ағзасына спорттық мақсатта емес, Мексикадағы ластанған сиыр еті арқылы түскен.

Бұл жағдай әлемдік спорттағы ең даулы мәселелердің бірі – кленбутеролдың тағам арқылы адам ағзасына түсу проблемасын қайта күн тәртібіне шығарды.

Тунис ойыншылары неге жазаланбайды?

The Times басылымының мәліметінше, сегіз футболшының сынамасынан анықталған кленбутерол мөлшері Дүниежүзілік допингке қарсы агенттік (WADA) белгілеген шекті деңгейден аспаған.

Осы себепті футболшылар уақытша шеттетілген жоқ. Тунис футбол федерациясы, ойыншылар және олардың клубтары зерттеу қорытындысымен таныстырылды. Қазіргі таңда қосымша тексеріс жалғасып жатқанымен, мамандар FIFA мен WADA бұл жағдайды кездейсоқ тағамдық ластану ретінде бағалап, ешқандай санкция қолданбайды деп есептейді.

Әлем чемпионаты кезінде Тунис құрамасы Мексиканың Монтеррей қаласында орналасқан. Ойыншылардың бірқатар допинг-сынамасы Нидерландқа қарсы топтық кезеңдегі соңғы кездесуге дейін 10-14 күн бұрын алынған.

Кленбутерол деген не?

Кленбутерол – бета-2-агонистер тобына жататын препарат. Ол алғашында демікпе мен тыныс алу жолдарының ауруларын емдеуге арналған дәрі ретінде жасалған. Алайда кейіннен оның бұлшықет массасын арттырып, май қабатын азайтатын қасиеті анықталды.

Сол себепті препарат бодибилдингте және допинг ретінде кеңінен қолданылып, 1992 жылдан бері спортта толықтай тыйым салынған заттардың қатарына енгізілді.

Кленбутеролды қабылдау жүрек қағысының жиілеуі, бұлшықет құрысуы, қан қысымының көтерілуі және жүйке жүйесінің бұзылуы сияқты қауіпті жанама әсерлерге алып келуі мүмкін.

Неліктен мәселе дәл Мексикада жиі кездеседі?

Мексикада кленбутеролды мал шаруашылығында қолдану заңмен тыйым салынғанымен, сарапшылардың айтуынша, ол әлі күнге дейін көптеген фермаларда жасырын пайдаланылады.

Фермерлер бұл препаратты ірі қараның салмағын тезірек арттыру үшін береді. Соның нәтижесінде малдың еті көбірек шығып, нарықтағы бағасы да жоғарылайды.

Мексикалық ветеринар әрі ұлттық автономды университеттің маманы Октавио Кампузаноның айтуынша, көптеген ет сатып алушылар дәл осындай малды талап етеді.

«Егер фермер кленбутерол қолданбаса, оның малын ешкім сатып алмауы мүмкін. Ал мал сатылмаса, отбасыңды асырау қиын», – дейді маман.

Сарапшылардың бағалауынша, Мексикадағы сиыр етінің 40–80 пайызы белгілі бір деңгейде кленбутеролмен ластанған болуы ықтимал. Дегенмен бұл көрсеткіш нақты дәлелденген статистика емес, түрлі ғылыми және сарапшылық бағалауларға негізделген.

Неге спортшылар жиі ақталады?

Кленбутеролға қатысты басты мәселе – оның ағзаға тағам арқылы да түсуі мүмкін екендігі.

Сол себепті WADA кейінгі жылдары өте төмен концентрациядағы нәтижелерге қатысты ерекше тәсіл қолданады. Егер заттың мөлшері аз болса және оның тағамнан түскені дәлелденсе, спортшы жазаланбауы мүмкін.

Осындай жағдайда тергеушілер бірнеше факторды зерттейді:

• анықталған заттың концентрациясы;
• спортшының орналасқан жері;
• тұтынған тағамдары;
• қосымша зертханалық сараптамалар;

• шаш талдауы сияқты қосымша сынақтар.

2011 жылғы Мексика құрамасының оқиғасы

Бұл мәселе бұрын да футбол әлемінде үлкен дау тудырған.

2011 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогы қарсаңында Мексика құрамасының бес футболшысы кленбутеролға оң нәтиже тапсырған.

Команда АҚШ-қа аттанар алдында федерация бекіткен арнайы мәзірмен тамақтанған болатын. Кейін белгілі болғандай, мәселе дәл сол сиыр етінен шыққан.

Футболшылар шаш талдауынан өтіп, олардың ағзасында препараттың ұзақ уақыт бойы қолданылғанын дәлелдейтін іздер табылмады.

Нәтижесінде WADA өз апелляциясын қайтарып алып, барлық ойыншы толық ақталды.

Канело Альварес те дәл осындай жағдайға тап болды

2018 жылы әлем чемпионы Сауль «Канело» Альварестің допинг-сынамасынан да кленбутерол анықталған еді.

Боксшы бұл заттың Мексикада жеген сиыр етінен түскенін мәлімдеді.

Кейін оның шашына жасалған сараптама ешқандай кленбутерол ізін анықтамады.

Golden Boy Promotions компаниясының жетекшісі Оскар Де Ла Хойя сол кезде:

«Егер Канело бұл препаратты әдейі пайдаланса, оның ізі шашынан да табылар еді», – деген болатын.

Осы дәлелдерден кейін Альварестің түсіндірмесі мойындалып, ол ауыр жазаға тартылған жоқ.

Бірақ бәрі бірдей ақтала бермейді

Кленбутеролға қатысты ең танымал істердің бірі – испаниялық велошабандоз Альберто Контадордың жағдайы.

2010 жылғы «Тур де Франс» кезінде оның сынамасынан кленбутерол табылды.

Контадор бұл заттың ағзасына Испаниядан әкелінген бұзылған бұзау етінен түскенін айтқанымен, тергеу барысында көрсетілген ферма тексеріліп, кленбутерол қолданылғанына дәлел табылмады.

Екі жылға созылған сот процестерінен кейін Спорттық арбитраждық сот велошабандозды кінәлі деп таныды.

Нәтижесінде ол екі жылға дисквалификацияланып, «Тур де Франс» пен басқа да жарыстардағы жалпы 13 жеңісінен айырылды.

Фермерлер неге тәуекелге барады?

Мексика билігі бірнеше жылдан бері кленбутерол қолдануды тоқтатуға тырысып келеді.

2015 жылдан бастап арнайы сапа сертификаттары енгізіліп, қауіпсіз ет өндірушілерге арнайы таңба беріле бастады.

Алайда бағдарлама ерікті түрде жүзеге асырылатындықтан, көптеген шаруашылық оған қосылмайды.

Сарапшылардың пікірінше, нарықтағы жоғары сұраныс пен әлсіз бақылау заңсыз тәжірибенің сақталуына мүмкіндік беріп отыр.

Тунистің сәтсіз чемпионаты

Допинг дауына қарамастан, Тунис құрамасының әлем чемпионатындағы нәтижесі көңіл көншітпеді.

Африкалық команда F тобында Нидерланд, Жапония және Швеция құрамаларынан жеңіліп, үш матчта бірде-бір ұпай жинай алмады. Жалпы есепте қарсыластарына 12 гол жіберіп, турнирді топтық кезеңде аяқтады.

Тунис футболшыларының жағдайы кленбутеролға қатысты әлемдік тәжірибенің тағы бір мысалына айналды. Бұл оқиға допингке қарсы күресте тек зертханалық нәтижелер ғана емес, олардың шығу тегі мен ғылыми дәлелдердің де шешуші рөл атқаратынын тағы бір мәрте көрсетті.