600 мың ұстаз, екі есе өскен жалақы және ЖИ: Қазақстан мұғалімдерін не күтіп тұр?

Қазақстанда 5 қазанда педагогтердің кәсіби мерекесі – Мұғалімдер күні атап өтіледі. 2023 жылдан бері мерекенің тұрақты күні белгіленіп, ол Дүниежүзілік мұғалімдер күнімен сәйкестендірілді.

Бұған дейін Қазақстанда Мұғалімдер күні қазан айының бірінші жексенбісінде тойланатын. 2023 жылы мереке күні 5 қазанға ауыстырылды. Бұл күні әлемнің 100-ден астам елінде ұстаздардың кәсіби мерекесі аталып өтеді.

Мұғалімдер күні – мектеп ұстаздары ғана емес, бүкіл білім беру саласы қызметкерлеріне ортақ кәсіби мереке. Дәстүр бойынша бұл кезеңде білім беру жүйесінің дамуына елеулі үлес қосқан педагогтер марапатталып, олардың еңбегіне құрмет көрсетіледі.

Қазақстанда 600 мыңға жуық педагог еңбек етеді

Бүгінде еліміздің білім беру жүйесінде шамамен 600 мың педагог жұмыс істейді.

Олардың ең үлкен бөлігі мектептерде еңбек етеді. Жалпы білім беретін мектептердегі ұстаздар саны шамамен 420 мың адамды құрайды. Мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында 104 мыңнан астам маман, ал колледждер мен техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарында шамамен 42 мың педагог жұмыс істейді.

Педагогтердің басым бөлігін әйелдер құрайды.

Білім саласында ондаған жыл еңбек етіп келе жатқан тәжірибелі мамандар да аз емес. Мектептерде 53 мыңнан астам педагогтің еңбек өтілі 30 жылдан асады. Тағы 73 мыңнан астам мұғалім осы салада 20 жылдан 30 жылға дейін қызмет еткен.

Балабақшаларда 5 мыңнан астам маманның еңбек өтілі 30 жылдан жоғары болса, техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінде мұндай педагогтердің саны 4 мыңнан асады.

Мұғалімдердің жалақысы екі есе өсті

Соңғы жылдардағы педагогтер үшін ең елеулі өзгерістердің бірі – еңбекақының өсуі.

2020 жылдан бері Қазақстандағы мектеп мұғалімдерінің жалақысы 100 пайызға өсті. Еңбекақыны арттыру бірнеше кезең бойынша жүргізілді.

Мәселен, 2022 жылғы қаңтардан бастап балабақша тәрбиешілерінің, мектеп және колледж мұғалімдерінің, сондай-ақ қосымша білім беру мамандарының жалақысы тағы 25 пайызға көтерілді. Бұған дейін де 2020 және 2021 жылдары осындай кезеңдік өсім болған.

2023 жылғы қаңтардан бастап педагогтердің жалақысы тағы 25 пайызға артты. Бұл өзгеріс балабақша тәрбиешілерін, мектеп мұғалімдерін, колледж оқытушыларын, әдіскерлер мен қосымша білім беру педагогтерін қамтыды.

Мектепке жасанды интеллект келді

Білім беру жүйесіндегі жаңа бағыттардың бірі – жасанды интеллект технологияларын оқу процесіне енгізу.

2025 жылы «Өрлеу» платформасында жасанды интеллект құралдарын пайдалану бойынша арнайы курстардан 240 мыңнан астам мұғалім өтті.

2026 жылы тағы 200 мың педагогке ChatGPT Edu жобасы аясында жеке ЖИ-ассистенттерін жасауды меңгерту жоспарланған.

Жасанды интеллект мұғалімдерге сабақ жоспарын, тапсырмалар мен тесттер әзірлеуге, оқу материалдарын оқушылардың қажеттілігіне қарай бейімдеуге және күнделікті қайталанатын жұмыстарды азайтуға көмектесе алады.

Сонымен қатар ЖИ оқушылардың жұмыстарын талдау және жеке кері байланыс дайындау барысында педагогке көмекші құрал ретінде пайдаланылуы мүмкін. Алайда оқушыға қорытынды бағаны жасанды интеллект емес, мұғалімнің өзі қоюы тиіс.

Оқу бағдарламалары да жаңарып жатыр

2026-2027 оқу жылынан бастап жасанды интеллект элементтері мектептегі қолданыстағы пәндердің мазмұнына енгізіледі.

Жаңартылған бағдарламаларға жасанды интеллектпен байланысты 43 оқу мақсаты енгізілген. Бастауыш сыныптарда оқушылар ЖИ туралы бастапқы түсінік алып, цифрлық қауіпсіздік пен жеке деректерді қорғау мәселелерімен танысады.

Жоғары сыныптарда машиналық оқыту, нейрондық желілер және деректерді талдау негіздері қарастырылады.

Бұл өзгерістер педагогтерге де жаңа міндет жүктейді. Мұғалімдер жаңа мазмұнды өз сабақтарына кіріктіріп қана қоймай, жасанды интеллектіні қауіпсіз әрі тиімді пайдалануды меңгеруі қажет. Осы мақсатта педагогтерге арналған әдістемелік ұсынымдар әзірленуде.

Ұстаз еңбегіне құрмет

Мұғалімдер күні – педагогтердің кәсіби еңбегін бағалап, олардың қоғамдағы орнына назар аударатын маңызды мереке.

Бүгінде қазақстандық ұстаздардың қызметі дәстүрлі сабақ берумен ғана шектелмейді. Цифрландыру, жасанды интеллект, жаңартылған оқу бағдарламалары мен жаңа технологиялар педагогке қойылатын талаптарды да өзгертіп келеді.

Соған қарамастан мұғалімнің басты міндеті өзгермейді: балаға білім беріп, оның қабілетін ашуға және болашағын қалыптастыруға көмектесу.

5 қазанда Қазақстан ұстаздарға білім мен тәрбие жолындағы еңбегі, шыдамдылығы және жас ұрпақтың дамуына қосқан үлесі үшін алғыс білдіреді.