Биологиялық белсенді қоспалар нарығында жаңа тәртіп: 1 қыркүйектен бастап не өзгереді

Қазақстанда биологиялық белсенді қоспаларды (ББҚ) сатуға қатысты жаңа талап күшіне енеді. 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап республикада өндірілген немесе импортталған ББҚ-ны міндетті цифрлық таңбалау енгізіледі. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігі мәлімдеді.

Жаңа талапқа сәйкес, 1 қыркүйектен бастап өндірілген немесе елге әкелінген ББҚ қаптамасында Data Matrix арнайы цифрлық коды болуы тиіс. Әр өнім бірлігіне бірегей код беріліп, ол тауарларды таңбалау және қадағалаудың бірыңғай жүйесінде тіркеледі. 

Бұл талап Қазақстан Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 3 тамыздағы №86 бұйрығымен бекітілген ББҚ-ны таңбалау және қадағалау қағидаларына негізделген. Құжат 4 тамызда Әділет министрлігінде тіркелген. 

ББҚ-ны өндірушілер мен импорттаушылар не істеуі керек?

Нарық қатысушылары цифрлық таңбалау жүйесінде алдын ала тіркелуі қажет. Сондай-ақ өнімдердің карточкаларын жүйеге енгізіп, оларды модерациядан өткізуі керек.

Бұл рәсім белгілі бір уақыт алатындықтан, кәсіпкерлерге өнім туралы мәліметтерді алдын ала тіркеу ұсынылады. Тиісті рәсімдер аяқталғаннан кейін ғана таңбалау кодтарын алуға болады.

Цифрлық таңбалаудың негізгі мақсаты – ББҚ айналымының ашықтығын арттыру және өнімнің өндірушіден немесе импорттаушыдан бастап дүкен сөресіне дейінгі қозғалысын қадағалау.

Сатып алушы өнімнің түпнұсқалығын тексере алады

Жаңа жүйе тұтынушыларға да пайдалы болмақ. Нарықтың жеткілікті бөлігі цифрлық таңбалаумен қамтылғаннан кейін сатып алушылар қаптамадағы Data Matrix кодын арнайы Naqty Onim қосымшасы арқылы сканерлеп, өнімнің заңды айналымда екенін тексере алады.

Осылайша, тұтынушы ББҚ-ның қайдан келгенін және оның заңды түрде сатылып жатқанын қосымша арқылы анықтау мүмкіндігіне ие болады.

Бұрын өндірілген ББҚ-ға не болады?

Министрлік мәліметінше, міндетті таңбалау енгізілгенге дейін өндірілген, яғни таңбалаусыз қалған ББҚ қорларын белгіленген тәртіппен сатуға рұқсат етіледі. Мұндай өнімдер жарамдылық мерзімі аяқталғанға дейін айналымда бола алады.

Сонымен бірге толық электрондық қадағалау жүйесін іске қосу 2027 жылғы 1 наурызға жоспарланған. Осы күннен бастап өнім айналымы электрондық құжат айналымымен сүйемелденіп, нарық қатысушылары арасында тауар берудің әрбір операциясын растау талап етіледі. Бұл кезеңнің нақты құқықтық негізі ББҚ-ны таңбалау және қадағалау қағидаларында белгіленген. 

Денсаулық сақтау министрлігінің пікірінше, цифрлық таңбалау ББҚ нарығындағы заңсыз айналымды анықтауға, адал кәсіпкерлерді жосықсыз бәсекеден қорғауға және тұтынушылардың құқығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.