Ғарышқа жол ашқан қаһарман: тұңғыш қазақ ғарышкері Тоқтар Әубәкіров 80 жаста

Бүгін, 27 шілдеде, тұңғыш қазақ ғарышкері, Кеңес Одағының Батыры, «Халық Қаһарманы», көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, авиация генерал-майоры Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров 80 жасқа толды. Оның өмір жолы – ерекше табандылықтың, отансүйгіштік пен кәсіби шеберліктің жарқын үлгісі.

Аспанға құштарлық пен сыналатын сын сағаттар

Тоқтар Әубәкіров 1946 жылы 27 шілдеде Қарағанды облысы Каркаралы ауданындағы Бірінші Мамыр ауылында дүниеге келген. Бала кезінен авиацияға ынтызар болып, аэроклубта айналысып, алғашқы парашютпен секіру жаттығуларын жасады.

Мектепті тәмамдаған соң Армавир жоғары әскери авиациялық училищесіне түсіп, кейін Қиыр Шығыстағы әскери бөлімдерде қызмет етіп, бірінші сыныпты әскери ұшқыш атанды. Кәсіби шыңдалуды мақсат еткен ол сынақшы-ұшқыш болуға ұмтылып, 1975 жылы осы құрамға қабылданды.

1976 жылдан бастап А. И. Микоян атындағы тәжірибелік-конструкторлық бюросында қызмет етіп, елуден астам жаңа әскери ұшақ түрлерін сыннан өткізді. Оның бұл еңбегі заманауи ұшақтардың қауіпсіздігі мен сенімділігін арттыруға өлшеусіз үлес қосты.

Әлем мойындаған ерліктер

Тоқтар Әубәкіровтің кәсіби өмір жолында әлемдік деңгейдегі маңызды рекордтар мен жетіп отырған белестер аз емес:

• Солтүстік полюс рейсі (1988 ж.): Кеңес Одағының тарихында алғаш рет ауада екі рет май құя отырып, Солтүстік полюске сәтті ұшу сапарын орындады. Бұл ерлігі үшін оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
• Әлемдік рекорд (1989 ж.): Әлемде бірінші болып МиГ-29К палубтық жойғыш ұшағын авиатасымалдаушы крейсердің палубасына қондырды және трамплин көмегімен ұшырып шықты. Бұл жетістік Гиннесс рекорды ретінде тіркелді.

Тарихи ғарыш сапары

Ғарышқа ұшу – әрбір ұшқыштың асқақ арманы, ал қазақ халқының атынан бұл биікке көтерілу – үлкен жауапкершілік пен мақтаныш..., – деген еді аңыз ғарышкер.

1991 жылы 2 қазанда Тоқтар Әубәкіров «Союз ТМ-13» кемесімен тарихи ғарыш сапарын жасап, ғарышқа ұшқан тұңғыш қазақ атанды. «Мир» орбиталық станциясында ол 7 тәулік 22 сағат 13 минут болып, ауқымды ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді.

Экспедиция барысында экология, медицина, биология және материалды тану бағыттарында тәжірибелер жасалды. Әсіресе, Арал теңізінің экологиялық жағдайын зерттеу жұмыстары ғылыми қоғамдастық тарапынан жоғары бағаға ие болды.

Ел игілігіндегі еңбек

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Тоқтар Әубәкіров ұлттық ғарыш саласының қалыптасуына белсене қатысып, Президенттің ғарыш мәселелері жөніндегі кеңесшісі қызметін атқарды. 1992–1993 жылдары Қорғаныс министрінің орынбасары болып, еліміздің Қарулы Күштерінің құқықтық және ұйымдастырушылық негізін құруға үлес қосты. Кейіннен Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты болып сайланды.

Бүгінгі таңда Тоқтар Оңғарбайұлы жас ұрпаққа патриоттық тәрбие беру, әскери қызметтің беделін көтеру және ұлттық рухани құндылықтарды насихаттау ісіне белсенді атсалысып келеді. Ол – Отан алдындағы ерен еңбегі үшін «Отан» орденімен және басқа да көптеген мемлекеттік марапаттармен марапатталған тұлға.