2026 жылы Қазақстандағы мыңдаған азамат алғаш рет табысы мен мүлкі туралы декларация тапсыру міндетімен бетпе-бет келмек. Биылғы басты мерзім — 15 қыркүйек. Осы күнге дейін есеп өткізбегендерге ескерту, ал қайталанса айыппұл салынуы мүмкін.

Жалпыға бірдей декларациялау жүйесі бірнеше жылдан бері кезең-кезеңімен енгізіліп келеді. Бірақ 2026 жылы ережелер тағы өзгерді: кейбір формалар қысқартылды, есеп беру тәртібі жеңілдетілді, алайда шетелдік активтер мен ірі қаржылық операцияларға бақылау күшейді.

Жалпыға бірдей декларациялау не үшін енгізілді?

Қазақстанда декларациялау жүйесі 2021 жылдан бастап іске қосылды. Негізгі мақсат — азаматтардың табысы мен мүлкінің ашықтығын қамтамасыз ету, көлеңкелі табыс пен жасырын активтерді азайту.

Жүйе бірнеше кезеңмен енгізілді:

• 2021 жылдан бастап — мемлекеттік қызметкерлер мен олардың жұбайлары;
• 2023 жылдан — мұғалімдер, дәрігерлер, квазимемлекеттік сектор қызметкерлері;
• 2024 жылдан — кәсіпкерлер, ЖШС құрылтайшылары мен директорлары;
• 2025 жылы барлық азаматтарды қосу жоспарланған еді.

Алайда кейін билік төртінші кезеңді тоқтатты. Соның нәтижесінде көптеген қарапайым азаматтар бастапқы 250-форма декларациясын тапсырудан босатылды.

Соған қарамастан, 2026 жылы декларация тапсыруға міндетті адамдардың тізімі әлі де ауқымды болып отыр.

250 және 270 формасының айырмашылығы қандай?

Көпшілік екі декларацияны шатастырады. Бірақ олардың міндеті екі түрлі.

250-форма — жүйеге алғаш кіру декларациясы

Бұл форма бір рет қана тапсырылады. Азамат мемлекетке өзінің бастапқы активтерін көрсетеді.

Мысалы:

• шетелдегі пәтер;
• шетелдік банктегі шот;
• криптовалюта;
• қарыздар;
• ірі көлемдегі қолма-қол ақша.

2026 жылы үйде сақталатын қолма-қол ақша лимиті — 10 000 АЕК немесе 43,2 миллион теңге. Бұдан көп болса, көрсету міндетті.

270-форма — жыл сайынғы есеп

Бұл формада бір жыл ішіндегі табыс пен мүліктегі өзгерістер көрсетіледі.

Мысалы:

• жаңа пәтер сатып алу;
• акциялардан дивиденд алу;
• криптовалюта сатып алу;
• шетелдік шот ашу;
• инвестициялық табыс.

Маңыздысы — 270-форманы тапсыру үшін бұған дейін 250-форма өткізілген болуы керек.

2026 жылы декларацияны кімдер тапсырады?

Мемлекеттік қызметкерлер мен олардың жұбайлары

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңға кіретін барлық тұлғалар декларация тапсырады:

• мемлекеттік қызметкерлер;
• әкімдік қызметкерлері;
• судьялар;
• құқық қорғау органдары;
• квазимемлекеттік сектор өкілдері.

Олардың жұбайлары да декларация өткізуге міндетті.

Тіпті қызметкер жұмыстан теріс себеппен босатылса да, тағы 3 жыл декларация тапсырады.

Кәсіпкерлер мен ЖШС құрылтайшылары

Мына тұлғалар да міндетті түрде есеп береді:

• ЖШС директорлары;
• үлесі 10 пайыздан асатын құрылтайшылар;
• инвестициялық портфель басқарушылары;
• банк пен сақтандыру ұйымдарының ірі қатысушылары.

Компания пайда таппаса да, статус маңызды болып саналады.

Шетелдік активі бар азаматтар

Егер азаматта:

• шетелдік банк шоты;
• Дубайдағы пәтер;
• Түркиядағы жылжымайтын мүлік;
• шетелде тіркелген көлік;
• криптовалюта;
• шетелдік брокерлік шот болса,

онда декларация тапсыру міндеті туындайды.

2025 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша шетелдік шоттағы қаражат 1000 АЕК-тен (4,3 млн теңге) асса, ол міндетті түрде көрсетілуі тиіс.

Криптовалюта енді бақылауда

Салық органдары цифрлық активтерге ерекше назар аударып отыр.

Декларацияда мыналар көрсетілуі қажет:

• Bitcoin;
• Ethereum;
• USDT;
• Binance, Bybit, OKX платформаларындағы активтер;
• Ledger және басқа әмияндар.

Көп адам “криптовалютаны мемлекет көрмейді” деп ойлайды. Бірақ жаңа жүйеде шетелдік цифрлық активтер негізгі бақылау бағыттарының біріне айналды.

Ірі сатып алулар да назарда болады

Егер азамат бір жыл ішінде 20 000 АЕК-тен (86,5 млн теңге) асатын мүлік сатып алса, декларация тапсыруы мүмкін.

Мысалы:

• 60 млн теңгелік пәтер;
• 25 млн теңгелік көлік;
• жер телімі;
• коммерциялық ғимарат.

Барлық сатып алу сомасы бірге есептеледі.

Пәтерді екі жылға жеткізбей сатсаңыз — салық төлеуіңіз мүмкін

2026 жылдан бастап жаңа Салық кодексі күшіне енді. Соған сәйкес, егер азамат жылжымайтын мүлікті сатып алғаннан кейін 2 жыл өтпей сатса, табыс салығы есептелуі мүмкін.

Мысалы:

• пәтерді 25 млн теңгеге сатып алды;
• бір жылдан кейін 32 млн теңгеге сатты.

7 млн теңге айырма табыс ретінде есептеледі. Бұл сома декларацияда көрсетілуі тиіс.

Кімдер декларация тапсырмайды?

Барлық азамат міндетті түрде есеп береді деген түсінік қате.

Мына азаматтарға көбіне декларация қажет емес:

• тек жалақы алатын жалдамалы қызметкерлер;
• шетелдік активі жоқ студенттер;
• тек зейнетақымен өмір сүретін зейнеткерлер.

Алайда:

• шетелдік шот;
• криптовалюта;
• шетелдегі пәтер;
• ірі сатып алу пайда болса,

міндет бірден туындайды.

Декларацияны қалай тапсыруға болады?

2026 жылы 270-форманы төрт тәсілмен өткізуге болады:

Онлайн

• eGov.kz;
• Салық төлеуші кабинеті.

Мобильді қосымша арқылы

• e-Salyk Azamat.

ХҚКО немесе салық басқармасы арқылы

Пошта арқылы

Тапсырыс хатпен жіберуге болады. Бірақ мерзімге кешігу қаупі жоғары.

Қандай қателер үшін айыппұл салынады?

Егер декларацияда қате кетсе:

• алғаш рет — ескерту;
• бір жыл ішінде қайталанса — 3 АЕК айыппұл.

2026 жылы бұл шамамен 12 975 теңге.

Ал егер табысты немесе мүлікті әдейі жасырсаңыз, айыппұл төленбеген салықтың 200 пайызына дейін жетуі мүмкін.

Ең жиі кездесетін 5 қателік

1. Шетелдік брокерлік шотты көрсетпеу

Interactive Brokers немесе басқа платформалардағы шоттар міндетті түрде жазылуы керек.

2. “Сыйлыққа алдым” деген ақшаны дәлелдей алмау

Пәтер немесе көлік алуға берілген қаражатты растайтын құжат болмаса, салық органы оны табыс деп тануы мүмкін.

3. 250 мен 270 формаларын шатастыру

Алдымен — 250, кейін ғана — 270 форма.

4. Криптовалютаны жасыру

Тіпті шотта ақша болмаса да, криптоәмиянның өзі көрсетілуі қажет.

5. Қарызды құжатсыз беру

Біреуге ірі көлемде қарыз берсеңіз, ол да актив ретінде есептелуі мүмкін.

Өзіңізді тексеріңіз: декларация тапсырасыз ба?

Егер мына сұрақтардың біріне “иә” десеңіз, декларация тапсыру ықтималдығы жоғары:

• Мемлекеттік немесе квазимемлекеттік секторда жұмыс істейсіз бе?
• ЖШС немесе ИП иесісіз бе?
• Шетелдік шотыңыз бар ма?
• Криптовалюта ұстайсыз ба?
• Шетелден табыс аласыз ба?
• Ірі мүлік сатып алдыңыз ба?
• Инвестициямен айналысасыз ба?
• Пәтерді жалға бересіз бе?

Ең маңыздысы — мерзімді өткізіп алмау

2026 жылғы декларацияны тапсырудың соңғы күні — 15 қыркүйек.

Салық мамандары соңғы күнге қалдырмауға кеңес береді. Себебі дәл сол уақытта жүйе баяулап, қателерді түзетуге уақыт жетпей қалуы мүмкін.

Қазір декларациялау бұрынғыдай тек шенеуніктерге қатысты емес. Шетелдік карта, криптовалюта, инвестиция немесе ірі сатып алу — кез келген азаматты есеп беру міндетіне алып келуі ықтимал.