Ғалымдар көру қабілетін қалпына келтірудің жаңа әдісін тапты

Ғалымдар көру қабілетін жоғалтқан көздің жарықты қайта сезінуіне мүмкіндік беретін жаңа технологияны сынақтан өткізді. Зерттеушілер жарыққа сезімтал нанобөлшектерді көзге енгізу арқылы зақымданған тор қабықтағы жүйке жасушаларын белсендіруге қол жеткізген. Әзірге әдіс жануарларға жасалған тәжірибелерде зерттеліп жатыр.

Халықаралық зерттеу тобы графит тәрізді көміртек нитридінен жасалған жарыққа сезімтал нанобөлшектер әзірледі. Жұмысқа Даниядағы Орхус университетінің ғалымдары да қатысқан. Зерттеу нәтижелері 22 қыркүйекте Nature Biomedical Engineering ғылыми журналында жарияланды.

Нанобөлшектер қалай жұмыс істейді?

Пигментті ретинит секілді тор қабықтың ауыр дегенеративті ауруларында жарықты қабылдайтын фоторецепторлар біртіндеп жойылады. Соның салдарынан адам көру қабілетін жоғалтуы мүмкін. Алайда тор қабықтың тереңірек орналасқан кейбір жүйке жасушалары, соның ішінде миға сигнал жеткізетін ганглионарлық жасушалар сақталып қалуы ықтимал.

Ғалымдар дәл осы жасушаларды жарық арқылы тікелей белсендіру тәсілін қарастырған. Ол үшін диаметрі шамамен 300 нанометр болатын қуыс нанобөлшектер пайдаланылды. Құрылымы өсімдік жасушаларындағы хлоропластардан шабыттанған бұл материал жарық энергиясына жауап береді.

Нанобөлшектер көздің шыны тәрізді денесіне инъекция арқылы енгізіледі. Олар тор қабықтың ішкі бетіне, ганглионарлық жасушаларға жақын орналасады. Жарық түскен кезде бөлшектер фотоэлектрохимиялық және фототермиялық әсерлер туғызып, жүйке жасушаларының белсенділігіне ықпал етеді. Нәтижесінде тор қабықтағы сақталған нейрондар жарық сигналдарына жауап бере бастайды.

Тәжірибе қандай нәтиже көрсетті?

Зерттеушілер технологияны тор қабығы ауыр зақымданған тышқандарға сынаған. Нанобөлшектер енгізілгеннен кейін жануарлардың бір бөлігінде жарыққа жауап ретінде мидың көру қыртысында өлшенетін белсенділік байқалған. Сондай-ақ олардың мінез-құлқынан жарықты сезінуге байланысты реакциялар тіркелген.

Бұдан бөлек, технология шошқаның оқшауланған тор қабығында тексерілді. Зертханалық жағдайда жарық әсерінен нанобөлшектер тор қабықтың ганглионарлық жасушаларының белсенділігін арттыра алған.

Ғалымдар инъекциядан кейін тышқандардың тор қабығының құрылымын да бақылаған. 14 күндік зерттеу кезеңінде тор қабық қабаттарының қалыңдығында елеулі өзгеріс анықталмаған. Дегенмен бұл нәтижелер технологияның адам үшін ұзақ мерзімді қауіпсіз екенін дәлелдеуге әлі жеткіліксіз.

Отасыз «көз протезіне» айналуы мүмкін

Жаңа тәсілдің ерекшелігі – күрделі электронды құрылғыны көзге хирургиялық жолмен орнатуды немесе жүйке жасушаларын генетикалық өзгертуді қажет етпеуі. Авторлар нанобөлшектерді инъекциялық тор қабық протезінің ықтимал негізі ретінде қарастырып отыр.

Алайда технология әзірге эксперименттік деңгейде. Ғалымдарға нанобөлшектердің көз тіндеріне ұзақ мерзімді әсерін, қауіпсіздігін және тиімділігін қосымша зерттеу қажет. Сондықтан бұл әдістің адамдардың көру қабілетін қалпына келтіретін дайын емге айналуы үшін әлі клиникалық зерттеулерден өтуі керек.