Атыңызға бөтен адам несие рәсімдесе, не істеу керек?

Кейде азамат өз атына несие рәсімделгенін кездейсоқ білуі мүмкін. Бұл туралы банк хабарламасынан, кредиттік тарихтағы белгісіз қарыздан немесе қарызды өтеу туралы талап келгенде ғана хабардар болатын жағдайлар да бар. Мұндай кезде ең бастысы – уақыт жоғалтпай, қарыздың өзіңізге тиесілі еместігін ресми түрде тіркету. Қазақстанда алаяқтық жолмен рәсімделген несие бойынша берешекті тоқтатуға және белгілі бір жағдайларда оны есептен шығаруға мүмкіндік беретін тетіктер қарастырылған.

Атыңызда несие бар-жоғын қалай тексеруге болады?

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі азаматтарға кредиттік тарихын тұрақты түрде тексеріп отыруды ұсынады. Кредиттік есепті eGov порталы, Мемлекеттік кредиттік бюро, Бірінші кредиттік бюро немесе ХҚКО арқылы алуға болады.

Мамандар кредиттік тарихты кемінде тоқсанына бір рет тексеруге кеңес береді. Есепте қолданыстағы қарыздар, кредиторлар туралы мәліметтер және басқа да ақпарат көрсетіледі. Егер тізімнен өзіңіз рәсімдемеген несие табылса, мәселені кейінге қалдырмаған жөн. Күмәнді қарыз неғұрлым ерте ресми түрде дауланса, оның қалай рәсімделгенін анықтау процесін соғұрлым тез бастауға болады.

Алдымен банкке немесе МҚҰ-ға хабарласыңыз

Бірінші кезекте несиені рәсімдеген банкке немесе микроқаржы ұйымына жүгіну керек. Өтініште несиеге өзіңіз өтінім бермегеніңізді және алаяқтық белгілері бар екенін көрсету қажет. Сондай-ақ өтініштің тіркелгенін растайтын құжат немесе нөмір алған дұрыс. Егер банк картасына, шотына немесе мобильді қосымшаға бөтен адамның қол жеткізуі мүмкін болса, оларды дереу бұғаттау қажет.

Банк немесе МҚҰ-дан несие қалай рәсімделгенін тексеруді де талап етуге болады. Мұнда клиенттің қалай сәйкестендірілгені, биометриялық тексерудің қолданылғаны және алаяқтықтан қорғануға арналған міндетті рәсімдердің орындалғаны маңызды.

Полицияға арыз беру қажет

Келесі қадам – полицияға жүгіну. Арызды eGov, eOtinish арқылы немесе полиция бөлімшесіне тікелей барып беруге болады.

Арызда несиені рәсімдеген ұйымды, қарыздың сомасын және жағдайдың қалай анықталғанын көрсету керек. Қолда бар дәлелдерді де тіркеген жөн. Оларға банк хабарламалары, қоңыраулар туралы мәліметтер, хат алмасулар, шот көшірмелері және басқа материалдар жатады.

Тергеу басталғаннан кейін жәбірленуші мәртебесін растайтын процессуалдық құжаттың болуы маңызды. Мысалы, Қылмыстық-процестік кодекстің 71-бабына сәйкес жәбірленуші деп тану туралы қаулы рәсімделуі мүмкін.

Сондай-ақ полиция кредиторға ҚПК-нің 200-бабында көзделген ұсынуды жолдай алады. Онда даулы несиеге қатысты кредитор, рәсімделген күн және қарыз сомасы секілді негізгі деректер көрсетіледі.

Банк қарызды өндіріп алуды тоқтатуы керек

Полициядан заңда көзделген процессуалдық құжат алынғаннан кейін кредитор оған белгіленген тәртіппен әрекет етуге тиіс.

Құжат алынған соң үш күнтізбелік күн ішінде даулы қарыз бойынша өсімпұл мен сыйақы есептеу тоқтатылады. Сонымен бірге берешекті өндіріп алу және талап-арыз жұмыстары да уақытша тоқтатылады.

Алайда бұл несие бірден есептен шығарылды деген сөз емес. Бұл – тергеу жүріп жатқан кезеңде азаматты даулы қарыздың әрі қарай өсуінен және өндіріп алудан қорғауға арналған уақытша шара. Егер қарыз коллекторлық агенттікке беріліп қойса, оған да қылмыстық іс туралы хабарлап, полиция берген процессуалдық құжаттарды ұсыну қажет.

Алаяқтар рәсімдеген несиені төлеу керек пе?

Азаматтың «бұл несиені мен алған жоқпын» деп мәлімдеуі қарызды автоматты түрде жоймайды.

Қарызды тоқтату немесе есептен шығару үшін заңда көзделген негіздер мен тиісті құжаттар қажет. Кейбір жағдайларда сот шешімі де талап етілуі мүмкін. Егер қажетті процессуалдық құжат болғанына қарамастан банк немесе МҚҰ қарызды өндіріп алуды жалғастырса, оның әрекетіне шағымдануға болады.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағым eOtinish арқылы беріледі. Оған полицияның процессуалдық құжатын және банк немесе МҚҰ-ның жауабын қоса тіркеген жөн.

Қай кезде несие сотсыз есептен шығарылады?

Қазақстан заңнамасында алаяқтық жолмен рәсімделген кейбір несиелерді сотқа жүгінбей-ақ есептен шығару мүмкіндігі қарастырылған.

Ол үшін алаяқтық фактісі және қаржы ұйымының міндетті талаптарды бұзғаны расталуы керек. Мұндай жағдайларға, мысалы, азаматтың кредит алуға қойған ерікті тыйымын елемеу, міндетті биометриялық сәйкестендіруді жүргізбеу немесе «салқындату кезеңі» талаптарын бұзу жатады. Егер заңда көзделген негіздер расталса, қаржы ұйымы қарызды өз бетінше есептен шығаруға тиіс.

Ал техникалық бұзу, парольдердің ұрлануы, құрылғыны қашықтан басқару немесе зиянды бағдарламалардың қолданылуы сияқты күрделі жағдайлар сотта қаралуы мүмкін.

Қарыз есептен шығарылғаннан кейін не болады?

Сот шешімі заңды күшіне енгеннен кейін немесе заңда көрсетілген негіздер пайда болған жағдайда кредитор алаяқтық несие салдарын жоюға тиіс.

Берешек есептен шығарылады, ал азаматтан бұрын өндірілген немесе төленген ақша белгіленген тәртіппен қайтарылады. Сонымен қатар кредиттік тарихтағы ақпарат та түзетілуі қажет.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндіруіне сәйкес, сот шешімі заңды күшіне енгеннен кейін тиісті өзгерістер 10 жұмыс күнінен кешіктірілмей енгізілуі тиіс. Осыдан кейін азамат кредиттік есебін қайта алып, күмәнді қарыздың жойылғанын тексергені дұрыс.

«Стоп-кредит» қызметін қалай қосуға болады?

Егер азамат жақын уақытта несие рәсімдеуді жоспарламаса, алаяқтардан қорғанудың алдын ала шарасы ретінде eGov-тағы банктік қарыздар мен микрокредиттер алудан ерікті түрде бас тарту қызметін қосуға болады.

Халық арасында «Стоп-кредит» деп аталатын бұл қызмет тегін және азамат өзі шектеуді алып тастағанға дейін мерзімсіз әрекет етеді. eGov мәліметінше, қызмет көрсету мерзімі 30 минутқа дейін созылуы мүмкін.

Маңыздысы – бұл шектеуді басқа адам сіздің атыңыздан қоса алмайды. Сондықтан «ақшаға рәсімдеп береміз» деген делдалдардың көмегіне жүгінудің қажеті жоқ. Дегенмен eGov бұл қызмет несие беруді барынша шектейтінін, бірақ техникалық тұрғыдан абсолютті кепілдік бермейтінін ескертеді.

Онлайн несие рәсімдеу кезінде қандай қорғаныс бар?

Қазақстанда қашықтан несие рәсімдеуге қойылатын талаптар соңғы жылдары күшейтілді. Қаржы ұйымдары алаяқтыққа қарсы жүйелерді, белгіленген сәйкестендіру рәсімдерін қолдануы және күдікті операциялар туралы ақпаратпен Антифрод орталығы арқылы алмасуы тиіс.

Кейбір тұтынушылық онлайн несиелер үшін «салқындату кезеңі» де енгізілген. Бұл кезде қаражат бірден берілмей, белгілі бір уақыт өткеннен кейін ғана аударылады. Мұндай механизм азаматқа алаяқтық схеманы байқап, несие рәсімдеуден бас тартуға қосымша уақыт береді.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, алаяқтыққа қарсы тетіктерді кеңейту, биометриялық сәйкестендіруді күшейту және «салқындату кезеңін» енгізу нәтижесінде реттеуші қараған алаяқтыққа қатысты өтініштер саны 35 пайызға азайған.

Бөтен несие анықталса, әрекет ету алгоритмі

Егер кредиттік тарихыңыздан өзіңіз рәсімдемеген қарызды байқасаңыз:

1. Кредиттік есепті сақтап қойыңыз.
2. Несие берген банкке немесе МҚҰ-ға дереу ресми өтініш беріңіз.
3. Қажет болса, банк картасын, шотты және мобильді қосымшаға кіруді бұғаттаңыз.
4. Полицияға eGov, eOtinish немесе тікелей бөлімше арқылы арыз беріңіз.
5. Қылмыстық іс бойынша процессуалдық құжатты алыңыз.
6. Құжатты банкке немесе МҚҰ-ға ұсыныңыз.
7. Қарыз өндіріп алу тоқтатылғанын бақылаңыз.
8. Қажет болған жағдайда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне eOtinish арқылы шағымданыңыз.
9. Мәселе шешілгеннен кейін кредиттік тарихыңызды қайта тексеріңіз.

Ең бастысы – бөтен несие анықталған кезде оны елемей жүре бермеу. Қарыздың сізге тиесілі еместігін неғұрлым ерте ресми түрде тіркетсеңіз, оны даулауға және өндіріп алуды тоқтатуға байланысты процестерді соғұрлым тез бастауға болады.