Гарвардта бағалау жүйесі түбегейлі өзгермек

Әлемдегі ең беделді жоғары оқу орындарының бірі — Harvard University білім беру жүйесіндегі маңызды өзгеріске қадам жасады. Университеттің Өнер және ғылым факультеті бакалавр студенттеріне қойылатын «өте жақсы» бағалардың санын шектеу туралы шешім қабылдады. Себебі соңғы жылдары «бестік» тым жиілеп, академиялық жетістіктің нақты көрсеткіші болудан қалған.

Бұл бастама тек Гарвард үшін емес, жаһандық білім беру жүйесі үшін де маңызды сигнал. Себебі соңғы онжылдықта әлемнің көптеген университеттері «баға инфляциясы» мәселесіне тап болды.

«Бестік» көбейген сайын оның құны азаяды

Гарвард деректеріне сәйкес, соңғы жылдары студенттердің алған бағаларының 60 пайыздан астамы ең жоғары баға болған. Мұндай жағдайда үздік оқитын студент пен орташа деңгейдегі студенттің арасындағы айырмашылық көмескіленеді.

Психология профессоры Joshua Greene жаңа жүйенің негізгі мақсаты студенттерді «идеалды транскрипт» үшін емес, шынайы білім алу үшін оқуға ынталандыру екенін айтты. Оның пікірінше, жоғары баға сирек қойылатын болса, студенттер тәуекелден қорықпай, күрделі пәндерді таңдауға бейім болады.

Қазіргі таңда көптеген студент GPA көрсеткішін сақтау үшін жеңіл курстарды таңдауға тырысады. Бұл — білімнің сапасына емес, статистикаға жұмыс істеудің көрінісі.

Баға инфляциясы қалай пайда болды?

Сарапшылардың айтуынша, бұл құбылыстың бірнеше себебі бар:

• университеттер арасындағы бәсекенің күшеюі;
• студенттердің психологиялық қысымға жиі ұшырауы;
• оқытушылардың төмен баға қоюдан қашуы;
• магистратура мен жұмысқа орналасуда GPA-дың шамадан тыс маңызды болуы.

Әсіресе элиталық университеттерде студенттердің бәрі дарынды болғандықтан, оқытушылар «үздік» бағаны жиі қоя бастайды. Бірақ уақыт өте келе бұл бағаның салмағын азайтады.

Гарвард нені өзгертпек?

Жаңа саясат 2027 оқу жылынан бастап енгізіледі. Университет «өте жақсы» бағаны шынайы академиялық жетістіктің белгісіне айналдырмақ. Яғни енді жоғары баға алу әлдеқайда қиын болады.

Бұл өзгеріс жұмыс берушілер мен магистратура бағдарламалары үшін де маңызды. Өйткені қазіргі жүйеде барлық студенттің транскрипті бірдей көрінеді. Ал жаңа модель үздіктерді нақты ажыратуға мүмкіндік береді.

Бірақ мұндай тәжірибе бұған дейін де сыналған

Гарвард бұл бағытта алғашқылардың бірі емес. Princeton University 2004 жылы «өте жақсы» бағаларды 35 пайызбен шектеу туралы шешім қабылдаған еді. Алайда он жылдан кейін бұл жүйеден бас тартты.

Себебі студенттер басқа университет түлектерімен салыстырғанда бәсекеде ұтылып қалдық деп шағымданған. Яғни қатаң бағалау жүйесі кей жағдайда түлектің еңбек нарығындағы мүмкіндігін төмендетуі мүмкін.

Қазақстан үшін қандай сабақ бар?

Бұл мәселе Қазақстандағы жоғары білім жүйесіне де қатысты. Соңғы жылдары көптеген университетте GPA көрсеткішінің жоғары болуы қалыпты жағдайға айналып келеді. Кей сарапшылардың пікірінше, бағаның тым «жомарт» қойылуы диплом сапасына деген сенімді әлсіретеді.

Егер барлық студенттің көрсеткіші жоғары болса, онда жұмыс беруші үшін нақты мықты маманды анықтау қиындайды. Сондықтан Гарвардтағы өзгеріс әлем университеттеріне маңызды сұрақ қойып отыр: жоғары баға студенттің шынайы білімін көрсете ме, әлде формалды көрсеткішке айналды ма?

Білім сапасы ма, психологиялық жайлылық па?

Қазіргі заманғы білім жүйесінде университеттер екі таңдаудың ортасында тұр. Бір жағынан — академиялық талапты күшейту, екінші жағынан — студенттердің психологиялық жағдайын сақтау.

Гарвардтың шешімі білім беру саласындағы жаңа тенденцияның бастамасы болуы мүмкін. Егер әлемнің ең беделді университеттерінің өзі баға жүйесін қайта қарап жатса, онда дәстүрлі бағалау моделі XXI ғасыр талаптарына толық жауап бере алмай отырғаны анық.