Аутизм диагнозы қойылған әлемге танымал адамдар

Аутизм адамның жетістікке жетуіне кедергі емес. Оны Илон Маск, Энтони Хопкинс, Сьюзан Бойл, Грета Тунберг сынды танымал адамдар дәлелдеп жүр.

Әлемде аутизм диагнозы туралы ашық айтқан танымал адамдар да бар. Олардың қатарында ғалымдар, актерлер, музыканттар, жазушылар мен қоғам белсенділері кездеседі. Бұл адамдардың өмір жолы аутизмнің адамның қабілетін немесе болашақтағы мүмкіндігін бір ғана диагнозбен анықтауға болмайтынын көрсетеді.

Темпл Грандин – ғалым әрі жазушы

Temple Grandin – аутизм туралы қоғамның түсінігін өзгертуге үлес қосқан америкалық ғалым. Ол мал шаруашылығындағы жануарларға арналған жүйелерді жобалаумен айналысып, Колорадо штаты университетінде профессор болды.

Грандин өзінің аутизммен өмір сүру тәжірибесін кітаптары мен дәрістерінде жиі айтып келеді. Ол әсіресе сенсорлық ерекшеліктерге назар аударып, аутизм спектріндегі адамдардың дыбыс, жарық немесе жанасуды өзгеше қабылдауы мүмкін екенін түсіндіруге үлес қосты.

Энтони Хопкинс – актер

Оскар сыйлығының иегері Anthony Hopkins аутизм диагнозын ересек кезінде алғанын 2017 жылы көпшілікке айтты. Ол өз бойындағы кейбір ерекшеліктерді, соның ішінде детальдарға аса мән беруін актерлік жұмысына байланыстырып түсіндірген.

Хопкинстің мысалы аутизмді тек балалық шақпен байланыстыру дұрыс емес екенін де көрсетеді. Кей адамдар ондаған жыл бойы диагнозсыз өмір сүріп, аутизм туралы түсінігі кеңейген кезде ғана өз ерекшеліктерін қайта қарастырады.

Сьюзан Бойл – әнші

Шотландиялық әнші Susan Boyle әлемге «Britain's Got Talent» шоуына қатысқаннан кейін танылды. Ол 2013 жылы өзіне аутизм диагнозы қойылғанын жариялады.

Бойлдың айтуынша, диагноз оның өміріндегі кейбір қиындықтарды түсінуге көмектескен. Оның оқиғасы аутизмнің сырт көзге бірден байқала бермейтінін және диагноздың ересек жаста да қойылуы мүмкін екенін көрсетеді.

Грета Тунберг – климат белсендісі

Швециялық климат белсендісі Грета Тунберг өзінің аутизм диагнозы туралы ашық айтқан. Ол аутизмді өзінің дүниені қабылдау ерекшеліктерінің бірі ретінде сипаттайды.

Тунбергтің есімі аутизм туралы қоғамдық пікірталастарда жиі аталады. Оның оқиғасы аутизм спектріндегі адамның қоғамдық белсенділікпен айналысып, өз ойын миллиондаған адамға жеткізе алатынын көрсетеді.

Уэнтуорт Миллер – актер

«Prison Break» сериалындағы Майкл Скофилд рөлімен танылған Wentworth Miller 2021 жылы ересек кезінде аутизм диагнозын алғанын жариялады.

Миллер диагноздың кеш қойылғанын айтып, аутизм туралы түсініктің әлі де шеңберде қалып отырғанына назар аударды. Оның пікірінше, қоғам аутизмді тек белгілі бір стереотиптік бейнемен байланыстыра бермеуі керек.

Крис Пэкхэм – тележүргізуші және табиғат зерттеушісі

Британдық натуралист, фотограф әрі тележүргізуші Chris Packham-ге де диагноз ересек кезінде қойылған.

Пэкхэм аутизм тақырыбын өзінің деректі жобалары мен сұхбаттарында ашық талқылап келеді. Оның өміріндегі бұл тәжірибе аутизмнің әртүрлі жаста анықталуы мүмкін екенін көрсететін мысалдардың бірі.

Ханна Гэдсби – комик

Аустралиялық комик әрі жазушы Ханна Гэдсби де аутизм диагнозы қойылғанын көпшілікке айтқан танымал тұлғалардың қатарында. Ол өз шығармашылығында нейроәртүрлілік, әлеуметтік қарым-қатынас және адамның өзін қабылдауы тақырыптарын қозғайды.

Белла Рэмси – актриса

«Game of Thrones» және «The Last of Us» сериалдарындағы рөлдерімен танылған британиялық актриса Белла Рэмси 2025 жылы аутизм диагнозы туралы алғаш рет ашық айтты.

Рэмси диагнозды өзін жақсырақ түсінуге мүмкіндік берген тәжірибе ретінде сипаттаған. Оның оқиғасы аутизмнің шығармашылық салада жүрген адамдар арасында да кездесетінін көрсетеді.

Дэн Эйкройд – актер әрі сценарист

«Ghostbusters» фильмінің авторларының бірі әрі актер Дэн Эйкройд та өзінің Аспергер синдромы туралы көпшілік алдында айтқан. Ол бұл ерекшеліктің шығармашылық жұмысына әсер еткенін сұхбаттарында баяндаған.

Илон Маск – кәсіпкер

Tesla және SpaceX компанияларымен танымал кәсіпкер Илон Маск 2021 жылы «Saturday Night Live» бағдарламасына жүргізуші ретінде қатысып, өзінің Аспергер синдромы бар екенін алғаш рет көпшілік алдында айтты. Ол бұл туралы бағдарламаның монологы кезінде әзілмен жеткізген.

Аспергер синдромы – бұрын жеке диагноз ретінде қолданылған атау. 2013 жылдан бастап АҚШ-тың психикалық бұзылыстарды диагностикалау жүйесінде ол жеке диагноз ретінде қолданылмай, аутизм спектрі бұзылыстары ұғымына біріктірілді.

Маск өзінің ерекшелігі туралы кейін де ашық айтқан. Оның мысалы аутизм спектріндегі адамдардың арасында технология, ғылым, бизнес және басқа да салаларда кәсіби жолын қалыптастырған адамдар бар екенін көрсетеді. Алайда бір адамның жетістігін оның диагнозымен тікелей байланыстыруға болмайды: аутизм спектрі әр адамда әртүрлі көрінеді.

Аутизм туралы нені білу маңызды?

Танымал адамдардың өміріндегі бұл мысалдарға қарағанда, аутизмнің бір ғана «бейнесі» жоқ. Бір адамға диагноз бала кезінде қойылса, екіншісіне ересек шақта анықталуы мүмкін. Кейбір адамдарда әлеуметтік қарым-қатынас қиындау байқалса, енді бірінде сенсорлық ерекшеліктер немесе белгілі бір тақырыпқа ерекше қызығушылық басым болуы ықтимал.

Сондықтан белгілі тұлғалардың бойындағы қандай да бір мінез-құлыққа қарап, оларға сырттай диагноз қоюға болмайды. Әсіресе тарихи тұлғаларға қатысты «аутизм спектрінде болған» деген болжамдар жиі кездеседі, алайда олардың көпшілігі медициналық диагнозбен расталмаған.

Аутизм – адамның бүкіл болмысын сипаттайтын жалғыз белгі емес. Ең маңыздысы – диагнозға емес, адамның жеке қабілетіне, қажеттілігіне және қоғамдағы мүмкіндігіне назар аудару.