Бір тойға 58 млн теңге: Қазақстанда үйлену тойы қанша тұрады?

Қазақстанда үйлену тойын өткізуге кететін шығын бірнеше жүз мың теңгеден ондаған миллион теңгеге дейін жетеді. Finprom мәліметінше, Алматыдағы бағаларға жүргізілген есеп бойынша, қарапайым неке қию рәсіміне кемінде 128,3 мың теңге қажет болса, 50 адамдық шағын тойдың құны 4,2 млн теңгеге дейін, ал 300 адамға арналған сән-салтанатты тойдың бюджеті 57,8 млн теңгеге дейін барады.

Қазақстанда маусымнан қарашаға дейін той маусымы қызады. Дәл осы кезеңде неке қию көрсеткіші де жоғары болады. Алайда соңғы жылдары қазақстандықтардың үйлену тойына деген көзқарасы біртіндеп өзгеріп келеді. Бұған бір күндік мерекенің бірнеше жылға созылатын қаржылық салмағы, «той несиесі» және жастардың баспана, саяхат сияқты ұзақ мерзімді мақсаттарға басымдық бере бастауы әсер етуде.

Қазақстанда той саны көбейіп жатқан жоқ

Алдымен неке көрсеткіштеріне тоқталайық. Қазақстанда ресми некеге тұратын жұптардың саны соңғы жылдары азайып келеді.

Былтыр елде шамамен 116 мың неке тіркелген. Бұл соңғы бірнеше жылдағы ең төмен көрсеткіш әрі 2020 жылғы пандемия кезеңіндегі көрсеткіштен де 10%-ға аз.

Биыл да үрдіс айтарлықтай өзгерген жоқ. 2026 жылдың қаңтар-шілде айларында 63,5 мың жұп некесін ресми тіркеді. Бұл 2025 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 1,3%-ға аз.

Мамандар мұның бірнеше себебін атайды. Соның бірі – 1990-жылдары дүниеге келген ұрпақтың қазір неке жасына жетуі. Бұл кезеңде Қазақстанда туу көрсеткіші күрт төмендеп, демографиялық «шұңқыр» қалыптасқан еді.

Сонымен қатар жастардың некеге тұруды кейінгі жасқа қалдыруы да көрсеткішке әсер етеді. Бірақ неке санының азаюы тойға деген көзқарастың да өзгеріп жатқанын аңғартады.

Той үшін несие төлейді

Соңғы жылдары әлеуметтік желілер мен БАҚ-та үлкен той мәселесі жиі талқыланады. Демографтар, мәдениеттанушылар мен антропологтар қазіргі жастардың дәстүрге көзқарасындағы өзгерістерге назар аударады.

Әңгіме ұлттық салт-дәстүрден бас тарту туралы емес. Керісінше, жастардың қарсылығы көбіне бір күндік мереке үшін тым үлкен қаржылық міндеттеме алуға байланысты.

Бұрын «туыстардың бәрін шақыру керек», «елден қалмау керек», «осылай жасау дәстүр» деген түсінік басым болса, қазір «өз жағдайыңа қарай той жаса» деген ұстаным жиі айтылады.

Әлеуметтік желілерде 300-500 адам шақырған үлкен тойдың орнына тек ең жақын адамдардың басын қосқан шағын рәсім өткізген жұптар туралы жазбалар мен видеолар көбейді. Кейбір жас отбасылар тойға жұмсалатын ақшаны бал айына, саяхатқа немесе баспана алуға алғашқы жарнаға бағыттауды жөн көреді. Бұл – жастардың дәстүрден толық бас тартуы емес, дәстүрді өз мүмкіндігіне қарай бейімдеуге ұмтылысы.

Ресми неке де бұрынғыдай басты шарт емес

Қазақстандық қоғамдық даму институтының (ҚҚДИ) «Қазақстандық отбасылардағы ұрпақаралық өзара іс-қимыл ерекшеліктері» атты аналитикалық баяндамасында да отбасы мен некеге қатысты қызықты деректер бар. 2024 жылы жүргізілген зерттеуге 2,4 мың респондент қатысқан.

Олардың 61,3%-ы ресми некені бақытты отбасының кепілі деп санайды. Ал 29,1%-ы ресми некені қалаулы, бірақ міндетті емес шарт ретінде бағалаған. Тағы 9,6% респондент жұптың бақытты болуы үшін ресми некенің аса маңызды емес екенін айтқан.

Бұл көрсеткіштердің өзі қоғамдағы отбасы мен некеге қатысты түсініктің біртіндеп өзгеріп жатқанын көрсетеді.

ҚҚДИ зерттеуінде отбасының қаржылық жағдайы мүмкіндік бермесе де үлкен той жасауға қатысты пікірлер де зерттелген.

Нәтижеге сәйкес, көптеген өңірде мұндай дәстүрді қолдайтындар 20-50% аралығында ғана. Мысалы, Батыс Қазақстан облысында қаржылық жағдайы сәйкес келмесе де үлкен той өткізуді қолдайтындар – 2,7%, Шығыс Қазақстан облысында – 2,9%.

Маңғыстау облысында бұл көрсеткіш 10%, Павлодарда – 10,3%, Қостанайда – 15,7% болған. Ал мұндай дәстүрді қолдайтындардың үлесі Ақтөбе облысында – 67,4%, Түркістан облысында – 50,7%, Алматыда – 45,5% көрсеткішіне жеткен. Яғни Қазақстанда тойға деген көзқарас өңірге қарай да ерекшеленеді.

Той қанша тұрады?

Зерттеу үйлену тойына қажетті тауарлар мен қызметтердің бағасын негізге алып, үш түрлі сценарий бойынша есептелген:

1. Тек неке қию рәсімі – 128 мың теңгеден

Егер жұп үлкен той өткізбей, тек некесін ресми тіркеп, шағын фотосессия жасағысы келсе, ең төменгі шығын шамамен 128,3 мың теңге болады.

Бұл ақшаға қалыңдықтың киімі, күйеу жігіттің костюмі, гүл шоғы, неке жүзіктері, фотограф пен видеограф қызметі кіреді.

Ал қымбатырақ киім мен жүзіктерді таңдаса, шығын 474 мың теңгеден асып кетеді.

Бұл жерде ең қымбат позициялардың бірі – қалыңдықтың көйлегі. Оның бағасы 100 мың теңгеге дейін, ал күйеу жігіттің костюмі 70 мың теңгеге дейін жетеді.

2. 50 адамдық Wedding Weekend – 1 млн теңгеден 4,2 млн теңгеге дейін

Қазір әлемде кең тараған форматтардың бірі – Wedding Weekend. Яғни жас жұбайлар қонақтарды қала сыртындағы табиғаты әдемі жерге жинап, тойды бір немесе екі күн бойы сол жерде өткізеді.

Алматыда мұндай локацияны жалға алу құны шамамен 200-500 мың теңге.

Оған қоса кейтеринг қызметі қажет. 50 адамға арналған мәзір 325 мыңнан 1,2 млн теңгеге дейін тұрады. Баға мәзірге, қонақ санына және қызмет көрсету форматына байланысты

Мұнда мобильді фуршет, банкет, пикник-барбекю секілді түрлі форматтарды таңдауға болады.

Киім, сақина, гүл, декор, фото-видео, туыстарға сыйлықтар мен басқа да шығындарды қоса есептегенде, 50 адамдық шағын тойдың ең төменгі бюджеті 1 млн теңгеден асады.

Ал барынша қымбат нұсқаны таңдаса, шығын 4,2 млн теңгеге дейін жетеді.

Бұл есепке қымбат киімдер мен сақиналар, фотографтың толық күндік жұмысы, локация мен үстелдердің безендірілуі және тойбастар да кіреді.

Тек тойбастардың өзіне 500 мың теңгеге дейін, кейде одан да көп қаражат кетуі мүмкін.

3. 300 адамдық үлкен той – кемінде 8,7 млн теңге

Енді қазақы дәстүрге жақын, 300 адам шақырылатын үлкен тойды есептеп көрейік.

Егер бір қонаққа орта есеппен 25 мың теңгеден есептесек, мейрамхана мен асқа кететін шығынның өзі:

300 × 25 000 = 7,5 млн теңге.

Оған киім, декор, фотограф, видеограф, сыйлықтар және басқа да қызметтер қосылады.

Нәтижесінде үлкен тойдың ең үнемді нұсқасының өзі шамамен 8,7 млн теңгеге түседі.

Салыстыру үшін айтсақ, бұл ақшаға 50 шаршы метрлік пәтердің ипотекасына 30% бастапқы жарна төлеуге болатын сома.

Ал 300 адамдық премиум той ше?

Егер отбасы тойдың әр элементінен үнемдемей, ең қымбат нұсқаларды таңдаса, бюджет ондаған миллион теңгеге жетеді.

Есепке қымбат мейрамхана мен мәзірге 45 млн теңгеге дейін, декорға 700 мың теңгеге дейін, қалыңдықтың бірнеше көйлегіне, соның ішінде қыз ұзатуға арналған киімге, үлкен тортқа, өнерпаздар тобына және асаба қызметіне жұмсалатын қаражат кіреді.

2026 жылғы қыркүйектегі мәлімет бойынша, Қазақстандағы ең танымал той жүргізушілерінің бірінің қызмет ақысы 8 млн теңгеге жетеді.

Осының бәрін есептегенде, 300 адамға арналған премиум тойдың құны 57,8 млн теңгеге дейін барады. Бұл сомаға ипотекасыз-ақ кең пәтер сатып алуға болады.