2020 жылғы пандемиядан кейін әлем жұқпалы ауруларға ерекше сақтықпен қарай бастады. COVID-19 бүкіл адамзатқа вирустың қаншалықты жылдам таралып, жаһандық дағдарысқа айнала алатынын көрсетті. Енді ғалымдар тағы бір қауіпті инфекция — хантавирусқа қатысты алаңдаушылық білдіруде. Әлеуметтік желілер мен халықаралық медиада бұл вирус туралы ақпарат жиілеп, көпшілік арасында “жаңа пандемия бастала ма?” деген сұрақ туындады.
Хантавирус деген не?
Хантавирус — негізінен кеміргіштер арқылы таралатын вирустар тобы. Ол адамға көбіне тышқан мен егеуқұйрықтың нәжісі, сілекейі немесе зәрі арқылы жұғады. Вирус ауаға көтерілген ұсақ бөлшектер арқылы тыныс жолына енуі мүмкін.
Мамандардың айтуынша, бұл вирус адамнан адамға COVID-19 секілді оңай таралмайды. Дегенмен кейбір штамдары өте ауыр асқынуға алып келеді. Әсіресе өкпе мен бүйректі зақымдап, өлім қаупін арттырады.
Неге қазір қайта талқылана бастады?
Соңғы айларда әлемнің бірнеше елінде хантавирус жұқтырған жағдайлар тіркелді. Кей өңірлерде климаттың өзгеруі мен кеміргіштердің көбеюі инфекция қаупін арттырған. Ғалымдар дәл осы факторлар жаңа эпидемиологиялық қатерлерге жол ашуы мүмкін екенін айтады.
COVID пандемиясынан кейін халықаралық ғылыми қауымдастық кез келген жаңа вирустық қауіпке мұқият қарай бастады. Себебі алғашқы кезеңде қауіп ескерілмесе, оның салдары ауыр болуы ықтимал.
Сарапшылардың пікірінше, хантавирусқа байланысты алаңдаушылықтың күшеюіне бірнеше себеп бар:
Хантавирус қаншалықты қауіпті?
Хантавирустың негізгі қауіптілігі — оның симптомдары бастапқыда қарапайым тұмауға ұқсайтынында. Адамда дене қызуы көтеріліп, әлсіздік, бас ауруы, бұлшықет ауруы байқалады. Кейін тыныс алу қиындап, өкпеге сұйықтық жиналуы мүмкін.
Кейбір жағдайда өлім көрсеткіші 30-40 пайызға дейін жетеді. Әсіресе дер кезінде анықталмаған науқастар үшін қауіп жоғары.
Алайда мамандар бұл вирусты COVID-пен тікелей салыстыруға болмайтынын ескертеді. Себебі хантавирус жаппай ауа арқылы тез таралатын инфекция емес. Сондықтан қазіргі таңда әлемдік пандемия қаупі туралы нақты мәлімдеме жасалған жоқ.
Қазақстан үшін қауіп бар ма?
Қазақстанда хантавирусқа қатысты жекелеген жағдайлар бұрын да тіркелген. Әсіресе ауылдық аймақтарда, қоймаларда немесе табиғат аясында жұмыс істейтін адамдар қауіп тобына жатады.
Эпидемиологтар тұрғындарға бірнеше қарапайым ережені сақтауға кеңес береді:
Ғалымдардың басты алаңдаушылығы неде?
Мамандарды қорқытып отырған негізгі мәселе — нақты бір вирус емес, соңғы жылдары зооноздық инфекциялардың жиілеуі. Яғни жануардан адамға өтетін аурулар көбейіп келеді. COVID, маймыл шешегі, құс тұмауы және хантавирус секілді инфекциялар осы үрдістің бір бөлігі ретінде қарастырылады.
Ғалымдар болашақта жаңа пандемиялардың алдын алу үшін елдер арасында ақпарат алмасу, ерте диагностика және биологиялық бақылау жүйесін күшейту қажет екенін айтады.
Әлем тағы бір пандемияға дайын ба?
COVID-19 тәжірибесі көрсеткендей, көптеген мемлекет індетке толық дайын болмаған. Бірақ соңғы жылдары зертханалық бақылау, вакциналық технология және халықаралық мониторинг айтарлықтай дамыды.
Сарапшылардың пікірінше, қазіргі жағдайда басты міндет — қоғамды үрейге емес, сақтыққа шақыру. Хантавирус әзірге жаһандық пандемия деңгейіндегі қауіп ретінде бағаланбайды. Дегенмен ғалымдардың ескертуі бір нәрсені аңғартады: адамзат инфекциялық қатерлер дәуіріне қайта-қайта тап болуы мүмкін.