21 қазаннан бастап коллекторларға қатаң жаза: не өзгереді?

Қазақстанда коллекторлық агенттіктердің заңсыз әрекеттеріне қатысты жауапкершілік күшейтіледі. 2026 жылғы 21 қазаннан бастап заң талаптарын бұзған және уәкілетті органның нұсқамаларын орындамаған коллекторлық агенттіктерге айыппұл салудың орнына оларды арнайы тізілімнен шығару санкциясы қолданылатын болады.

Жаңа тәртіп «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қаржы нарығын жетілдіру және цифрландыру, банкроттық, сондай-ақ мемлекеттік органдардың қызметін бағалау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР Заңында көзделген. Аталған өзгерістер 2026 жылғы 21 қазанда күшіне енеді.

Коллекторлар қандай талаптарды сақтауға міндетті?

Қазақстан Республикасының «Коллекторлық қызмет туралы» Заңының 5-бабына сәйкес, коллекторлық агенттіктер борышкерлермен байланыс орнату кезінде бірқатар талапты сақтауға міндетті.

Атап айтқанда:

• Борышкермен жұмыс күндері сағат 08:00-ден 21:00-ге дейін ғана байланысуға рұқсат етіледі. Егер борышкер өзге уақытты белгілемесе, осы тәртіп сақталуға тиіс.

• Коллекторлық агенттіктің бастамасымен борышкерге аптасына үш реттен артық жеке кездесуге немесе телефон арқылы хабарласуға болмайды.

• Борышкермен жүргізілген байланыс аудио немесе бейнежазбаға тіркелуі тиіс.

Бұл талаптарды бұзған коллекторлық агенттіктерге Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) тарапынан ықпал ету шаралары қолданылады.

Алдымен уәкілетті орган анықталған заңбұзушылықтарды жою туралы жазбаша нұсқама береді. Егер агенттік бұл талапты орындамаса немесе заңбұзушылық қайталанса, санкция қолданылатыны туралы ескерту жасалады.

21 қазаннан бастап не өзгереді?

Қазіргі қолданыстағы заңнамаға сәйкес, «Коллекторлық қызмет туралы» Заңның 18-бабы 4-тармағында екі түрлі санкция қарастырылған:

1. Коллекторлық агенттікті арнайы тізілімнен шығару.

2. Айыппұл салу.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 227-бабы 5-бөлігіне сәйкес, айыппұл мөлшері 150 айлық есептік көрсеткішті (АЕК) құрайды. 2026 жылы бұл сома 648 750 теңгеге тең.

Алайда 2026 жылғы 21 қазаннан бастап заңның 18-бабы 4-тармағы жаңа редакцияда қолданылады. Онда айыппұл салу санкциясы алынып тасталып, тек коллекторлық агенттікті тізілімнен шығару шарасы сақталады.

Бұл – коллекторлық агенттік үшін әлдеқайда қатаң жаза. Өйткені арнайы тізілімге енгізілу Қазақстанда коллекторлық қызметті жүзеге асырудың міндетті шарты болып саналады.

Тізілімнен шығарылған агенттікке не болады?

Егер коллекторлық агенттік арнайы тізілімнен шығарылса, ол бұдан былай коллекторлық қызметпен айналыса алмайды.

Дегенмен бұл заңды тұлға міндетті түрде таратылуы керек дегенді білдірмейді.

«Коллекторлық қызмет туралы» Заңның 9-бабы 5-тармағына сәйкес, мұндай ұйым қайта тіркеуден өтіп, өз атауынан «коллекторлық агенттік» деген сөздерді және коллекторлық қызметпен айналысатынын білдіретін өзге де туынды атауларды алып тастауға міндетті.

Ал егер тізілімнен шығарылған ұйым коллекторлық қызметті заңсыз жалғастырса, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 50-бабында белгіленген тәртіппен мәжбүрлеп таратылуы мүмкін.

Бұл өзгеріс борышкерлерге қалай әсер етеді?

Жаңа талаптар борышкерлердің құқықтарын қорғауды күшейтуге бағытталған.

Енді заң талаптарын бұзған коллекторлық агенттіктер тиісті нұсқамаларды орындамаған жағдайда тек айыппұл төлеп, қызметін жалғастыру мүмкіндігінен айырылады. Оларға коллекторлық қызметпен айналысу құқығынан айырылу қаупі төнеді.

Сонымен қатар, бұл өзгерістер азаматтардың несие немесе қарыз бойынша міндеттемелерін автоматты түрде жоймайды. Қарызды өтеу міндеті заңнама мен шарт талаптарына сәйкес сақталады.

Қорытынды: 2026 жылғы 21 қазаннан бастап Қазақстанда коллекторлық агенттіктерге қатысты бақылау күшейеді. Заң талаптарын бұзып, уәкілетті органның нұсқамаларын орындамаған ұйымдар арнайы тізілімнен шығарылып, қарыз өндіру қызметін жүзеге асыру құқығынан айырылуы мүмкін.